Diwan

Eus Wikipedia
Mont da : merdeiñ, klask
Logo kozh Diwan
Al logo nevez

Ur rouedad skolioù, skolajoù ha lise ma vez kelennet e brezhoneg eo Diwan.
Kevredigezhel hervez lezenn c'hall ar 1añ a viz Gouere 1901, lik, digoust ha digor d'an holl ez eo ar skolioù Diwan. Krouet e voe ar skol gentañ e 1977. E Gwengolo 2016 e oa 47 skol, 6 skolaj hag ul lise, skoliataet 4 242 skoliad enno[1] (4,4% a gresk er c'hentañ derez hag 1,6% en eil derez e-keñver ar bloaz a-raok).
Kevredet eo an teir c'hevredigezh Dihun, Div Yezh ha Diwan a-benn diorren ar c'helenn e brezhoneg.

Pal ar skolioù Diwan[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Dre ma chome dinec'h politikerien Breizh ha re ar Stad C'hall gant dazont ar brezhoneg, ha dre ma ne oa lec'h ebet evitañ en deskadurezh c'hallek e voe krouet skolioù Diwan gant un dornad stourmerien, dezho bugale en oad da vont d'ar skol. Kaoz a oa bet eus Garm evel anv d'ar rouedad, met skeudenn ar blantennig o tont a-rez d'an douar a voe kavet gwelloc'h pa arouezie ar promesa da reneveziñ implij ar brezhoneg gant ar remziadoù nevez.

Istor[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

E miz Mae 1977 e voe krouet ar skol Diwan gentañ e Lambaol-Gwitalmeze. Reun an Ostiz (René L'Hostis), soner, ezel eus ar CGT hag eus an UDB, o welet ne veze lec'h ebet evit ar brezhoneg er reizhiad kelenn gall, a gendrec'has un dek bennak a familhoù, ar c'huzul-kêr hag ar senedour Alphonse Arzel da zigeriñ ur skol-vamm vrezhonek penn-da-benn.
Da zigoradur ar skol-vamm-se e voe 5 bugel hag ur mestr-skol, Denez Abernot. Staliet e voe ar skol e savadurioù foran ur skol a oa bet serret pemp bloaz kentoc'h, feurmet digant ar gumun adalek miz Kerzu 1976. Prientet e oa bet an digoradur-se hag ar re a zo bet en distro-skol war-lerc'h (Kemper, Brest ha reoù all).

Ar skol-vamm-se a voe savet diwar batrom skolioù kevredigezhel Europa : Gaelscoileanna Iwerzhon, Ikastolak Euskadi, Calandretas Okitania, La Bressola Katalonia, hag all.
D'an 17 a viz Ebrel 1977 e oa bet disklêriet ar c'hevarzhe kreiz e prefeti Penn-ar-Bed. Un nebeud emvodoù etre tud kuzul-departamant Penn-ar-Bed ha tud all a oa bet dalc'het er sizunvezhioù a-raok, an hini diwezhañ e Kastellin.
Gweltaz ar Fur a voe dilennet da brezidant (betek 1980), Jean-Christophe Bozeg da sekretour hag Anna-Vari Chapalain da deñzorerez. War-lerc'h Gweltaz ar Fur, e voe tro Reun an Ostiz da vont da brezidant Diwan betek 1986, ha da heul e voe tro Andrev Lavanant (André Lavanant), seketrour ar gevredigezh e 1980, teñzorer e 1981 ha 1982, ha prezidant eus 1983 betek 1989 hag eus 1991 betek 1997.

Hiziv ez eo deuet ar gevarzhe Diwan Breizh da vezañ ur rouedad kelenn, enni skolioù-mamm, skolioù kentañ derez, skolajoù hag ul lise (e Karaez-Plougêr). Skolioù zo e 5 departamant Breizh, mui ur skol-vamm hag ur skol kentañ derez e Pariz.

Skolioù brezhonek a-raok re Diwan[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Er bloavezioù 1890 e talc'he ar gouarnamant gall da herzel ouzh implij ar yezhoù rannvroel en deskadurezh. Rebechet groñs e voe da lod mistri-skol terriñ ar reolenn zibleg "deskiñ e galleg nemetken" goude ma veze dic'hallek a-grenn ar vugale skoliataet.
Daou esae sevel un deskadurezh vrezhonek zo bet renablet :

Kresk[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Ur skol-vamm hepken a oa da gentañ e 1977, savet war batrom skolioù damheñvel en Euskadi hag e Katalonia.
Goude digeriñ meur a skol-vamm e voe krouet ar c'hentañ skol kentañ derez e 1980, ar c'hentañ skolaj e Brest e 1988 hag ar c'hentañ lise e 1994 er Releg-Kerhuon e-tal Brest.

