Naoned

Eus Wikipedia
Sauter à la navigation Sauter à la recherche

Naoned
Kastell an duged
Kastell an duged
Ardamezioù
Anv gallaouek Naunnt
Anv gallek (ofisiel) Nantes
Bro istorel Bro-Naoned
Melestradurezh
Departamant Liger-Atlantel
Arondisamant Naoned
Kanton Pennlec'h 7 kanton
Kod kumun 44109
Kod post 44000, 44100, 44200 ha 44300
Maer
Amzer gefridi
Johanna Rolland (PS)
2014-2026
Etrekumuniezh Naoned Meurgêr
Bro velestradurel Tolpad-kêrioù Naoned
Lec'hienn web Ti-kêr
Poblañsouriezh
Poblañs 309 346 ann. (2017)[1]
Stankter 4 745 ann./km²
Douaroniezh
Daveennoù
lec'hiañ
47° 13′ 05″ Norzh
1° 33′ 10″ Kornôg
/ 47.21806, -1.55278

47° 13′ 05″ Norzh
1° 33′ 10″ Kornôg
/ 47.21806, -1.55278

Uhelderioù kreiz-kêr : 8 m
bihanañ 2 m — brasañ 52 m
Gorread 65,19 km²
Breizh5dept.svg
Lec'hiañ ar gêr
Naoned

Naoned eo kêr vrasañ ha kêr-benn istorel Breizh, e gevred ar vro e Breizh-Uhel, war ribl al Liger. Ur rol melestradurel hag armerzhel pennañ he deus. Pennlec'h ha sez predelezh rannvro Broioù-al-Liger eo, pennlec'h ha sez prefedelezh departamant al Liger-Atlantel ha sez Akademiezh Naoned. Ur porzh kenwerzh a-bouezh war aber al Liger e-pad kantvedoù, chomet eo Naoned ur pol armerzhel hag industriel pennañ. 309 346 annezad he deus e 2017, 619 240 annezad e Naoned Meurgêr, 622 693 annezad en unvez kêrel ha 934 165 annezad er tolead kêr.

C'hoariet en deus Naoned ur rol hep e bar e Istor Breizh. Deuet da vezañ kêr-benn Breizh gant Alan Barvek er Xvet kantved, sez gouarnamant Dugelezh Breizh e oa betek ma voe staget ar vro ouzh Bro-C'hall er XVIvet kantved. Kastell Duged Breizh, he Iliz-veur hag he Skol-veur savet e 1460 a ziskouezh c'hoazh hiziv galloud ha souvereniezh an Duged d'ar mare-se. Pa zeuas Roazhon da gaout ur rol melestradurel pouezus e framm Proviñs Breizh er c'hantvedoù da heul, e tiorrenas Naoned war an dachenn armerzhel, dre he forzh (gant ar c'henwerzh tric'horniek dreist-holl), hag he greanterezh adalek an Dispac'h Greantel en XIXvet kantved, aroueziet gant an Tour Lu, aspadenn labouradeg kozh an embregerezh vrudet, deuet da vezañ ul lec'h sevenadurel. Pinvidik eo buhez sevenadurel ar gêr, heñvel ouzh arvestoù ar gompagnunezh hollvrudet Royal de Luxe.

Douaroniezh[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

War lezioù aber al Liger emañ Kêr Naoned, 50 kilometr hepken eus ar Meurvor Atlantel. War lez hanternoz al Liger emañ Erv Breizh (lost Kein Breizh). Plaenoc’h eo an douar war ribl ar c'hreisteiz.

E-pad pell e voe graet "Venezia ar c’hornôg" eus Naoned peogwir e oa treuzet gant adstêrioù al Liger ha gant kanolioù ivez. Kalz inizi a oa etre daou ribl al Liger: Enez Beaulieu, Enez Santez-Anna, Enez Feydeau, Enez Gloriette...

En XXvet kantved, goude 1930, e oa bet peurgarget pe goloet meur a ganol hag adstêr eus al Liger (re ribl an hanternoz dreist-holl). Bremañ eo treuzet meurgêr Naoned gant al Liger, an Erzh, ar Sevr, ar C'hezin hag ar Sens.

Anv[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Naunnt eo hec'h anv e gallaoueg, Nantes e galleg, Nantas en okitaneg.

