Listennad lavaredoù latin

Eus Wikipedia
Mont da : merdeiñ, klask
Perzh an den eo faziañ
AAbAcAdAeAfAgAlAmAnApAqArAsAuAvBaBeBiBoBrCaCeCiCoCuDEtExFGHILMaMeMiMoMuNaNeNiNoNuOPaPePlPoPrQRSTUbUlUmUnUrUsUtVaVeViVoVu

Amañ ez eus dastumet un toullad frazennoù latin.

A[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

A[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

A bene placito
Hervez ho plijadur, evel a gerfet.
A bove ante, ab asino retro, a stulto undique caveto 
Diwall ouzh an ejen dre zirak, ouzh an azen dre a-dreñv, ouzh an den diboell a bep tu
A caelo usque ad centrum
Eus an oabl betek ar c'hreiz. Lavaret ivez Cuius est solum, eius est usque ad coelum et ad inferos
A capite ad calcem
Adalek ar penn betek ar seul.
A communi observantia non est recedendum 
" Arabat pellaat diouzh ar soñjoù boutin".
A contrariis 
Dre an tuoù kontrol; dre an traoù enebet. Un arguzenn a contrariis zo un arguzenn diwanet eus an tu enep.
A contrario
En enep, kontrol da se
A cruce salus
Eus ar groaz (e teu) ar silvidigezh.
A Deo rex, a rege lex
A Zoue (e teu) ar Roue, Ag ar Roue (e teu)al lezenn.
A divinis
A fluctibus opes
Eus ar mor (e teu) ar binvidigezh. Sturlavar kêr Sarzhav.
A fortiori ratione pe A fortiori
A Jove principium
Krogomp gant Jupiter. A dalv : Enor d'ar mestr, da vestr an ti.
A latere
«E-kichen. » Cardinal a latere : kardinal kaset gant ar pab d'ur pennstad bennak.
A mari usque ad mare
Adal ar mor betek ar mor (ger-stur Kanada ; da lavarout eo : Eus an eil mor d'egile)
A mensa et toro
A minore ad maius
A non domino
A pedibus usque ad caput
A posse ad esse non valet consequentia
Eus "e c'hallfe" n'haller ket soñjal "ez eus".
A posteriori
Ar mennozh a zeu goude m'eo c'hoarvezet an darvoud
A priori
Ar mennozh a zeu da gentañ
A quo
Implijet en troiennoù dies a quo, enebet ouzh dies ad quem.

Ab[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Ab absurdo
Ab aestu et tempestate
Ab aeterno
Ab antiquo
Ab assuetis non fit passio
Ab esse ad posse
Ab hinc
Ab hoc et ab hac
Ab illo tempore 
Abaoe an amzer-se.
Ab imis fundamentis (Ab imis)
Ab immemorabili
Ab imo corde
A greiz kalon.
Ab imo pectore
Eus don ar bruched. En un doare gwirion. Lavaret e vo: diskouez bezañ brouezet ab imo pectore.
Ab initio 
Adalek an deroù.
Ab intestato
Ab Iove principium 
evel A Jove principium
Ab irato 
Gant ar fulor. Arabat ober un testamant ab irato, rak keuz a c'hallfe dont goude.
Ab tam tenui initio tantae opes sunt profligatae
Ab uno disces omnis (pe ... omnes)
Ab origine
Adalek an orin, adalek ar penn-kentañ. Studiañ un afer ab origine.
Ab ovo 
Eus ar vi, adalek ar vi.
Ab ovo usque ad mala
Ab urbe condita 
Adalek diazezidigezh kêr (Roma).
Aberratio delicti
Aberratio ictus
Abiens abi —
Abrogata lege abrogante non reviviscit lex abrogata
Absentem lædit, qui cum ebrio litigat  
Skeiñ gant un den ezvezant a ra an hini a vez o tabutal gant un den mezv.
Absit iniuria verbis (o Absit iniuria verbo)
Absit omen
Absolutio ab actione
Abusus non tollit usum 
Reober ne dalv ket paouez d'ober N'eo ket peogwir eo fall ur boaz e vo diskaret.
Abyssus abyssum invocat 
Gervel an islonk a ra an islonk (Psalm gant ar roue David er Bibl)

Ac[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Accessorium sequitur principale
Acessus
Accidere ex una scintilla incendia passim
Accipio omen
Acetum habet in pectore
Acta est fabula, plaudite ! 
C'hoariet eo ar pezh, strakit ho taouarn! Gerioù diwezhañ distaget gant Aogust war ar varskaoñ, a-hervez. Kar da Echu eo an abadenn.
Actio adversus iudicem que litem sua fecit
Actio libera in causa
Actio nondum nata non praescribitur
Actio personalis moritur cum persona
Actioni non natae non praescribitur
Actor sequitur forum rei
Actore non probante, reus absolvitur

[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Ad abundantiam
Ad astra 
Trema ar stered
Ad astra per aspera
Ad audiendum verbum
Ad augusta per angusta 
D'an nec'h dre an hentoù strizh (Diaes eo an hent da c'hounit brud hag enor.)
Ad bestias
Ad captandum vulgus
Ad explorandum
Ad hoc 
Graet evit se. Evel pa lakaer un dra bennak el lec'h ad hoc.
Ad hominem 
War-du an den. Tagadennoù ad hominem zo mennet da skeiñ war un den , d'e ziskar, pe da ziskar e vrud.
Ad honorem
Ad horas
Ad impossibilia nemo tenetur 
Ne vez ket ret d'an den ober un dra pa vez dibosubl d'ober
Ad infinitum
Ad interim
Ad Kalendas graecas 
Da Gala ar C'hresianed . E Roma e oa ar c'hala, ha kala ar C'hresianed ne oa ket anezho. Kement ha bloavezh an erc'h du eta.)
Ad libitum
Ad litteram 
Hervez al lizherenn. Pe hervez ar ger. Sentiñ ad litteram, pe ouzh ar ger.
Ad maiora
Ad majorem Dei gloriam skrivet en un iliz e SUA.
Ad majorem Dei gloriam
Evit brasañ gloar Doue ; [[ger-stur; ar Jezuited, skrivet ivez A.M.D.G., a vez skrivet war al levrioù embannet ganto.
Ad maiorem regis gloriam
Evit brasañ gloar Doue ;
Ad multos annos ! 
War-du kalz bloavezhioù ! Hetoù. Many happy returns eo an droienn [[saoznek; a glot amañ.
Ad nauseam 
Betek sevel ar galon. Betek bezañ heug.
Ad nutum
Ad oculum
Ad patres 
War-du an tadoù. « Kas unan bennak ad patres » a zo kement ha kas anezhañ da welout e hendadoù, da lavarout eo lazhañ anezhañ.
Ad perpetuam rei memoriam
Ad personam
Ad probationem
Ad proximum antecedens fiat relatio, nisi impediatur sententia
Ad quem
Implijet en troiennoù dies ad quem, enebet ouzh dies a quo.
Ad referendum
Ad rem!
Ad substantiam
Ad unguem
Ad usum Delphini
Ad usum fabricae (o Ad Urbis fabricam)
Ad valorem
Ad veritatem
Ad vitam æternam 
A-hed ar vuhez peurbadel (da viken).
Adde parvum parvo, magnus acervus erit
Addenda et corrigenda
Addendum 
Tra da lakaat ouzhpenn ; Addenda el liester.
Adducere inconveniens non est solvere argumentum
Adfines inter se non sunt adfines
Adfinitas in coniuge superstite non deletur
Adfinitas iure nulla successio permittitur
Adiaphora
Adoptio naturam imitatur
Adtemptata pudicitia
Adulatio perpetuum malum regum
Adversis rerum immersabilis undis
Advocatus diaboli
Advokad an diaoul

Ae[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Ægroto dum anima est, spes est 
Ar c'hlañvour keit ha ma vez anal gantañ, a chom spi (evitañ)
A.E.I.O.U. 
Austria Est Imperare Orbi Universo « Aostria eo dezhi da c'hourc'hemenn ar bed-holl », ger-stur latin an Tiegezh Habsburg ; Alle Erde Ist Oesterreich Untertan eo en alamaneg.
Aequam memento servare mentem
Aequat omnes cinis
Aeque principaliter
Aequo pulsat pede
Ære perennius (exegi monumentum aere perennius) 
Padusoc'h eget arem (savet em eus ur monumant padusoc'h eget arem (Horatio, [[Telenngan;où, III, 30)
Aes triplex;
Æternum vale 
Kenavo da viken. Gwelout Supremum vale.