Deiziadoù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Statud[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

O klask war-lerc'h ur statud publik[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Hiriv an deiz (2008) emañ ar skolioù Diwan gant ur statud prevez, o vont en-dro gant yalc'hadoù an aozadurioù lec'hel ha skoazell tud.

E 1972, ar program boutin, sinet gant ar strollad sokialour, ar strollad komunour ha strolladoù all an tu kleiz a bromete : "Holl rannoù an deskadurezh diazez hag ul lodenn vras eus an deskadurezh peurbadus a vezo bodet en ur servij publik ha lik stag ouzh ministrerezh an Deskadurezh-Stad".

En hevelep doare e kinnigas François Mitterrand, e-kerzh dilennadegoù prezidantel 1981, staliañ "ur servij bras foran unanet ha lik en Deskadurezh-Stad", pal hennezh o vezañ "degemer an holl skolioù hag o implijidi", ar pezh en defe degaset Diwan da vezañ ebarzhet en deskadurezh foran.

Hogen ar raktres Savary "stag ouzh an darempredoù etre ar Stad, ar c'humunioù, an departamantoù, ar ranvroioù, hag ar skolioù prevez" a voe dilezet e 1984. Adalek 1983 avat e resevas ar gevredigezh skoazelloù digant ar Stad.

E 1986 e voe sinet ur raktres ebarzhiñ 31 skolaer gant ministrerezh an Deskadurezh-Stad. Met buan a-walc'h e voe kavet abeg er raktres-se. E 1988 e voe sinet un emglev a lakae sklaer mont en-dro ar skolioù Diwan, perzh arc'hantel ar Stad, an aozadurioù lec'hel ha Rannvro Breizh. Diwar neuze e voe kemeret 10 skolaer e karg.
E 1990, ur gevrat nevez sinet gant an Deskadurezh-Stad a gemeras e karg 51,5 post gant ar statud a vistri-skol gevratet. E 1993, un emglev frammañ a lakaas a-nevez kevrat 1990 e pleustr. Titlet e voe 3 skolaer da skolaerien foran, ha 6 all da renerien skol. Abaoe 1994 ez eus kevratoù kevredigezhel etre an Deskadurezh-Stad ha Diwan.

D'an 28 a viz Mae 2001, maodiern an Deskadurezh Stad Jack Lang ha prezidant Diwan, Andrew Lincoln, a sinas e Roazhon ur feur-emglev evit tremen ar skolioù Diwan dindan statud foran, ha kement-se a-enep da Guzul uhelañ an Deskadurez-Stad (0 mouezh a-du, 32 a-enep, 8 neptu, 1 n'en deus ket mouezhiet). Sindikadoù skolaerien a yeas a-enep an emglev hag a c'houlennas digant ar C'huzul Stad e derriñ ; nac'het e voe an emglev gant hennezh war zigarez ma oa an hentenn dre soubidigezh implijet gant Diwan a-enep lezennoù ha bonreizh Bro-C'hall, war ziazezoù ar melladoù L. 121-3 ha L. 312-10 eus kod an Deskadurezh, ar mellad 1 eus lezenn ar 4 a viz Eost 1994 hag ar mellad 2 eus ar vonreizh, a voe kemmet da vare sinadur feur-emglev Maastricht : "Ar galleg eo yezh ar Republik". Prometet e oa bet d'ar mare-se ne vije ket implijet al lezenn a-enep ar yezhoù rannvroel.

Herzel a reaa an diviz-se ouzh Diwan a vezañ degemeret en Deskadurezh foran, war abeg e zivyezhegezh dre e hentenn dre soubidigezh. Padal, n'ez a ket a-enep an deskadurezh divyezhek gant un deskadurezh kempouez en div yezh (par an eurvezhioù kelenn), evel ma 'z eo testeniekaet gant mennad an 12 a viz Mae 2003 : "Stag ouzh ar c'helenn divyezhek er yezhoù rannvroel, gant eurioù kelenn par, er skolioù hag er rannoù 'yezh rannvroel' er skolajoù hag el liseoù".