  • Dauzat & Rostaing (1963-1978) : "Condevincum, IIvet.; urbem Namneticam, Namnetas, VIvet.);
  • Jean-Yves Le Moing : Condiouicnon, IIvet Ptolemaios.
  • Erwan Vallerie : Namnetas, 1453

Gerdarzh ː An anv se a zeu diwar hini ar bobl Namnetes / Namneted, staliet war lez hanternoz ar stêr Liger.

Banniel Kêr-Naoned

Ardamezioù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

En gul e lestr greet en aour, goueliet en erminoù, mordoant war ur mor geotet☃☃; e gab en erminoù.

  • Sturienn : Favet Neptunus eunti – "Neptunus a zoug dorn d'ar veajourien"

Istor[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Evit ar pennad pennañ s.o. Istor Naoned

Amzer ar Gelted kozh[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Goude ma vije bet ar Gelted e Naoned, poblad arvorigat (daveoù mar plij) an Namneted en doa graet e annez tal al Liger. Met ne ouezer ket mat e pelec'h e oant staliet, nemet e oa ur gêrig dezho e-barzh karter ar Bouffay, met e 56 a-raok J.-K e oant bet aloubet gant Jul Kezar, hag anvet e vije bet ar gêr nevez Portus Namnetus. Aesoc'h e oa neuze da Jul Kezar tagañ ar Veneted p'en deus lakaet listri-brezel da vezañ savet di. Marteze eo bet Portus Namnetus porzh an Namneted a oa gevell da hini ar Biktoned a zo bet e anv Portus Ratiatus, deuet da vezañ Reudied rak tal riblenn Su al Liger: kavet ez eus bet roudoù savadurioù galian-ha-roman e kreiz ar gêr-se.

En IIIe ha IVe kantved, evel meur a gêrbenn galian-ha-roman, e cheñchas Condevicnum hec'h anv ur wech ouzhpenn. Meur a cheñchamant lec'hanvadur a oa bet e-kerzh ma oa an impalaeriezh roman o vont da get. Gwelet e vez neuze un distro eus kredennoù koshoc'h, a oa dija galianeg. Tamm-ha-tamm e oa bet adkemeret un anv galianek evit ober sin d'ar c'hredennoù.

Naoned a zeuas da vezañ kristen e-kerzh an IIIe kantved. Hag an iliz-veur a zeuas da vezañ "kador-berc'h" an eskopti. Siwazh da-se tagadennoù a voe eus perzh ar Saksoned pe Frizoned, galvet e oant gant poblañs dianav kenañ ar Vagaudiz ha savet e voe neuze mogerioù-difenn evit diwall ar gêr diwarno.

Naoned e Breizh[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Tud brudet[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Tud bet ganet eno[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Soudarded vreizhat bet fuzuilhet gant al lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Pevar milour bet ganet e Naoned a voe fuzuilhet gant al lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ :

  • Jules Allard, soudard en 62vet rujumant war-droad, fuzuilhet d'an 13 a viz C'hwevrer 1917 e Verdun, da 24 bloaz, tamallet dezhañ bezañ "dizertet en diabarzh"[2] ;
  • Louis Julien Le Madec (10 a viz Meurzh 1886), soudard er 65vet rujumant war-droad, fuzuilhet pe lazhet gant un ofiser d'ar 16 a viz Here 1914 en Englebelmer (meneget eo war ar mortuaj: «indigne» (dizellezeg) [3]);
  • Louis Longuetaud (12 a viz Gwengolo 1889 -14 a viz Meurzh 1915 e Bourg-et-Comin), soudard en 249vet rujumant war-droad, fuzuilhet evit «feulster ha gourdrouz ouzh unan a-us»[4];
  • Jean Michel Suraud, soudard, fuzuilhet d'ar 7 a viz Gwengolo 1916, da 34 bloaz.