Af[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Affidavit
Affirmanti incumbit probatio

Ag[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Age quod agis ! 
Gra tra pa ri tra !, ha Pa ri tra gra tra a vez lavaret da-heul.
Agnosco stilum Romanae ecclesiae
Agnosco veteris vestigia flammae
Agnus Dei 
Oan Doue. Jezuz gwelet evel an oan a vo aberzhet war ar Groaz hervez an Testamant Nevez.

Al[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Julius Caesar o treuziñ ar Rubikon.
Alas accidere —
Alba avis (Цыцэрон) —
Albae gallinae filius —
Albo signanda lapillo
Alea jacta est 
Taolet eo an diñsoù ! A voe lavaret gant Caius Julius Caesar pa dreuzas ar stêr Rubikon]], a oa difennet outañ, da vont da Roma da gemer ar galloud.
Alias
Alibi
Aliena vitia in oculis habemus a tergo nostra sunt
Alieni iuris
Alii bella gerunt, tu felix Austria nube
Aliorum medicus, ipse ulceribus scates
Aliquando et insanire iucundum est
Aliquid dare, aliquid retinere
Aliquis non debet esse judex in propria causa (anche Nemo iudex in re propria o Nemo est iudex in propria causa)
Aliud est celare, aliud tacere
Aliud pro alio
Alma mater
Alter ego 
Me arall. Hennezh eo ma alter ego: hennezh pe me, memes tra eo.
Alterius non sit qui suus esse potest
Alterum non laedere

Am[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Amantes amentes
Ames parentem si aequus est, aliter feras
Amice, ad quid venisti?
Amici inest adulatio
Amici vitia si feras, facis tua
Amicitia inter pocula contracta, plerumque est vitrea
Amicitia magis elucet inter aequales
Amicum an nomen habeas, aperit calamitas
Amicum secreto admone, palam lauda
Amicus certus in re incerta cernitur 
Ur gwir vignon a vez anavezet pa zegouezh ur gwall
Amicus ollaris
Amicus omnibus, amicus nemini 
Mignon d'an holl (zo koulz ha ) mignon da zen ebet.
Amicus Plato, sed magis amica veritas
« Mignon da Blaton on, hogen d'ar wirionez muioc'h c'hoazh ». Avije bet lavaret gant Aristoteles (Éthique à Nicomaque, I, 4), diwar-benn Platon, pa ne oa ket a-du gantañ.
Amittit merito proprium qui alienum appetit
Amor crescit dolore repulsae
Amor — dolor —
Amor et deliciae humani generis
Amor omnia vincit 
Amor patriae nostra lex 
Karantez ouzh ar vammvro eo hor lezenn.
Amor vincit omnia 
Trec'hiñ war bep tra a ra ar garantez.
Amore, more, ore, re

An[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Munud eus Azeulerezh an Drinded, gant Albrecht Dürer, ma lenner : "Albertus Durer Noricus faciebat anno a Virginis partu 1511". Un emboltred eo an den livet.
Annuit cœptis, war siell mirva aour gouarnamant SUA.
An debeatur
An et quantum debeatur
Angina pectoris
Anguis in herba
Angulus ridet
Animum debere —
Animum debes mutare non caelum
Animus meminisse horret
Animus pugnandi
Anno a Virginis partu
« Er bloaz goude d'ar Werc'hez gwilioudiñ » – Heñvelster gant al lavared Anno Domini. Evel el livadur Azeulerezh an Drinded gant [[Albrecht Dürer; :
Albertus Durer Noricus faciebat anno a Virginis partu 1511 "Albrecht Dürer a Nürnberg a savas an dra-se er bloaz 1511 goude d'ar Werc'hez gwilioudiñ".
Anno Domini
Annuit cœptis
Annus horribilis 
Bloavezh euzhus. Bomm lavaret gant ar rouanez [[Elesbed II; a vro-Saoz da zisplegañ petra he doa bevet e 1992. Dre fent e veze kemmet gant farserien ar ger annus en 'anus' (fraez).
Annus mirabilis 
Bloavezh brav-estlammus.
Ante Christum natum (a.Chr.n., a.C.)
Ante diem —
Ante litteram
Ante rem
Antiquo iure utor
Antiquo more —
Antiquus amor cancer est

Ap[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Apertis verbis
Appellatio ad Caesarem

Aq[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Aqua et ignis interdictio
Aqua vitae  
An dour a vuhez, al lambig, pe ar wiski.
Aquila non capit muscas 
N'eo ket an erer a dap kelien ; un den a bouez ne ra ket war-dro aferioù ken dister.
Aquila non captat muscas , pe Aquila non captat muscas 
N'eo ket an erer a dap kelien ; idem.
Aquilam volare docet —
Aquiris quodcumque rapis

Ar[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Arbiter elegantiae
Arbitror esse aliquam liberi arbitrii vim
Arbor mala, mala mala —
Arcades ambo
Argumentum ad verecundiam 
Arguzenn a zoujañs
Argumentum baculinum 
Arguzenn ar vazh (evel e pezh-c'hoari Molière Les Fourberies de Scapin).
Articulus stantis vel cadentis ecclesiae;
Artificia docuit fames;
Ars est celare artem;
Ars gratia artis;
Ars longa, vita brevis 
Hir eo an arz, ha berr ar vuhez
Ars similis casus 
Heñvel eo an arz ouzh ar chañs (Ovidius)
Artem quævis alit terra 
Ar vicher a vag an den e pep lec'h

As[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Asinus asinorum in sæcula sæculorum 
Azen an ezen da viken : N'eus ket sotoc'h eget hemañ.
Asinus asinum fricat 
Azen a frot azen. A vez lavaret eus daou zen o reiñ meuleudi an eil d'egile. E-barzh An Ti Satanazet, gant Jakez Riou, e lenner: "Asinus asinum fricat" a zo daou azen o'n em lipat.
Asinus in catedra.

Azen er gador, da lavarout eo azen o prezeg pe o kelenn.

Asinus portans mysteria;
Aspexi terram et ecce vacua erat et nihil;
Assem habeas, assem valeas; habes, habeberis;

Au[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Audaces fortuna juvat
Ar chañs a c'hoarzh ouzh an dud dispont
Audacter calumniare, semper aliquid haeret
Audax Japeti genus
Mab dispont ganet eus Japet
Audendum est fortes adiuvat ipsa Venus
Audere est facere
Krediñ ober eo ober.
Audi alteram partem
Ra vo klevet ar gostenn all ivez
Audi, sile —
Audi, vide, tace, si tu vis vivere
Selaou, sell, tav, ma kerez bevañ.
Audiatur et altera pars 
Ra vo klevet an tu arall. A vez lavaret en ur prosez, pa vez bet klevet an tamaller peurvuiañ.
Aura popularis
Avel (hegemm) ar bobl
Aurea mediocritas;
Auri mediocritas
Izelded an aour
Auri sacra fames
Naon kazus a aour !
Auribus teneo lupum
Ar bleiz a zalc'han war-bouez e zivskouarn
Aurora Musis amica est;
Aut agere aut mori
Pe ober pe mervel
Aut amat aut odit mulier, nil est tertium
Pe karout pe kazout a ra ar vaouez, n'eus dibab all ebet
Aut aut;
Pe ... pe ... A dalvez "ya pe nann", an eil pe egile".
Aut bibat aut abeat
Pe evit pe kit kuit
Aut Cæsar, aut nihil  
Pe Caesar (impalaer) pe netra. !
Aut dedere aut punire
Pe daskor pe kastizañ
Aut disce aut discede
Pe studi, pe kerzh kuit
Aut dosce, aut disce, aut discede
Pe kelenn, pe desk, pe kerzh kuit
Aut nunc, aut numquam
Pe bremañ pe biken
Aut omnia, aut nihil
Pe holl, pe netra
Aut pati aut mori
Pe gouzañv pe mervel
Aut viam inveniam aut faciam
Pe e kavin an hent pe e toullin anezhañ
Aut vincere, aut mori
Pe trec'hiñ pe mervel
Autobi passebant completi
Leun e oa ar busoù o tremen
Autor opus laudat;
An oberour a gan meuleudi d'an oberenn.


Av[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Avaro omnia desunt, inopi pauca, sapienti nihil
D'an den pizh e vank pep tra, d'ar paour nebeud a dra, d'ar fur netra.
Avarum est mulierum genus
C'hoantek eo gouenn ar maouezed .
Avarus nisi cum moritur, nil recte facit
Madober nemetañ an den pizh eo mervel.
Avaritia facit bardus
Pizhoni a laka an den genaouek
Ave atque vale
Kevarc'h, ha bez yac'h.
Ave Cæsar, morituri te salutant
Salud dit, Caesar, ar re zo 'vont da vervel a'z salud. A veze lavaret er sirk gant ar glezeourion d'an impalaer a-raok an emgann. Ave Imperator, morituri te salutant eo a gaver e levr Suetonius, De Vita Caesarum ( Claudius 21).
Ave Maria
Me ho salud, Mari; pedenn gatolik d'ar Werc'hez Vari.