Publik pe kevredigezhel[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

E diabarzh Diwan ez voe enebiezhioù etre ar re a felle dezho e vefe staget Diwan ouzh an Deskadurezh foran, difennet gant Andrew Lincoln, a oa prezidant abaoe 1997, hag ar re a felle dezho derc'hel ur statud kevredigezhel. Abalamour d'an enebiezh diabarzh-se e roas kuzul-merañ Diwan e zilezas d'ar 24 a viz Du 2002 e-kerzh ur vodadeg veur dreistordinal e Gwerliskin. Eno e voe taget politikerezh Andrew Lincoln.

Teñzorer kozh ar gevredigezh, Michel Le Tallec, a oa e penn ar strollad Bodañ Diwan hag a enebe ouzh ar renerezh kozh, a voe dilennet d'ar 1 a viz Kerzu da brezidant Diwan gant burev ar gevredigezh.

Niver a skolidi[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Setu amañ taolennoù an niver a vugale er reizhiad Diwan er bloavezhioù-skol 2014-2015 ha 2015-2016.[2]

Kentañ derez
Aodoù-an-Arvor 2015-16 2014-15
Dinan 103 103
Boulvriag 24 15
Gwengamp 82 81
Lannuon 91 97
Louaneg 31 26
Pempoull 36 22
Plounevez-M. 44 39
Sant-Brieg 90 86
Sammad 22 90 86
Penn-ar-Bed 2015-16 2014-15
Ar Faou 39 34
Banaleg 60 52
Brest 1 104 108
Brest 2 117 91
Gwitalmeze 68 67
Karaez 88 80
Kastellin 20 20
Kastell-Paol 66 60
Kemper 1 128 123
Kemper 2 93 90
Kemperle 76 74
Kommanna 68 70
Kraon 38 31
Landerne 68 62
Landivizio 14 16
Lesneven 101 97
Lokournan 50 67
Montroulez 73 69
Plabenneg 27 23
Plogastell-St-J. 33 36
Pontekroaz 14 0
Tregon 49 41
Sammad 29 1 394 1 311
Il-ha-Gwilen 2015-16 2014-15
Magoer 18 13
Felger 34 26
Roazhon 1 146 145
Roazhon 2 22 11
Sammad 35 220 195
Liger-Atlantel 2015-16 2014-15
Gwenrann 33 34
Naoned 1 196 193
Naoned 2 14 13
Sant-Nazer 29 31
Savenneg 15 13
Sammad 44 286 284
Mor-Bihan 2015-16 2014-15
An Alre 51 37
An Oriant 90 101
Baod 48 48
Gwened 89 87
Kistreberzh 27 31
Pondivi 72 69
Rianteg 61 51
Sammad 56 438 424
Sammad 1 2 849 2 683
Eil derez
2015-16 2014-15
Ar Releg 199 177
Gwened 142 132
Gwiseni 106 118
Kemper 169 139
Naoned 49 57
Plijidi 214 215
Lise 369 333
Sammad 2 1248 1171
Diwan 4 097 3 854

Diwan hag al levrioù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Skolioù brezhonek estreget Diwan[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Estreget skolioù Diwan, n'eus ket a skolioù hollvrezhonek e Breizh.
Bez' ez eus klasoù divyezhek avat :

  • e Deskadurezh ar Stad c'hall, gwarezet gant ar gevredigezh Div Yezh, a vod tadoù ha mammoù ar c'hlasadoù-se ;
  • en deskadurezh katolik, gwarezet gant ar gevredigezh Dihun Breizh.

Enebourion Diwan[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Aozet e oa ar c'hendiviz un tamm a-raok ar voterezh er parlamant gall dibar-benn gwareziñ ar yezhoù bihan er vonreizh.

 Diwanet [kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Logo  Diwanet 

E 2004 e voe savet ur gevredigezh hervez lezenn 1901 hag a stroll ar skolidi bet e Diwan,  Diwanet  hec'h anv.

Darvoudoù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Gwelet ivez[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Liammoù diavez[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Notennoù ha daveennoù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  1. [http://www.ouest-france.fr/bretagne/finistere/rentree-les-etablissements-diwan-font-le-plein-4461183 Ouest-France, 8 Gwengolo 2016
  2. Lizher Diwan niv. 29, miz Ebrel 2016.
Flag of Brittany.svg Porched Breizh – Adkavit pennadoù ha rummadoù Wikipedia a denn da Vreizh.