Arzourien bet awenet gant Naoned[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Livourien: Louis Garneray, Charles Leduc, Robert Micheau-Vernez, Nicolas Ozanne, William Parrott, Jean-François Sablet, Joseph Mallord William Turner

Tud bet marvet eno[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Ardamezeg ar familhoù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Aubier-l.jpg Jean l'Aubier, pe Laubier, maer Naoned e 1591
En argant e deir grilh en sabel o dornelloù bouklet ivez en sabel
Avaugour-d.jpg d'Avaugour, aotrounez Port-Durand e Sant-Donasian
En argant e gab en gul
Bachelier-b.jpg Bachelier du Pinier, chuin Naoned e 1654
En argant e binenn en geot war ur savenn ivez en geot
Barbot de Flavacourt.jpg Laurent Barbot, alvokad ar Roue ouzh prezidial Naoned e 1669

En glazur e groaz en argant heuliet gant pevar leonig en aour, unan ouzh pep konk

Barillier du Saz.jpg Barillier, chuin Naoned e 1598

En glazur e gebrenn en aour, heuliet ouzh kab gant div galon ivez en aour, hag ouzh beg gant ur greskenn en argant

Barillon de Bonnefons.gif Barillon de Bonnefons, Aotrounez Plessis-Tizon, e Sant-Donasian

En gul e deir barriken en aour, kelc'hiek en sabel

Baron de Nantes.gif Baron; genidig eus Naoned; un alvokad ouzh Breujoù Breizh, bet ganet e 1738, ha noblet e 1815

En glazur e dri levr digor en aour

Brezhoneg[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Panell mont-tre nevez-staliet e Naoned - Ober 1 ar garta Ya d'ar brezhoneg votet gant kuzul-kêr Naoned.

Klasoù divyezhek a zo eno abaoe 1981.

E 1985 e voe krouet ar gevredigezh Kentelioù an Noz e Naoned, evit ober war-dro ar c'helenn brezhoneg d'an dud deuet, gant Gweltaz Adeux, Roland Mogn ha Gwenola Rossinyol. En deiz a hiziv eo oberiant ar gevredigezh-se e seizh karter ag ar gêr, gant kentelioù hag obererezhioù liesseurt. E Ti Keltiek (straed Harouys) emañ an darn vrasañ anezho avat.

Ur skol Diwan a zo e Naoned, unan eus ar re vrasañ e Breizh, 180 bugel a zo er skol (niver distro-skol 2012-2013). Un eil skol Diwan a zo bet krouet e su Naoned. Digoret eo bet en distro-skol 2012 gant 6 bugel.

E distro-skol Gwengolo 2019 e oa 509 skoliad enskrivet er skolioù Diwan hag er c'hlasoù divyezhek (0,7% eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)[5]

Ur skolaj Diwan a zo bet krouet e 2008 e Sant-Ervlan, sko ouzh Naoned, evit bugale al Liger-Atlantel met ivez evit re all ho tont eus skol Diwan Pariz. 48 skolajiad a zo enskrivet e 2012-2013.

Ur sturlevr divyezhek diwar-benn Naoned a zo bet embannet e 2006 gant Yoran Embanner. Ar rakskrid a zo bet graet gant an istorour Armel de Wismes. An oberer - an Naonedad Pierre-Emmanuel Marais - en deus skrivet "Ronan ar c'horrigan" e 2007 (Keit Vimp Bev). Resevet en deus al levrig-mañ an eil priz evit ar genstrivadeg "Priz ar Vugale 2008".

Evit difenn ar brezhoneg ez eus bet graet ur fest-deiz gant Ai'ta!, tre e-kreiz Kastell an Duged, e Naoned.

D'an 21 Kerzu 2007 e oa bet staliet panelloù mont-tre divyezhek e Naoned.

D'ar 24 Kerzu 2007 e oa distro ar brezhoneg ouzh ar skramm e Naoned, 4 bloavezh goude bezañ lamet an abadennoù brezhoneg gant renerien Frañs 3. War ar chadenn lec'hel Telenantes e oa skignet ar sitkom kentañ bet graet e brezhoneg.

D’ar 27 a viz Genver 2012 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.

Emdroadur ar boblañs[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

[6]

Ekonomiezh[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

KKG[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Kambr Kenwerzh ha Greanterezh Naoned / Sant-Nazer zo e Naoned. Eno emañ ivez KKR Broioù al Liger.

Tour Breizh.

Porzh Emren[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

N'eo ket bev porzh Naoned ken. E 2005 e oa tremenet 35,5 milion a donennoù e Porzh Emren Naoned / Sant-Nazer met nemet 10% anezho a oa bet e Naoned da lavaret pe e Chevire (produioù koad) pe Ar Roc'h-Morvan (ed). Er porzh emren e tremen ivez lodennoù eus an A380 a ya da Vourdel.