B[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Ba[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Barba crescit, caput nescit 
Kreskiñ a ra ar barv, ar penn ne fura ket.
Barba non facit philosophum 
N'eo ket ar barv a ra ar filozofour .
Barba tenus sapientes
furien betek ar barv (diwar-c'horre) . Tennet eus Adages Erasmus.

Be[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Beati pauperes spiritu 
Evurus ar re baour a spered. Distaget gant Jezuz er Prezeg war menez, en Aviel Mazhev (5:3). A vez lavaret dre fent ivez ouzh un den ha n'eo ket gwall fin, en ur ster disheñvel-rik diouzh hini ar frazenn orin.
Beatus qui prodest quibus potest 
Evurus an hini a ra vad d'ar re a c'hall.
Bellum frigidum —
Bellum omnium contra omnes - " Thomas Hobbes.
Bene diagnoscitur, bene curatur 
Diagnostigañ mat, zo kement ha pareañ
Bene vobis —

Bi[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Bibere humanum est, ergo bibamus 
Perzh an den eo evañ, evomp eta.
Bis dat, qui cito dat 
Div wech e ro an hini a ro buan
Bis pueri senes -Старыя — двойчы дзеці.
Bis repetita placent 
Div wech lavaret a blij
Bis repetita non placent 
Div wech lavaret ne blij ket (Tennet eus gwerzenn 365 Ars poetica Horatio, ma respont ar barzh e c'haller lavarout dek gwech un dra vrav hep skuizhañ penn ar selaouer.

Bo[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Bona diagnosis, bona curatio 
Deznaou mat, louzoù mat
Bona fide 
A feiz vat
Bona valetudo melior est quam maximæ divitiæ 
Gwell eo yec'hed mat evit pinvidigezh vras
Bonum vinum lætificat cor hominum 
Gant gwin mat e vez laouenaet kalon an den
Bonus pater familias 
Den mat eo an ozhac'h

Br[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Breve et inreparabile tempus omnibus est vitae
Brevi manu —
Brevis in longo
Brevitatis causa 
Lavaret berr. E berr gomzoù.
Britannia reges habet, sed tyrannos 
(Enez) Breizh he deus rouaned, hogen tiranted int.

C[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Caput sine linqua — Галава без языка (не мець уласнай думкі) Carpe diem (Гарацый) — Карыстайся днём сённяшнім. Castіs omnia casta. — Чыстаму ўсё чыста. Casus belli — Повад да вайны. Causa causarum — Прычына прычын. Cave canem — Сцеражыся сабакі. Cave ne cedas — Сцеражыся, каб не ўпасці (не ўзносся) Caetera desunt — Астатняга не хапае (надпіс у рукапісах, у якіх не хапае старонак) Cedo maiori — Уступаю старэйшаму.

Ca[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Canis sine dentibus vehementius latrat 
Ki hep dent a harzh kreñvoc'h , da lavarout eo ne grog ket ar c'hi a harzh.
Captatio benevolentiae
Carpe diem 
Kutuilh an deiz, gerioù brudet ar barzh Horatio
Carthago delenda est 
Ret eo distruj Kartago (Cato gozh )
Castigat ridendo mores 
Reizhañ a ra ar boaz dre ar c'hoarzh. Lavarenn-stur ar c'h-Comédie-Française), troet e galleg gant Elle corrige les mœurs en riant .
Casus belli 
Degouezh a c'hall degas brezel
Cave canem, e marelladur Pompei, a vez lennet splann gant ar weladennerien .
Cave canem 
Diwall ouzh ar c'hi (enskrivadur kavet war ur marelladur-leur ma weler ur c'hi dirak un nor e Pompei)
Caveat emptor 
Ra diwallo ar prener.
Cave ne cadas 
Diwall na gouezhi (lavar distaget gant ar sklav a en em zalc'h a-drek an imperator pa vez lid an trec'h)

Ce[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Ceteris paribus 
An holl draoù o vezañ par

Ci[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Cibi condimentum est fames 
Temz pep meuz eo an naon . Pa vez naon e kaver mat pep tra.
Citius, Altius, Fortius 
Fonnusoc'h, uheloc'h, kreñvoc'h ! (ger-stur ar C'hoarioù Olimpek)

Co[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Cogito ergo sum 
Sonjal a ran, ha dre-se ez on (Descartes)
Concordia civium murus urbium 
Kenemglev etre keodedourion, (zo kement ha) mogerioù (d') ur gêr
Conditio sine qua non 
An diviz ha n'eus netra hepti, ha n'haller ket tremen heptañ.
Confer 
Kerzh da welout (a gaver skrivet cf. ivez)
Consuetudinis vis magna est 
Bras eo nerzh ar boaz
Consuetudo altera natura est 
Un natur all eo ar boaz
Consuetudo est altera natura —
Contra aquam remigare —
Contra bonos mores —
Contra vim mortis non est medicamen in hortis 
Ouzh nerzh ar marv n'eus louzaouenn ebet el liorzh
Contraria contrariis curantur 
An traoù kontrol a vez paraet gant traoù kontrol
Conubia sunt fatalia —
Cor plumbeum —
Corpus delicti 
Korf an torfed (pe « korf an hini lazhet», evel prouenn eus ur muntr)
Corruptio optimi pessima 
Ar gwashañ tra eo breinadur ar pep gwellañ
Crocodili lacrimae


Cu[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Cui bono ? 
Da biv eo mat ? (Piv a denn gounit eus an torfed? Hag a c'hall bezañ torfedour?)
Cuique suum —
Cuius regio, eius religio 
Hevelep priñs, hevelep relijion (an hini a zo e penn ar vro a ziviz petra eo relijion e genvroiz)
Cuiusvis hominis est errare 
Faziañ eo tech kement den a zo (Gwelout: Errare humanum est).
Cum grano salis
Cura ut valeas ! : Diwall, ma vi yac'h!

D[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Da[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Damnant quod non intelligunt
Kondaoniñ a reont pezh na gomprenont ket. frazenn implijet diwar-benn an dud sot pe dizesk.
Damnatio ad bestias
Dat veniam corvis, vexat censura columbas
Pardoniñ d'ar brini ha heskinañ ar c'houlmed a ra ar gensored (Juvenal)

De[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

De duobus malis minus est eligendum  
Eus daou zroug eo ret dibab ar bihanañ. - Cicero, De officiis 3.3 .
De facto 
Hervez ar fed, e gwir
De gustibus et coloribus non disputandum 
War blizidigezh na livioù n'eus ket d'ober kaozioù
De jure 
Hervez ar gwir , hervez ar reizh
De jure uxoris 
Hervez gwir ar wreg
De minimis non curat prætor 
Ar praetor ne ra forzh gant an traoù dister
De mortuus aut bene aut nihil —
De mortuis nihil nisi bene 
Eus ar re varv ne ranker lavarout nemet traoù mat
De profundis clamavi 
Eus ar goueled em eus galvet . Kantik.
De visu 
Diouzh gwelout
Decet imperatorem stantem mori 
D'un impalaer e tere mervel en e sav (Vespasian)
Delenda est Carthago 
Ret eo distruj Kartago (Katon gozh ; sorc'henn an den)
Delicta juventutis meæ 
Fazioù ma yaouankiz
Deus ex machina 
Doue (deuet) e-maez an ardivink (Damveneg eus an doueed ha doueezed lakaet da zont a-us d'al leurenn-c'hoariva gant ardivinkoù ijinus ha koustus hag a ziskoulme en un taol an holl gudennoù a oa bet rouestlet er pezh a-raok pa veze poent d'ar pezh echuiñ .)

