Kerneveureg

Eus Wikipedia

Mont da : merdeiñ, klask

Kerneveureg (Kernewek, Kernowek)
Perzhioù
Komzet e :	Breizh-Veur
Rannved :	Kernev-Veur
Komzet gant :	3000-3500 (war-dro 350 a yezherien varrek)
Renkadur :	goude 100
Familh-yezh :	Yezhoù indezeuropek Yezhoù keltiek Predeneg Kerneveureg
Statud ofisiel
Yezh ofisiel e :	anavezet abaoe 2002
Akademiezh :	Keskowethyans an Taves Kernewek

Kodoù ar yezh
ISO 639-1	kw
ISO 639-2	cor
ISO 639-3
Kod SIL	COR
Deuit da welet ivez Yezh.

Ar c'herneveureg zo ur yezh predenek e-giz ar brezhoneg hag ar c’hembraeg, komzet e vez ar C'herneveureg e Kernev-Veur (Rouantelezh-Unanet). Implijet eo bet ar c'herneveureg evel yezh pemdez betek an XVIIIvet kantved a-raok mont da get met adalek an ugentvet kantved e strivas tud d'ober ur yezh vev anezhañ. Hiziv e ra war-dro 2000 den gant ar yezh-mañ ha deuet eo da vezañ yezh ofisiel e 2002. Ur gevredigezh, Keskowethyans an Taves Kernewek (Keñvererezh ar Yezh Kerneveurek), a laka ar yezh da vont war-raok e-barzh ar gevredigezh a-vremañ.

E-giz ar skolioù Diwan e Breizh, emañ ar skolioù divyezhek, Dalleth (kregiñ), e Kernev-veur.

Kavet e vez gerioù kerneveurek e lec'hanvadurezh Kernev-Veur hag un tammig pelloc’h c’hoazh.

Taolenn

1 Istor
2 Doareoù-skrivañ
3 Yezhadur
4 Un destenn e kerneveureg
5 Keñveriañ ar C’herneveureg gant ar yezhoù predenek all
6 Mont pelloc’h ganti
7 Liammoù diavaez

[kemmañ] Istor

Tud Kerne-Veur o deus komañset implijout ar saozneg war-dro ar 16vet kantved, pa oa bet lakaet beleien hag a gomze saozneg er vro, e 1549. Hervez e vez kontet, an den diwezhañ hag a gomze ar yezh-se a-vihan a oa Dolly Pentraeth, ur werzhourez pesked. Marv e oa e 1777. E gwirionez ne oa ket honnezh an den diwezhañ hag a gomze kerneveureg : ur paotr anvet Wella Bodinar a vefe bet an hini diwezhañ, ha marv e oa diwezhatoc'h egeti. Ha prouennoù a zo, ez eus bet tud arall c'hoazh hag a gomze kerneveureg e-pad an 19vet kantved. Pesketerien ar vro o deus dalc'het da gontañ e kerneveureg betek ar bloavezhioù 1940. E gwirionez e oa c'hoazh un nebeud mengleuzierien hag a gomze c'hoazh ar yezh un tammig. Met moaien zo laret evelkent e oa Dolly Pentreath unan ag ar re ziwezhañ a-raok an 20vet kantved hag a zeue flour ar c'herneveureg ganti.

Digresk ar C'herneveureg

A-c'houde penn-kentañ an 20vet kantved ez eus tud hag a glask lakaat ar yezh-se da vevañ en-dro, dreist-holl e lidoù kristen, kentelioù evit an dud vras pe evit ar vugale (e skolioù kentañ hag e skolioù eil derez zo). Evel-se, meur a gantad tud o deus desket un tammig kerneveureg da nebeutañ, ha miliadoù o deus bet darempred gant an traoù-se. Bep bloaz e vez skrivet muioc'h a levrioù er yezh-se ; bremañ ez eus muioc'h a levrioù e kerneveureg nevez eget a levrioù kozh e kerneveureg. Laret e vez ez eus 1500 a dud pe war-dro hag a c'hell komz flour e kerneveureg. Lod zo bet desavet er yezh-se memes : bugale emsaverien ar c'herneveureg eo ar re-se.

[kemmañ] Doareoù-skrivañ

Pevar doare-skrivañ a vez implijet hiziv an deiz.