Naoned ha tour Breizh.

Cassegrain[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Ar stal boued-mir bet savet gant Charles Cassegrain a oa bet krouet e 1856 e Naoned. Unan eus politkourien veur Naoned eo bet Léopold Cassegrain.

Trenioù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Emañ Naoned war al linenn hent-houarn a ya eus Paris d'ar Groazig. Ac'haleno e c'haller mont ivez da :

N'eus linenn ebet etre Naoned ha Roazhon.

Tramgirri[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Ur rouedad tramgirri a oa bet e Naoned etre 1876 ha 1958. Roet e oa lañs dezhañ e 1876 gant Louis Mékarski, ar mekanikoù a yae en-dro gant aer moustret. E 1914 e teue da vezañ melen ar girri, ha gant tredan e yeont en-dro. Dilezet e oa an tramgarr e 1958 betek miz Genver 1985 pa oa savet ul linenn etre Bellevue ha La Haluchère. D'an 2 a viz Gwengolo 2000 e oa astennet al linenn 1 ha digoret al linenn 3 etre Plaissance ha Hôtel Dieu.

Ne oa ket dibabet ar metro gant ti-kêr Naoned, pa oa bet gant Roazhon, kêr vihanoc'h anezhi.

Monumantoù ha traoù heverk[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Roet eo bet al label Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor dezhi.

Iliz-Veur Sant Pêr ha Sant Paol[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Diavez[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Diabarzh[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Iliz-Veur Naoned. Ardamezioù Breizh ar Gordenn-C'houriz war maen-bolz

Penniliz Sant Nikolaz[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Diavez[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Diabarzh[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Iliz ar Groaz Santel[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Iliz Sant Kler[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Kastell an Duged[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Diavez[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Diabarzh[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Mirdioù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Evel pep meurgêr he deus Naoned kalz mirdioù disheñvel, testoù e c'hlad hag e istor pinvidik :

Bezioù ar C'hommonwealth e beredoù ar gumun[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Bezioù ar C'hommonwealth e bered La Bouteillerie[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Bro Niver a dud
Flag of Canada (1868–1921).svg Kanada 1 (Tirlu)
Flag of the United Kingdom.svg Rouantelezh-Unanet 27 (Merdeadurezh kenwerzh: 3, Morlu:1, Tirlu:23)
Hollad 28

Marvet int e-kerzh ar Brezel-bed kentañ [7].

Bezioù ar C'hommonwealth e bered Pont-du-Cens[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Bro Niver a soudarded
Flag of Australia.svg Aostralia 4
Flag of Canada (1868–1921).svg Kanada 6
Flag of the United Kingdom.svg Rouantelezh-Unanet 92 Aerlu:77
Tirlu: 15
Flag of New Zealand.svg Zeland-Nevez 4
Hollad 106

Marvet int e-kerzh an Eil Brezel-bed [8] .

Sport[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Marc'hhouarnerezh[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Tro Bro-C'hall[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Mell-droad[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Basketball[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

En eil rummad e c'hoari Hermine de Nantes.

Handball[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

E-touez gwellañ skipailhoù Bro-C'hall emañ HBC Nantes.

Rugbi[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

En trede rummad e c'hoari ar Stade Nantais.

Melestradurezh[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Liammoù etrebroadel[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Gevelliñ[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Gevellet eo Naoned gant :

Liammoù he deus Naoned gant :

Koñsuldioù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Teir c'hoñsuliezh hollek a zo e Naoned : Tunizia staliet straed Boileau, Turkia kae François Mitterrand, hag Aljeria straed ar jeneral Buat.

Gwelet ivez[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Liammoù diavaez[kemmañ | kemmañ ar vammenn]


Commons
Muioc'h a restroù diwar-benn

a vo kavet e Wikimedia Commons.

Levrlennadur[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Adolphe Joanne ː Géographie du département de Loire-Inférieure. Librairie Hachette et Cie. 1884
  • Pol Potier de Courcy : Nobiliaire et armorial de Bretagne. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
  • Erwan Vallerie : Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus. An Here. 1995

Notennoù ha daveoù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]