Di[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Di te ament! —
Dictum-factum —
Diem perdidi
Dies ater —
Distinguo
Gwelout a ran ar c'hemm (troienn a vez implijt dre fent evit ober goap ouzh ar c'hemmoù ken bihan ma'z int dister ha dibouez ha dreist-holl ouzh ar re a gav int pouezus)
Divide et impera
Rann ha ren (doare all : Divide ut imperes, Rann ma reni)


Do[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Do, ut des —
Doctus cum libro
Desket gant ul levr . Troienn implijet diwar-benn tud ha n'ouzont netra hep mont da glask en ul levr. Gwechall ez eus bet klevet ur c'helenner oc'h ober goap ouzh ur skoliad a oa bet tapet oc'h adskrivañ pezh en doa kavet en ul levr : « Doctus cum libro, asinus au tableau (ouzh an daolenn)! »)
Dolores Tantali —
Dolus an virtus quis in hoste requirat ?
Gwidre pe galon, dirak an enebour ne vern
Dominus vobiscum
An Aotrou (Doue) ra vo ganeoc'h, bomm en oferenn

Dr-Du[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Dramatis personæ
Ducunt volentem fata, nolentem trahunt
Ambroug an hini a bleg dezhi a ra ar blanedenn, ha sachañ war ar re na reont ket. Lavar stoikian diwar-benn ar Blanedenn, ar Fatum.
Dulce et decorum est pro patria mori
C'hwek ha kaer eo mervel evit ar vro (Horatio); a vez lavaret gant ar re vev diwar-benn ar blijadur da vervel;
Dum spiro, spero
E-keit ma analan e esperan
Duos habet et bene pendentes !
Div en deus, hag istribilhet mat ! (lavaret a-hervez pa vez kurunennet ar pab, abaoe istor ar babez Janed, da welout ha n'eo ket ur vaouez eo ar pab nevez).
Dura lex, sed lex
Kriz eo al lezenn, met al lezenn eo
Dura necessitas
Kriz eo an dra pa vez ret. Ouzh ret N'eus ket a remed, eo ar c'hrennlavar brezhonek.

E[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

E fructu arbor cognoscitur 
Diouzh he frouezh ec'h anavezer ar wezenn. Ha diouzh e oberoù, an den.
Ecce homo 
Setu an den (eme Pontius Pilatus pa ginnigas Jezuz d'ar bobl)
Errare humanum est 
Perzh an den eo faziañ (Seneca ar Yaouankañ)
Errare humanum est, sed perseverare diabolicum 
Perzh an den eo faziañ , met perzh an diaoul eo derc'hel d'ober.

Et[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Et alii 
Hag ar re all (skrivet et al. pe e.a.)
Et cætera 
Hag an traoù all (skrivet etc. alies)
Etiamsi omnes, ego non 
Goude (ma rafe) ar re all me ne rin ket, hervez Aviel Mazhev.
Et in Arcadia ego 
Hag en Arcadia (emaon-) me (ivez). Eno evel e pep lec'h emañ ar Marv. Anv div daolenn gant al livour gall Nicolas Poussin, diwar ar werzenn latin.

Ex[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Ex abstracto 
Diwar un dra difetis
Exempli gratia 
Da skouer, berraet alies dre e.g..
Ex falso sequitur quod libet 
Eus an dra faos e teu pezh a garer (reolenn ar poellata: adalek ul lavarenn faos e c'haller tennañ n'eus forzh petra, n'eus forzh peseurt kentel faos ivez)
Ex libris 
A zo un darn eus levrioù unan bennak
Ex nihilo 
Adalek netra, diwar netra.
Nouenn, Izelvroioù, war-dro 1600
Experto crede
Ex post facto
Extrema unctio 
NouennSakramant a vez roet en iliz katolik d'ar re glañv.

F[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Fac simile 
Graet heñvel . E meur a yezh e komzer eus ur fac-simile, ur seurt luc'heilad, a roas ar ger faks.
Felix culpa 
Fazi chañsus
Felix qui potuit rerum cognoscere causas 
Evurus neb a c'hall anaout abegoù an traoù goueled an traoù (Vergilius)
Festina lente  ! 
Hastañ goustad! A-hend-all e ranker hastañ buan, a zo skuizhusoc'h.
Fiat lux ! 
Ra vo gouloù! (urzh a-berzh Doue pa voe krouet ar bed gantañ, hervez Levr ar C'heneliezh);
Fide, sed cui vide 
Az pez fiziañs, met sell mat ouzh piv
Finis coronat opus 
Ar fin an hini a zo kurunenn an oberenn (La fin justifie les moyens)
Flagrante delicto 
War an tomm, a-greiz drougober
Fluctuat nec mergitur 
Hejañ a ra met mont d'ar strad ne ra ket (sturienn kêr Pariz)
Fortes fortuna juvat pe Audaces fortuna juvat 
Ar re dispont a laouena gant ar chañs. Ret eo krediñ ober evit kaout chañs.
Furor arma ministrat 
Ar fulor a bourvez armoù

G[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Gladius legis custos 
Ar c'hleze diwaller al lezenn. Sturlavar e Pariz ouzh Palez ar Justis. Rankout a ra an nerzh (polis, arme) servij al lezenn.
Gloria victis ! 
Gloar d'ar re drec'het! (enebet ouzh Victis !)
Gradus ad Parnassum
Grammatici certant 
N'eus ket emglev etre an dud desket diwar-benn an dra-se
Grosso modo 
Dre vras, war-bouez nebeud
Gutta cavat lapidem non vi, sed sæpe cadendo 
Kleuziañ ar maen a ra an dakenn, n'eo ket dre nerzh, met dre gouezhañ alies

H[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Habemus Papam]] 
Ur pab hon eus. A glever a-raok diskuliadur anv ar pab nevez.
Habent sua fata libelli 
O flanedenn o devez al levrioù
Hannibal ante portas pe Hannibal ad portas 
Emañ Hannibal e toull an nor. N'eus ket amzer da gaozeal, ret eo mont d'an emgann
Hic et nunc 
Amañ ha bremañ
Hic sunt dracones 
Amañ ez eus erevent
Hic sunt leones 
Amañ ez eus leoned
Hic Rhodus, hic salta 
Setu Enez Rodez : lamm !
Hoc signo vinces 
Gant an arouez-mañ e vi trec'h, klevet en ur weledigezh gant an impalaer Constantinus Iañ a-raok emgann pont Milvius)
Hodie mihi, cras tibi 
Hiriv din-me, arc'hoazh dit-te
Homines quod volunt credunt 
An dud a gred pezh a fell dezho krediñ.
Homo homini lupus est 
An den zo ur bleiz d'an den. An dud zo drouk an eil ouzh egile.
Homo sum, humani nihil a me alienum puto 
Den on, netra eus an den ne gavan estren din (Terentius)
Homo unius libri
Hora fugit, stat jus 
Tec'hel a ra an eur, chom a ra ar gwir
Horas non numero nisi serenas 
An eurioù ne gontan ket, nemet seder e vefent (skrivet war un horolaj-heol)
Horribile dictu 
Euzhus da lavarout.

I[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Kae. Doare-gourc'hemenn ar verb ire (mont). Berroc'h frazenn latin n'eus ket.
Ibidem 
Er memes lec'h (skrivet ibid peurvuiañ)

Id[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Id est 
Da lavarout eo, berraet alies dre i.e..
Idem 
Ar memes tra

Ig[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Ignoratio elenchi
Ignorantia iuris nocet 
Chom hep anaout ar gwir a noaz. Gwelloc'h d'an nen anaout al lezenn.
Ignorantia juris neminem excusat 
Chom hep anaout ar gwir n'eo digarez da zen .
Ignorantia legis non excusat 
''Chom hep anaout ar gwir n'eo ket digarez
Ignoti nulla cupido 
Ne c'hoantaer ket pezh n'anavezer ket (Ovidius)

In[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

In cauda venenum 
El lost emañ ar binim. Hag e dibenn ar frazenn, pe ar brezegenn, pe ar pennad-skrid, emañ ar gerioù drouk.
Incipit
In dubio pro reo 
En arvar e ranker lezel an tamallad
In fine 
Er fin, a-benn ar fin.
In girum imus nocte et consumimur igni 
Treiñ a reomp en noz ha devet gant an tan . Un amzrec'had an hini eo (tu zo da lenn a zehou da gleiz).
In medias res 
E-kreiz an traoù. Tro-vicher (danevelliñ, filmaozañ) a dalv da gregiñ gant un danevell e-kreiz an ober, pe pa vez bet c'hoarvezet an darn vrasañ eus an traoù.
In medio stat virtus 
Er c'hreiz emañ ar vertuz ... ha n'eo ket en daou benn pellañ μηδεν αγαν (mêdén ágan)
In naturalibus: en e noazh.
In partibus 
A vez lavaret diwar-benn un eskob anvet e douaroù ha n'int ket kristen pe kristenekaet
In petto 
En askre
In silico 
Er silikiom, da lavaret eo dre urzhiataer.
In situ 
War an dachenn
In vino veritas 
Er gwin emañ ar wirionez
In vitro 
War ar werenn (Gwerenn un arnodva))
In vivo 
War ar bev , da lavarout eo war an dachenn peurvuiañ.
Incredibile dictu 
Digredus da lavarout
Inter arma silent leges 
En amzer a vrezel eo mut al lezennoù
Inter fæces et urinam nascimur 
Etre kaoc'h ha troazh e vezomp ganet (Sant Eosten)
Intra muros 
E diabarzh ar mogerioù , pa gomzer eus mogerioù ur gêr gloz.

