Landerne

Eus Wikipedia
Mont da : merdeiñ, klask
Landerne
Gwenn ha Du3.png Kumun eus Breizh
Tier kozh war Pont Roc'han.
Tier kozh war Pont Roc'han.
Ardamezioù
Anv gallek (ofisiel) Landerneau
Bro istorel Bro-Leon Bro-Leon Kernev Kernev
Melestradurezh
Departamant Penn-ar-Bed
Arondisamant Brest
Kanton Landerne (pennlec'h)
Kod kumun 29103
Kod post 29800
Maer
Amzer gefridi
Patrick Leclerc
2014-2020
Etrekumuniezh KK Bro Landerne-Daoulaz
Bro velestradurel Bro Brest
Lec'hienn web Ti-kêr
Poblañsouriezh
Poblañs 15 443 ann. (2013)[1]
Stankter 1 171 ann./km²
Douaroniezh
Daveennoù
lec'hiañ
48° 27′ 06″ Norzh
4° 14′ 53″ Kornôg
/ 48.451667, -4.248056
Uhelderioù kreiz-kêr : 21 m
bihanañ 1 m — brasañ 175 m
Gorread 13,19 km²
Breizh5dept.svg
Lec'hiañ ar gêr
Landerne
Map commune FR insee code 29103.png

Landerne a zo ur gumun eus Bro Leon ha Bro-Gerne e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh. Penngêr kanton Landerne eo.

Ardamezioù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Blason ville fr Landerneau (Finistère).svg «en glazur, e deirgwern greiet en aour, sparrarouez e wern-volosk gant ardamezioù Roc'han, en gul, e nav mailhenn en aour, sparrarouez e wern-greiz gant ardamezioù Breizh, en erminig, sparrarouez e wern-vizan gant ardamezioù Leon, en aour e leon kudennek en sabel»
  • Ger-ardamez: Dalc'h soñj, dalc'h mat
  • Katalog d'Hozier, 1696
  • Treser: Bernard Le Brun

Istor[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Orin[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

A-gozh e sav diazezadur ur gêr e traoñ aber ar stêr Elorn. Seblantout a ra an anv Landerne dont pe eus Lann + Ternog pe eus Lann + Tenenan, a oa o-daou ermited eus ar VIIvet kantved. Anv a zo eus Landerne er paperoù ofisiel er boaz 1206. Gouzout a reer avat e oa annezet al lec'h gant Galianed-ha-Romaned dre ma oa ur c'hroashent a-bouez-bras en em gave aze a-drugarez d'ar roudour da vont eus an daou du eus ar stêr. Pemp hent kozh a zo:

Henamzer[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Krennamzer[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Adalek penn-kentañ ar Grennamzer e oa Landerne perc'hentiezh tiegezh galloudus Leon hag e 1363 e voe hini tiegezh ar Roc'haned, dre un dimeziñ. An dimeziñ-se a verzer dre sellout ouzh ardamez kêr Landerne : al leon evit tiegezh Leon ha kroazvein evit tiegezh Roc'han.

Amzerioù modern[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Dindan ren ar rouaned e oa ur gêr a-bouez rak kêr-benn Priñselezh Leon e oa. Meur a wech e voe gwallaozet ar gêr en abeg d'ar brezelioù : gant an Normaned, gant ar Saozon (Brezel Kant Vloaz), gant Brezel an Ere ivez. Da vare an Dispac'h Gall e oa endeo ur geoded vihan a veve diwar Kenwerzh ar Mor, gant ur c'huzul-kêr, a veze kadoriet gant ur prokulor-sindik da gentañ ha goude-se gant ur maer, adalek 1692.

XVIIvet kantved[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Emsavadeg ar Bonedoù ruz:
    • trubuilhoù a voe e Landerne en noz etre an 3 hag ar 4 a viz Gouere; preizhet razh e voe tiez Bigeaud, fermer an dleoù, ha Blaizot, skignour ar paper-timbr; e ti ar sindig e voe tapet kig-bevin ha kig-sall[2];
    • nac'het e voe an distaoliadeg roueel eus miz C'hwevrer 1676 ouzh tri den eus Landerne, Paul Menac, François Leffait ha Mathieu Sizon, goude Emsavadeg ar Bonedoù ruz[3].

Dispac'h Gall[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • 1790: gant al lezenn eus an 26 a viz C'hwevrer e voe lakaet Landerne da benn ur bann[4].
  • Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe graet al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Pillet, kure e Sant-Julian, Corre, aluzenner an ospital, Thomas ha Leier, beleion, an Tad Alexis, superior ar venec'h eus urzh Sant-Benead, da daou vanac'h eus ar memes kouent, an Tadoù Fidèle ha Pascal; nac'het e voe gant La Rue, person Sant-Houardon ha Jocguet, kure en hevelep parrez, Bodenez, person Sant-Tomaz ha Marc, kure er memes parrez, Roussel, person Beuzid, ha Mouden, kure en hevelep parrez[5];
  • an Dispac'h ne voe ket fall evit Landerne rak frankizour e oa ar boblañs dre vras. Ar Gonvañsion a zivizas zoken ober eus Landerne kêrbenn departamant nevez-krouet "Penn-ar-Bed" (dezvad an 19 a viz Gouere 1793). Kement-se a badas 16 miziad hepken avat.