An hini koshañ, Kernewek Unys ("kerneveureg peurunvan"), zo bet savet war batrom skritur an testennoù eus ar XV^vet kantved hag ar XVI^vet kantved. Ijinet eo bet gant Robert Morton Nance e 1929.

An hini implijetañ, Kernewek Kemmyn ("kerneveureg kumun"), hag a vez graet gantañ gant 90% eus ar gerneveuregerien d'an nebeutañ, zo bet savet gant Ken George er bloavezhioù 1980. Klasket en deus Ken George chom an tostañ ar gwellañ ouzh fonologiezh ar c'herneveureg krenn evel ma'z eo bet adkrouet en e dezenn ('The Pronunciation and Spelling of Revived Cornish', 1986).

Nac'hañ a ra kerneveuregerien zo ober gant Kernewek Kemmyn, sañset "re vrezhonek" hervezo.

E 1995 en deus krouet Nicholas Williams an trede doare-skrivañ, Kernowek Unys Amendys ("kerneveureg peurunvan kempennet") en ur reizhañ fazioù bet graet gant Nance.

Tud all a soñj dezho e vefe gwelloc'h chom tost ouzh yezh an XVIII^vet kantved. Ober a reont gant ur skritur saoznekaet hag a vez graet Kernuack Nowedga ("kerneveureg modern") anezhañ.

Implijout a ra ar barzh kerneveureger Tim Saunders ur sistem ijinet gantañ e-unan hag a zo ur seurt mesklaj kemmyn-brezhonek.

E 2008 e voe lakaet an FSS (Furv Skrifys Savonek) da zoare-skrivañ ofisiel ar yezh gant Keñvererezh ar Yezh Kerneveurek, da vezañ implijet er skolioù hag er melestradurezh. Anavezout a ra an FSS div "rannyezh" a-vremañ, an eil diazezet war ar c'hrenngerneveureg hag egile war ar c'herneveureg diwezhat.

[kemmañ] Yezhadur

Ereadurezh ar c'herneveureg a zo hañval-bras ouzh hini ar brezhoneg. Ar fonetik 'zo hañval ouzh hini ar brezhoneg ivez, met arkaikoc'h eo. Ar gerioù a zo dishañvaloc'h (neoazh, gerioù ar c'herneveureg a zo hañvaloc'h ouzh ar brezhoneg evit ouzh re ar c'hembraeg) : bout ’zo lod-kaer a c'herioù ha na vezont kavet nag e kembraeg, nag e brezhoneg, ha gerioù amprestet diàr ar saozneg (saozneg en Amzer-Grenn pe an amzer a-vremañ) ’zo c'hoazh ivez.

[kemmañ] Un destenn e kerneveureg

(Penn-kentañ troidigezh kerneveurek an destenn grenngembraek Pwyll Pedeuic Dyued. Skritur ‘’Kernewek Unys’’).

Pwyll Pensevyk Dyved o arluth war seyth keverang Dyved. Hag ef ow tryga yn Arberth, y ben-lys, whans o dhodho mos helghya. An ran a'y dyr a vynna helghya o Glyn Cuch, ha'n nos-na ef eth war y hens a Arberth ha dos bys dhe Llwyn Diarwyd. Hag ena y fu an nos-na. Ha ternos, yn yowynkneth an jeth, sevel a wruk ha dos dhe Lyn Cuch, rak dyllo y gun y'n cos. Y whethas an corn ha dalleth an helva, ha holya y helgun, ha kelly y gescowetha. Hag ef ow colsowes orth lef y vagas-hel, y clewas lef nep bagas aral hag y nyns ens unlef, hag yth esens ow tos erbyn y vagas-ef. Hag ef a welas lanergh y'n cos, o leven y don. Ha pan dheth y helgun dhe vyn an lanergh, ef a welas carow arak an bagas-hel aral. Hag yn ogas dhe gres an lanergh, otena'n bagas esa war y lergh ow talghenna ynno ha'y dewla dhe'n dor. Ena y fyras orth lyw an cun, hep predery a vyras orth an carow. Hag a'n helgun oll re welsa y'n bys, bythqueth ny welsa cun o unlyw gansa-y. Ha'ga lyw o gwyn golow splan ha'ga dywscovarn o cough. Ha kepar del derlentry gwynder an cun yndella y terlentry coughter aga dywscovarn.Gans henna ef a gerdhas dhe'n cun ha chassya dhe ves an re na a lathsa an carow, ha bosa y gun y honen war an carow.