Ip-ir-is-it[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Ipso facto 
Dre an ober-se end-eeun
Ira furor brevis est 
Ar gonnar zo follentez berrbad
Irritare crabrones 
Konnariñ ar sardon, a zo kement ha skeiñ eoul war an tan.
Is fecit, cui prodest 
Eñ an hini en deus graet, an hini en deus splet. Evit gouzout piv en deus graet un torfed n'eus nemet klask gouzout piv a c'hounez diwarnañ.
Is pater est quem nuptiæ demonstrant 
An tad eo an hini a zo diskouezet gant ar briedelezh. Kement-se a dalveze en un amzer ma ne gomzed ket a dad naturel.
Ite missa est 
Kit, echu eo an oferenn. Gerioù diwezhañ an oferenn latin. A vez da gompren gant ar gristenien: Kit, kaset oc'h dre ar bed da embann an Aviel.

Iu[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Iunctis viribus 
Gant nerzhioù unanet (Unaniezh a ra nerzh)
Iurare in verba magistri 
Touiñ dre c'herioù ar mestr
Iuventus stultorum magister 
Ar yaouankiz eo mestr ar re sot

L[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Labor omnia vincit improbus 
Al labour dalc'hus a zeu a-benn a bep tra
Laborare est orare 
Labourat zo pediñ. Abalamour da se eo e vez lakaet ar venec'h da labourat e manatioù zo.
Lacrimis struit insidias cum femina plorat 
Pa leñv ar plac'h e stegn un antell gant he daeloù (Cato)
Lapsus calami 
Ramp ar raosklenn ( ar raosklenn a skrived ganti)
Lapsus linguæ 
Ramp an teod (a lavarer lapsus, hep mui alies).
Laudator temporis acti 
Meuler oberoù an amzer gwechall. An den a zisplij dezhañ an amzer-vremañ hag a gav gwell re an amzer dremenet; diwar Ars Poetica ( 173), gant Horatius.
Lectio brevior
Lectio difficilior potior
Loc. cit.

M[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Ma[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Macte animo ! Generose puer, sic itur ad astra
Nerzh-kalon, bugel hael, Evel-se eo ez eer betek ar stered!
Magis ter meus asinus est
Magister dixit
Ar mestr en deus lavaret.
Magistra vitae
Magna Carta
Magna cum laude
Gant kalz a veuleudi
Magna est vis consuetudinis
Magna Europa est Patria Nostra
Magna Graecia
Gres vras
Magna pars
Magnae spes altera Romae
Magni nominis umbra
Magnificat
Magno cum gaudio
Magnum opus
Oberenn veur
Major e longinquo reverentia 
A bell ec'h estlammer gwell. Pa weler an dud a renk uhel a dost e weler ez int eveldomp.
Maiora premunt
Maiores pennas nido
Mala fide
Feiz fall
Mala fides superveniens non nocet
Mala herba cito crescit
Mala in se
Mala mala mala sunt bona
Mala quia vetita
Mala tempora currunt
Male captus bene detentus
Male parta, male dilabuntur
Malitia supplet aetatem
Malitiis non est indulgendum
Malo periculosam libertatem quam quietum servitium
Maluisses cloacas Augeae purgare
Malum discordiae
Malum est mulier sed necessarium malum
Malum in se
Malum prohibitum
Malum quo communius eo peius


Mandatum morte resolvitur
Manibus date lilia plenis
Mantua me genuit, Calabri rapuere, tenet nunc Parthenope; cecini pascua rura duces
Manu militari 
Gant dorn an arme, dre nerzh. (heñvel ouzh Manus milites)
Manumissio
Manus celer dei
Manus dei
Dorn Doue
Manus manum lavat
An dorn a walc'h an dorn. E brezhoneg bemdez: An eil dorn a walc'h egile.
Manus milites
Gant dorn ar soudarded. Da lavarout en un doare rust, dreist-holl pa vezer lakaet e-maez un ostaleri manu militari.
Manus multae cor unum
Mare clausum
Mare liberum
Mare nostrum
Hon mor-ni
Margaritas ante porcos
Perlez dirak ar moc'h. A vez lavaret diwar-benn traoù brav diskouezet da dud dizesk.
Mater artium necessitas
Mater Dei
Mamm Doue
Mater facit
Mater familias
Mater semper certa (pater autem incertus vel pater numquam) - Sulla maternità c'è sempre certezza


Maxima debetur puero reverentia
Maxima debetur reverentia canis
Maximum ius maxima iniuria

Me[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Mea culpa
Dre ma faot ! ; Tennet eus ur bedenn gatolik e latin, ar c'h-Confiteor)
Media vita in morte sumus
Medice, cura te ipsum
Mesisin, en em bare da-unan
Medicus curat, natura sanat
Prederiañ a ra ar medisin, pareañ a ra an natur. N'eo ket ar medisin zo kaoz pa wella d'ur c'hlañvour.
Medicus non accedat nisi vocatur
Medio tutissimus ibis
Mediolanum captum est
Melius abundare quam deficere
Gwell eo muioc'h eget nebeutoc'h
Melius est reprehendant nos grammatici quam non intelligant populi
Melius re perpensa
Melius scitur Deus nesciendo
Memento audere semper
Memento homo, quia pulvis es et in pulverem reverteris
Memento mori 
Bez soñj eus ar re varv
Memento audere semper 
Bez soñj da glask, bez soñj da grediñ ober bepred
Memento quia pulvis es 
Bez soñj ez out poultrenn/ludu
Memento vivere
Mens agitat molem
Mens et manus
Mens rea
Mens sana in corpore sano
Ur spered yac'h en ur c'horf yac'h (Juvenal)
Mentem sanctam spontaneam honorem Deo et Patriae liberationem


Mi[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Miles gloriosus
Minatur innocentibus qui parcit nocentibus
Minimum minimorum
Ar bihanañ eus ar re vihanañ
Minus dixit lex quam voluit
Mirabile dictu
Mirabile visu
Souezhus da welout
Miscerique probat populos et foedera iungi
Misera contribuens plebs
Misera est magni custodia census
Misera est servitus ubi ius est aut incognitum aut vagum
Miserabile visu
Miserere
Ho pet truez
Miserere nobis
Ho pet truez ouzhimp
Missi dominici
Kaset gant an aotrou
Missio dei
Missit me dominus
Mittimus

Mo[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Mobilis in mobili
Modus dicendi
An doare da lavarout
Modus morons
Modus operandi
An doare d'ober
Modus ponens
Modus tollens
Modus vivendi
An doare da vevañ. A vez implijet dreist-holl evit komz eus un doare emglev etre tud bet oc'h en em gannañ.
Monasterium sine libris est sicut civitas sine opibus
Monitoribus asper
Monstrum vel prodigium
Montaini semper liberi
Montis insignia calpe
More ferarum
Hervez boaz al loened ferv (peurvuiañ diwar-benn an oberoù reizhel)
More solito
More uxorio
Hervez boaz ar briedelezh
Moriamur pro rege nostro Maria Theresia
Morior invictus
Morituri nolumus mori
Morituri te salutant - Coloro che stanno per morire ti salutano
Mors acerba
Mors certa, hora incerta
Sur eo ar marv, diasur eo an eur.
Mors est ianua vitae
Mors etiam non sufficit
Mors omnia solvit
Ar marv a deuz pep tra
Mors omnibus
Mors tua vita mea
Da varv-te eo ma buhez-me
Mors vincit omnia
Ar marv zo trec'h war bep tra; enebet ouzh Omnia vincit amor
Morte magis metuenda senectus
Mortui vivos docent - Lascia che i morti insegnano ai vivi. Si riferisce all'uso di tessuti d'archivio, organi e musei di patologia
Mortuum flagellas
Mores Maiorum
Motu proprio

Mu[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Mulgere hircum
Mulier est hominis confusio
Multa paucis
Multa renascentur quae iam cecidere
Multi sunt vocati, pauci vero electi 
Kalz a zo galvet, nebeud a zo dibabet
Multis e gentibus vires
Multitudo sapientium sanitas orbis
Multo se ipsum quam hostem superare operosius est
Multum in parvo
Mundae vestis electio adpetenda est homini
Mundus senescit
Mundus vult decipi, ergo decipiatur
Munit haec et altera vincit
Mutantur saella animantium et quasi cursores vitai lampada tradunt
Mutatio libelli
Mutatis mutandis 
O kemmañ pezh a zo da gemmañ. Ma kemmer pezh a ranker kemmañ.