Reverzhioù greantel[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • A bep seurt atalieroù a voe digoret e Landerne da vare ar reverzhioù greantel.

Labouradegoù boujiennoù, soavon, bier, bangounelloù-burezh, ha dreist-holl ar Wiaderezh, "Société Linière du Léon", war hent Landivizio, he devoe betek 2500 micherour. An hent-houarn a zegasas diorrodur kêr dre he liammañ ouzh Pariz e 1865 hag ouzh Kemper e 1865.

XXvet kantved[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Da heul ar brezel 14 e tigreskas ar boblañs e kêr e-pad ur pennad. Goude 1944 e kresk ar boblañs a-nevez.

Eil Brezel-bed:

Un nebeud darvoudoù o deus merket istor Landerne[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Monumantoù ha traoù heverk[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Pont Landerne, savet war an Elorn, a reer anv anezhañ en ur skrid eus 1336. E 1510 e oa bet adsavet gant mein gant Yann II a Roc'han. Abaoe e reer pont Roc'han anezhañ. Da gentañ e oa war ar pont ur vilin, ur gored, ur chapel, un ti-gward hag ur prizon. En XVIIvet kantved e voe savet tiez-annez warnañ.

Pont Roc'han e Landerne

Douaroniezh[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • War lez ar stêr Elorn emañ Landerne.

Emdroadur ar boblañs abaoe 1793[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

[8]

Brezhoneg[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Ya d'ar brezhoneg[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • D'an 22 a viz Kerzu 2004 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
  • D'an 28 a viz Genver 2005 e oa bet roet d'ar gumun al label Ya d'ar brezhoneg live 2.

Deskadurezh[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Daou hentad divyezhek Div Yezh (168 skoliad e 2010), un hentad divyezhek zo er skolaj hag el lise publik (226 en holl e 2011)
  • Staliet eo Diwan Breizh e Landerne.
  • Ur skol Diwan (47 skoliad e 2011).
  • Ur skol brevez divyezhek Dihun a zo (80 skoliad e 2011).
  • E distro-skol 2015 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek (kentañ derez, skolaj ha lise) 417 skoliad (16.4% eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)[9].

Buhez foran[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • An ti stummañ dibaouez Stumdi zo lec'hiet e Landerne.
  • Radio Arvorig FM a skign adalek Landerne.
  • Divyezhek eo an holl banelloù e kreiz-kêr.
  • Divyezhek eo ti-gar Landerne.
  • Bep bloaz e vez Gouel Kann al Loar e Landerne gant ur plas a-bouez roet d'ar brezhoneg: kenstrivadegoù lazoù-kanañ Kanomp Breizh, pezhioù c'hoari, kenstrivadegoù istorioù berr a vez kinniget bep bloaz.

Tud[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Tud ganet eno[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Tud marvet eno[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Gweladennerien brudet[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Buhez Etrebroadel[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Bro Kêr Doare Abaoe
Flag of Germany.svg Alamagn Hünfeld Gevelliñ 1968
Flag of Wales.svg Kembre Caernarfon Gevelliñ 1992
Flag of Japan.svg Japan Imadate Emglev mignoniaj 1992
Flag of Burkina Faso.svg Burkina Faso Bam Kevelerezh 1977
Flag of Romania.svg Roumania Mioveni Kevelerezh 1989
  • Logo Kuzul Europa.png Landerne he deus resevet Plakenn Enor Europa Kuzul Europa e 2001.

Liammoù diavaez[kemmañ | kemmañ ar vammenn]


Commons
Muioc'h a skeudennoù diwar-benn

a vo kavet e Kerandafar.

Dave ha notennoù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  1. Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
  2. Yvon Garlan ha Claude Nières, Les Révoltes bretonnes de 1675 - papier timbré et bonnets rouges, Éditions Sociales, Pariz, 1975 (e galleg), pajennoù 113 ha 119
  3. Arthur Le Moyne de La Borderie , La Révolte du Papier Timbré advenue en Bretagne en 1675, adembannet e Les Bonnets Rouges, Union Générale d'Éditions (dastumadeg 10/18), Pariz, 1975 (e galleg)
  4. J. B. Duverger, Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlemens avis du Conseil d'Etat, Levrenn gentañ, Eil embannadur, Pariz, 1834, p.105
  5. Kristof Jezegoù, Hor Bro e-pad ar Revolusion, Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 45
  6. Le Télégramme, 16 a viz Even 2010
  7. Pertes RAF Finistère
  8. Cassini hag EBSSA
  9. Ofis Publik ar Brezhoneg