[kemmañ] Keñveriañ ar C’herneveureg gant ar yezhoù predenek all

Sed amañ un daolenn evit keñveriañ geriaoueg ar yezhoù predenek :

Brezhoneg	Kerneveureg (Kernewek Kemmyn)	Kerneveureg (FSS)	Kembraeg
Butuniñ C’hwibanañ Er-maez Gavr Genoù Gwenanenn Gweuz Gwiñver Hiziv Kador Keuz Kouezhañ Niver Perenn Skol Sterenn Ti	Megi [ˈmɛˑɡɪ] Hwibana [ʍɪˈbaˑna] Yn mes [ɪnˈmɛːz] Gaver [ˈɡaˑvəɾ] Ganow [ˈɡaˑnɔw] Gwenenenn [ɡwɛˈnɛˑnɛn] Gweus [ɡwœːz] Gwiwer [ˈɡwiˑwɛɾ] Hedhyw [ˈhɛˑðɪw] Kador [ˈkaˑdɔɾ] Keus [kœːz] Koedha [ˈkoˑða] Niver [ˈniˑvɛɾ] Perenn [ˈpɛˑɾɛn] Skol [skɔˑl] Sterenn [ˈstɛˑɾɛn] Chi [ʧiː] (KN: [ʧəj])	Megi Hwibana Yn-mes Gaver Ganow Gwenenen Gweus Gwiwer Hedhyw Kador Keus Kodha Niver Peren Skol Steren Chi ~ Chei	Ysmygu Chwibanu Allan/Mas Gafr Genau Gwenynen Gwefus Gwiwer Heddiw Cadair Caws Cwympo Rhifyn Peren Ysgol Steren Tŷ

Setu amañ eur ganaouenn e kerneveurek troet e brezhonek :

Briel ha mata … tressa … peswara … pympves … hweghves … seythves …

Ur brezhell hag e vignon … trede … pevare … pempvet … c’hwec’hvet … seizhvet …

A dus eus ena war an treth a wel an kogow ma …

A dud a zo eno war an draezhenn a wel ar bagoù-mañ …

Hag omdidhana oll an jedh heb let na payn na pla …

Ha ne reont 'met diduiñ e-pad an deiz hep nep redi na poan na kleñved …

Gwrewgh perthi kov ahanan-ni a weyth ha dydh ha nos, …

Dalc'hit soñj ac’hanomp-ni, a labour deiz ha noz, …

On parys prest erbynn an kri “Towl ros ! Towl ros ! Towl ros !” …

Omp prest ouzh ar huch “Taol roued ! Taol roued ! Taol roued !” …

Yn awel, glaw hag ergh ha rew an kerdyn ni a hal …

En avel, glav hag erc’h ha riw ni a sach ar gordennoù …

Na bysow kromm na brehow brew ny lest dhyn rag an hwel …

Na bizoù sor na brec’hioù brev ne dalc’h deomp ouzh an trevell …

Ha hwi yn agas gwelyow tomm ow koska kudhys klos …

Ha c’hwi en oc’h gweleoù tomm o kousket kuzhet klok …

Gostydh on ni dhe derros tromm, rag karrek, mor ha fros …

Kostez omp-ni d’an dorosenn drumm, rak karreg, mor ha froud …

Gwrewgh dybri agas pysk ytho, y’n bosti po yn tre …

Grit debriñ oc’h pesk eta, en ostaleri pe en ti …

Hag ewlbos uhel re’gas bo ! Ha byner re bo le !

Hag elboued uhel ho pefe ! Ha bihanoc’h ne devoe morse !

[kemmañ] Mont pelloc’h ganti

A Grammar of Modern Cornish, Wella Brown (ISBN : 1902917006)

New Cornish Dictionary/Gerlyver Noweth Kernewek, R. Morton Nance (ISBN : 1901409031)

Vocabularium Cornicum: Gerva Kernewek Koth, Jose Calvete (ISBN : 1902917413)

Oberennoù e ti Imbourc’h :

Ann tri Ofyg, levrig pedennoù e kerneveg en implij en Iliz anglikan niv. 185 1985 ;

Koen ann Arloedh, levrig-oferenn niv. 06/1 1987 ;

Alc’hwez ar c’herneveg eeun, gant Ken George, 40 p., ha troidigezh ger-ha-ger e brezhoneg eus al levr pedennoù kerneveg embannet a-ziforc’h niv. 186 1985 ;