N[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Navigare necesse est.
De toegangspoort van de vroegere Citadel van Gent .

Na[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Natura abhorret a vacuo 
Kasoni en deus an natur rak ar goullo.
Natura non facit saltus (Leibniz)
Naturam expelles furca, tamen usque recurret (Horatius)
Navigare necesse est, vivere non est necesse 
merdeiñ zo ret, bevañ n'eo ket. Distaget gant Gnaeus Pompeius.

Ne[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Nec Hercules contra plures 
N'eus Herakles ebet ouzh an engroez
Nec plus ultra 
N'eus netra gwell. N'eus ket gwelloc'h. Ar pep gwellañ eo.
Nec pluribus impar 
N'eo ket par da veur a hini (da veur a heol heol). Sturienn ar roue gall Loeiz XIV)
Nemo auditur propriam turpidudinem allegans 
Den na vo klevet o komz eus e vezh
Nemo censetur ignorare legem 
Ne c'hall den chom hep anaout al lezenn.
Nemo judex in causa sua  
Den (ne c'hall bezañ) barner en e afer
Neque ignorare medicum oportet quæ sit ægri natura 
Arabat d'ar medisin chom hep anaout petra eo natur (orin) ar c'hleñved

Ni[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Nihil lacrima citius arescit 
Netra ne sec'h buanoc'h eget un daeraouenn
Nihil obstat 
N'eus netra a yafe a-enep (frazenn a ro aotre an Iliz katolik da embann ul levr relijion).
Nil novi sub sole 
Netra nevez dindan an heol.
Nil sine numini 
(N'eus ) netra hep bolontez an doueed (a vez anavet dre an diouganoù).

No[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Non causa pro causa
Noli me tangere 
Na stok ket ouzhin. Distaget gant Jezuz, hervez ar Vulgata.
Nomen est omen 
Diougan eo an anv
Non fui, fui, non sum, non curo 
Ne oan ket, bet on, n'on ket, ne ran forzh. Bezenskrivadur a gaver berraet e NFFNSNC.
Non licet omnibus adire Corinthum 
N'eus ketaotre d'an holl da vont da Gorinti ( Korinti a oa brudet da vezañ ur gêr binvidik ma oa ker koust ar vuhez en Henamzer , hag ezhomm a oa da gaout arc'hant da vevañ eno)
Non nobis domine, non nobis nomine sed tuo da gloriam 
N'eo ket evidomp Aotrou, n'eo ket en hon anv deomp, met evit da c'hloar
Non omnia possumus omnes 
An holl n'hallont ket pep tra
Non sequitur (literary device)
Non scholæ, sed vitæ discimus 
N'eo ket evit ar skol eteskomp, met evit ar vuhez
Non ut edam vivo, sed ut vivam edo 
N'eo ket evit debriñ e vevan, met evit bevañ e tebran
Non vestimentum virum ornat, sed vir vestimentum 
Non vini vi no, sed vi no aquæ 
Ne'o ket abalamour d'ar gwin e neian, met abalamour d'an dour e neuian. C'hoari war ar gerioù.
Nondum amabam, et amare amabam 
Nosce te ipsum 
(γνώθι σεαυτόν ; gnôthi seautón))
Nota bene 
Notit mat, taolit evezh ; berraet alies dre N.B..

Nu[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Nulla dies sine linea 
Deiz ebet hep (skrivañ) linenn ebet. Reolenn ar skrivagner.
Nulla est medicina sine lingua latina 
N'eus ket a vedisin(erezh) hep latin. Ret eo gouzout latin a-benn bezañ medisin. Tud zo a gompren: ul louzoù hep netra skrivet warnañ zo didalvoud.
Nulla poena sine lege 
Kastiz ebet hep lezenn. Arabat eo reiñ ur c'hastiz ha n'eo ket skrivet el lezenn.
Nulla regula sine exceptione 
N'eus reolenn hep he nemedenn
Nulla res tam necessaria est quam medicina 
N'eus mann ken ret hag ar medisinerezh
Nunc est bibendum 
Bremañ emañ evañ ! (Horatius) Poent eo evañ, a lavaro an dud o deus tapet sec'hed. A blij da lod lavarout ivez, pa gavont hir ha padus ar brezegenn arabadus, en ur sellout ouzh ar boutailhadoù a zo war an daol.

O[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Op. cit.
O tempora, o mores ! 
Oculi plus vident quam oculus 
Meur a lagad a wel gwell eget unan
Oculos habent et non videbunt 
Daoulagad o deus ha gwelout ne reont ket
Oderint, dum metuant 
Ra vagint kasoni (ouzhin), gant ma toujint ac'hanon.
Omne ignotum pro terribili 
Omnes homines sibi sanitatem cupiunt, sæpe autem omnia, quæ valetudini contraria sunt, faciunt 
An holl dud a c'hoanta yec'hed dezho, met alies e reont kontrol dezhañ.
Omnes vulnerant, ultima necat 
An holl a c'hloaz, an diwezhañ a lazh. A weler war an horolajoù, pa'z eus anv eus an eurioù.
Omnia mea mecum porto 
Omnia vincit amor 
Ar garantez a deu a-benn eus pep tra. Gwerzenn gant Vergilius. A c'hall bezañ lavaret ivez Amor Vincit Omnia , anv ul livadur gant Caravaggio.
Omnibus viis Romam pervenitur 
Da Roma e kas an holl hentoù
Omnis homo mendax 
Pep den zo gaouiat
Omnium artium medicina nobilissima est 
Optimum medicamentum quies est 
Ar gwellañ louzou eo an diskuizh
Ora et labora 
Ped ha labour. Ger-stur ar venec'h.

P[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Pa[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Panem et circenses 
Bara ha c'hoarioù (Juvenal)
Pax melior est quam iustissimum bellum 
Gwelloc'h ar peoc'h eget ar reishañ brezel

Pe[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Pecunia non olet 
Gant an arc'hant n'eus c'hwezh ebet (Vespasianus)
Per aspera ad astra 
Dre hentoù serzh davet ar stered (Heñvel ouzh « Ad augusta per angusta ».)
Per inania regna 
E rouantelezh ar skeudoù
Per scientiam ad salutem ægroti 
Dre ar skiant e tremen yec'hed ar c'hlañvour
Perinde ac cadaver 
Evel ur c'horf marv
Persona non grata 
Den ha n'eo ket c'hoantaet. A vez lavaret diwar-benn un den ha ne garfed ket gwelout en ul lec'h, abalamour d'ar pezh en deus graet pe lavaret, pe a virer outañ da vont en ul lec'h.

Pl[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Plenus venter non studet libenter 
Plures crapula quam gladius perdidit 
Ar vezventi he deus kaset da goll muioc'h a dud eget ar c'hleze

Po[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Post cenam non stare sed mille passus meare 
Post hoc non est propter hoc 
Goude an dra-se, met n'eo ket abalamour d'an dra-se
Post mortem nihil est 
Goude ar marv n'eus mann
Post scriptum 
Skrivet war-lerc'h  ; berraet alies dre P.S..
Potius mori quam foedari 
Kentoc'h mervel eget bezañ saotret ; ger-stur Breizh eo.

Pr[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Præsente medico nihil nocet 
Pa vez ar medisin aze ne c'hoarvez droug ebet
Prævenire melius est quam præveniri 
Primum non nocere 
Da gentañ chom hep ober noaz (sturienn medisinerezh)
Primus inter pares 
An hini kentañ e-touez tud par

Q[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Qualis artifex pereo ! 
Pebezh arzour an hini zo o vont da vervel (ganin-me)  ! Lavaret gant Neron pa oa o vervel, hervez Suetonius.
Qualis pater, talis filius 
Hevelep tad, hevelep mab. Mab e dad eo Kadiou.
Qui nescit dissimulare, nescit regnare 
Neb na oar ket kuzhat ne oar ket ren
Qui rogat, non errat 
Neb a c'houlenn ne fazi ket
Qui scribit, bis legit 
Neb a skriv a lenn div wech. Lavar da zeskiñ d'ar studierien labourat.
Qui tacet, consentire videtur 
Quia nominor leo 
Peogwir eo leon ma anv
Quia pulvis es et in pulverem reverteris 
Quid pro quo 
Un dra bennak evit un dra bennak
Quidquid agis, prudenter agas, et respice finem ! 
Quidquid discis, tibi discis 
Quis custodiet ipsos custodes ? 
Piv a ziwallo an diwallerien ? (Juvenal)
Quo fata ferunt 
Quod erat demonstrandum (Q.E.D.)
Quod licet Iovis, non licet bovis 
Quod medicina aliis, aliis est acre venenum 
Quosque tandem abutere, Catilina, patientia nostra 
Quot capita, tot sententiæ 

R[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Rara avis
Reddite ergo quæ Cæsaris sunt Cæsari et quæ Dei sunt Deo
Reductio ad absurdum 
Kas da ziskiantegezh da lavarout eo prouiñ dre arguzennoù diskiant; doare poellata a lakaer da vont en-dro pa groger da lakaat da wir ar c'hontrol eus ar pezh a glasker prouiñ, (gwelout ab absurdo)
Rem acu tetigisti 
An dra gant ar beg (beg an nadoz) hoc'h eus stoket outañ (Plautus) ; a vez lavaret pa vez divinet un dra bennak; e brezhoneg yac'h: Deuet eo ganit!
Repetitio est mater studiorum 
An adlavarout eo mamm ar studioù
Requiescat in pace 
Ra ziskuizho e peoc'h ; berraet dre R.I.P. peurliesañ.
Res judicata pro veritate habetur 
tra barnet zo gwirionez; reolenn eus ar gwir: ur varnedigezh embannet zo evel un dra prouet.
Res nullius 
tra da zen ebet; a vez lavaret pa ne vez perc'henn ebet d'un dra bennak.An douar n'eo ket ur res nullius gwech ebet.
Res, non verba 
An dra, ha n'eo ket gerioù; a vez lavaret pa weler eo deuet ar poent da ober, ha n'eo ket a-walc'h chom da gaozeal. Ar memes spered a gaver er c'hrennlavar flemmus brezhonek Teod hir, dorn berr, a vez lavaret diwar-benn tud.
Retro Satana ! 
Gwelout Vade retro Satana.

S[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Sæpe morborum gravium exitus incerti sunt 
Salus ægroti suprema lex
Sapientia est potentia 
Furnez a zo galloud
Semper fidelis 
Feal bepred (sturienn ar soudarded US Marines)
Senatus Populusque Romanus 
Ar Sened hag ar Bobl Roman  ; berraet dre S.P.Q.R..
Si napo leo viveret, hominem non esset 
Ma vevje al leon diwar irvin ne zebrje ket tud
Si tacuisses, philosophus mansisses 
Mar bijes tavet, e vijes chomet prederour
Si vis pacem, para bellum 
Mar deo ar peoc'h a fell dit, prient ar brezel
Si vis pacem, para iustitiam 
Mar deo ar peoc'h a fell dit, prient ar justis
Sic 
Evel-se emañ . Implijet alies en embannadurioù pa glasker sachañ evezh al lenner war an doare ma'z eo skrivet ar ger, dic'hortoz pe fazius, da ziskouez n'eus vi-koukoug ebet en doare-skrivañ
Sic et simpliciter
Evel-se emañ, ken plaen ha tra.
Sic luceat lux
Ra splanno ar gouloù evel-se
Sic transit gloria mundi 
Evel-se e tremen gloar ar bed (bomm lavaret d'ar pab nevez da zegas da soñj dezhañj eo berrbad ar gloar ha bresk ar galloud.
Similia similibus curantur
Sine die 
Hep deiz. Hep resisaat pegoulz.
Sine labore non erit panis in ore 
Hep labour ne vo ket a vara ez kenoù, a c'haller treiñ ivez evel-henn: Gant da zaouarn ez kodelloù ne lakai ket bara ez kenoù.
Solem lucerna non ostenderent 
Soli sol soli
Spes salutis
Spoliatis arma supersunt
Stat sua cuique dies
Statu quo
Statu quo ante bellum
Stricto sensu 
Er ster strizh.
Substructiones Insanae
Sui generis
Summum jus, summa injuria
Supremum vale

Gerioù eus Metamorfozoù Ovidius, distaget gant Orfeos pa goll Euridike en eil tro. Ne vez ket aes d'an dud ober ur supremum vale d'ar bed-mañ.

Sursum corda ! 
Savit, kalonoù!. A vez lavaret da reiñ nerzh-kalon.
Sutor, ne supra crepidam 
Kereour, arabat mont uheloc'h eget ar votez

T[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Tarde venientibus ossa 
D'ar re degouezhet diwezhat, an eskern. (A vez lavaret d'ar re a zegouezh diwezhat ouzh taol)
Tempora mutantur et nos mutamur in illis 
Tempori servire 
Terminus 
Testis unus, testis nullus 
Un test (hepken zo evel) test ebet .
Timeo Danaos et dona ferentes 
Aon am eus rak ar C'hresianed ha pa vefent o tegas profoù.
Timeo hominem unius libri 
Aon am bez rak den ul levr (hepken) An den na gred nemet en ul levr (hini e relijion) a zo dañjerus.
Tres faciunt collegium 
Marv Caesar, livet gant Vincenzo Camuccini.
Tu quoque mi fili 
Te ivez ma mab ! Gerioù lavaret gant Julius Caesar pa oa o vervel d'e vab Brutus en devoa kontellataet anezhañ. E gwirionez en doa distaget ar frazenn-se e gregach.

U[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Ub[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Uberrima fides (a-wec'hoù uberrimae fidei, en dro-c'henel)
Fonnusañ feiz, kreñvoc'h c'hoazh eget bona fide; enebet ouzh caveat emptor .
Ubi amici ibidem opes
Ubi amor, ibi dolor 
E-lec'h ma vez karantez e vez poan.
Ubi bene, ibi patria 
E-lec'h ma vez an den en e vleud, eno emañ e vammvro .
Ubi commoda, ibi incommoda
An doueez Concordia, e kein ur pezh.
Ubi concordia, ibi victoria 
E-lec'h ma emañ Concordia (ma vez emglev) emañ Victoria (e vez an trec'h)
Ubi deficiunt equi, troctant aselli
Ubi dubium, ibi libertas
Ubi eadem legis ratio, ibi eadem legis dispositio
Ubi feuda, ibi demania
Ubi fumus, ibi ignis
Ubi lex voluit dixit, ubi noluit tacuit
Ubi maior minor cessat
Ubi mel ibi apes
Ubi lex non distinguit, non distinguere debemus
Ubi ordo, ibi pax et decor; ubi pax et decor, ibi laetitia
Ubi periculum
Ubi societas, ibi ius
E-lec'h m'emañ ar gevredigezh emañ ar gwir. N'eus kevredigezh ebet hep lezennoù, pe reolennoù.
Ubi solitudinem faciunt, pacem appellant.
E-lec'h m'o deus graet un dezerzh o deus lavaret e oa ar peoc'h.
Ubi sunt
Ubi tu Gaius, ibi ego Gaia 
E-lec'h ma vi Gaius, e vin Gaia. Bomm da zisklêriañ fealded etre ar priedoù roman da zeiz an eured. Gaia eo an douar, hag a ro he frouezh.
Ultima ratio regum war ur c'hanol

Ul[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Ultima ratio regum  
Diwezhañ arguzenn ar rouaned. Ger-stur war ar c'hanolioù war urzh Kardinal Richelieu.
Ultra posse nemo obligatur 
Ultra vires
Ulula cum lupis, cum quibus esse cupis

Um[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Umbra suam metuit

Un[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Una hirundo non facit ver
Una res est in obligatione, duae autem in solutione
Una salus victis, nullam sperare salutem
Una tantum
Unguibus et rostro
Unicuique suum
Una nota super la, semper est canendum fa|Una nota super la, semper est canendum fa]]
Uno pro puncto caruit Martinus Asello (Ob solum punctum caruit Martinus Asello)
Unum castigabis, centum emendabis 
Mar kastizez unan (ur fazi) e reizhi kant Arabat kastizañ an holl fazioù nag an holl fazierien.
Unus inter pares
Unus omnium parens mundus est
Unus testis, nullus testis

Ur[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Urbi et orbi 
A vez lavaret diwar-benn embannoù ar pab graet d'ar gêr (Roma) ha d'ar bed.

Us[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Usufructus est ius alienis rebus utendi fruendi, salva rerum substantia
Usque ad finem
Usque ad effusionem sanguinis
Usque ad infera, usque ad coelum
Usque ad sidera, usque ad inferos
Usque tandem
Usus magister est optimus 
An ober eo ar gwellañ mestr.
Usus sine fructu

Ut[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Ut ameris, amabilis esto 
Evit bezañ karet, bez hegarat
Ut desint vires, tamen est laudanda voluntas
Ut pictura poësis
Ut sementem feceris, ita metes
Ut res magis valeat quam pereat
Ut sis nocte levis, sit cena brevis 
Ma kerez kaout un nozvezh vat (a gousk), gra ur goan verr
Uti lingua nuncupassit, ita ius esto
Utile per inutile non vitiatur
Uti, non abuti 
Ober, ha n'eo ket reober
Ut supra 
Evel (meneget) uheloc'h

V[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Va[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Vacatio legis
Ezvezañs al lezenn
Vade ad formicam 
Kae d'ar verienenn. Frazenn eus ar Bibl latin, ar Vulgata, ma lenner, er Proverboù (6:6) : Kae d'ar veienenn ... sell penaos e ra ha bez fur!
Vade in pace
Kae en peoc'h. Bomm ar beleg katolik e dibenn ar gofesadenn.
Vade mecum
Deus ganin (Ur vade-mecum zo ul levr (peurvuiañ) a vez atav ganeoc'h.)
Vade retro Satana
Tec'h alese, Satanaz ! Respont graet d'al lubanerien ha tempterien. Deuet eus ar Vulgata (Aviel Mark, 8:33), ma lavare Jezuz da Bêr:Vade retro me Satana (Kae diwar ma zro, Satan)
Vae soli !
Gwa an den e-unan! Frazenn eus an Ekleziastez.
Væ victis !
Gwa ar re drec'het ! (A voe distaget gant Brennus, penn-brezel galian, war-lerc'h kemer kêr Roma)
Vale
Chom yac'h. Doare saludiñ latin, a dalve kement ha kenavo.
Vanitas vanitatum et omnia vanitas 
Goulloder ar goulloderioù, goulloder eo pep tra. Frazenn eus an Ekleziastez.
Vare, Vare, redde mihi legiones meas !
Varus, Varus, daskor ma lejionoù din!. Distrujet e voe al lejionoù roman e Germania gant Arminius en emgann Teutoburg er bloaz 9 ; hervez Suetonius (Vita Divi Augusti, 23.49) e veze lavaret kement-se gant an impalaer Aogust en e gousk.
Variorum 
Gant a bep seurt. Berradur ar bomm Cum notis variorum scriptorum (gant notennoù a bep seurt skrivagnerien): merk war embannadurioù latin kozh.
Varitatio delectat
Varium et mutabile semper femina
Kemmus ha hedro e vez ar vaouez atav. Gwerzenn gant Vergilius en Aeneis (IV)

Ve[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Kartenn eus skol Highfield, en Hamilton (Ontario), war-dro 1910
Velle est posse 
Youlañ a zo gallout, da lavarout eo: Neb a venn, hennezh a c'hall. Ger-stur skol Hillfield, en Hamilton (Ontario), Kanada.
Venia aetatis
Veni vidi vici 
Deuet on, gwelet em eus, trec'het em eus. A vije bet lavaret gant Julius Caesar da Sened Roma da gontañ an emgann ouzh ar roue Pharnaces II e-kichen Zela e 47 kent JK .
Ventis secundis, tene cursum
Vera causa 
(Ar) gwir abeg
Verba docent, exempla trahunt 
Kelenn a ra ar c'homzoù, sachañ (an dud) a ra ar skouerioù
Verba sine penu et pecunia
Verbatim
Verba volant, scripta manent 
Ar c'homzoù a nij kuit, ar skridoù a chom . Lavaret gant Caius Titus dirak Sened Roma.
Vere Papa mortuus est
Veritas odium parit 
Ar wirionez a c'han ar gasoni. Pe: Mamm d'ar gasoni eo ar wirionez. E brezhoneg e vez laret : Ar wirionez a zo kazuz D'an hini a zo kablus.
Veritas odium parit, obsequium amicos 
Gant ar wirionez e sav kasoni, gant klufennerezh e teu mignoned.
Vestigia terrent
Vestis virum facit
Veta superis reddite
Veto 
Herzel a ran (ouzh tra pe dra da dremen pe da vezañ). Ger implijet da lavarout ez eus lakaet berz gant un aotrouniezh bennak.
Vexata quaestio

Vi[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Vi veri universum vivus vici
Via 
Dre hent, evel en Aet e oan da Guba via Madrid. E saozneg dreist-holl e vez implijet.
Via crucis
Vice versa 
En daou du a bep eil
Victrix causa diis placuit, sed victa Catoni 
Kaoz an trec'hour he deus plijet d'an doueed, kaoz an hini trec'het da Gaton (Lucain, Pharsale, I, 128)
Vide supra 
Gwelit uheloc'h
Video meliora proboque deteriora sequor 
Ar mad a welan, hag a garan, hag an droug a ran (Ovidius, Ar Metamorfozoù ; Komzoù lakaet war-gont Medea)
Videre nostra mala non possumus, alii simul delinquunt, censores sumus
Vigilantibus non dormientibus iura succurrunt
Vilicus ne sit ambulator;Vim vi repellere licet
Vincere scis, Hannibal, victoria uti nescis;
Vinculum amoris est idem velle
Vindica te tibi
Vinum aqua miscere
Lakaat dour er gwin, bezañ izeloc'h e gribenn.
Vinum et musica laetificant cor
Gwin ha sonerezh a laouena ar galon.
Vir bonus dicendi peritus
Vir ex virtute
An den dre ar vertuz. Ger-stur Skol Itron Varia Gwengamp.
Vires acquirit eundo
Virgo intacta
Viribus unitis
Virtus post nummos 
Ar vertuz war-lerc'h an arc'hant
Virtus unita fortior
Virtute siderum tenus
Vis comica
Vis, consili expers, mole ruit sua
Vis experiri amicum? Calamitosus fias
Vis grata puellae  
Feulster c'hoantaet gant ar plac'h. Tennet eus Ars amatoria, gant Ovidius.
Vis maior
Vita brevis, ars longa, occasio praeceps, experimentum periculosum, iudicium difficile
Vita mortorum est in memoria vivorum
Vita mutatur non tollitur
Vita non est vivere sed valere
Vitiantur et vitiant o Vitiantur sed non vitiant
Vive et me ama 
Bev ha kar ac'hanon . A vez lakaet e dibenn ul lizher a-wechoù. A seblant savet diwar skouer ar frazenn izeloc'h.
Vivere est cogitare
Vive valeque 
Bev ha bez yac'h. A vez lakaet e dibenn ul lizher a-wechoù. Diwar Horatius (Flemmganoù, II, 5)
Vivit sub pectore vulnus
Vixit 
Bevet en (he) deus. Gant ar ger-se e veze kemennet marv un den gant ar Romaned.

Vo[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Sant Yann ar Badezour livet gant Tizian. Ar vouezh o huchal en dezerzh, hervez an Aviel.
Volenti non fit iniuria
Vox clamans in deserto 
Ar vouezh o huchal en dezerzh . Tennet eus ar Bibl, e Levr Isaiah (40), ha respont roet gant Yann ar Badezour pa voe goulennet outañ « Piv out-te ? » A vez implijet gant kelennerien er c'hlas da ziskouez ne vezont ket selaouet nemeur. Ur ster all a vez roet d'ar bomm kemeret evel ger-stur Dartmouth College, e New Hampshire, SUA : mouezh an deskadurezh eo ar skol e gouelec'h New Hampshire.
Vox populi vox dei 
Mouezh ar bobl eo mouezh Doue . Eus youl ar bobl eo ez eus kaoz. Beerraet e vez alies ha komz a reer eus vox populi nemetken. Gweet e vez ar ster alies e saozneg ar gazetennerien ha ne dalv nemet mouezh an dud (people) goulennataet, o c'homzoù gwir, enebet ouzh pezh a lavar ar c'hazetenner e-unan eus ar gaozeadenn.
V.S.L.M 
pennlizherennoù a dalv « Votum Solvit Libens Merito » ; A galon vat en deus graet hervez e c'houestl. A veze skrivet war an ex-voto e Roma gozh)

Vu[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Horolaj-heol, skrivet warnañ Vulnerant omnes, ultima necat.
Vulgare amici nomen, sed rara est fides
Vulgus vult decipi, ergo decipiatur
Vulnerant omnes, ultima necat 
An holl a c'hloaz, an diwezhañ a lazh. Eus an eurioù ez eus kaoz amañ: kavet e vez ar frazenn war an horolajoù-heol.
Vulpes et uva
Vulpes pilum mutat, non mores 
Kemmañ e vlev a ra al louarn; kemmañ e zoare da vevañ ne ra ket.

Pennadoù kar[kemmañ | kemmañ ar vammenn]