Izelvroioù

Eus Wikipedia
Mont da : merdeiñ, klask

Nederland
An Izelvroioù
Banniel an Izelvroioù Royal coat of arms of the Netherlands.svg
(Banniel an Izelvroioù) (Ardamezioù an Izelvroioù)
Ger-stur : Je maintiendrai ("Delc'her a rin")
Lec’hiadur an Izelvroioù
Yezh ofisiel Nederlandeg (Frizeg 'zo ofisiel e Friz hag an izelsaksoneg hag al limbourgeg 'zo anavezet da yezhoù rannvro)
Kêr-benn Amsterdam
Statud politikel Rouantelezh vonreizhel demokratelezh parlamantel
Roue Willem-Alexander
Kentañ Ministr Mark Rutte
Gorread
-En holl
-% dour

41 526 km²
18,41%
Poblañs
- 2001
- Stankter ar boblañs

16 105 285
395/km²
Moneiz euro (€)
Kan broadel Wilhelmus
Gouel broadel [[]]
Kod war ar Genrouedad .nl
Kod pellgomz 31

An Izelvroioù, anvet ivez Nederland, a zo unan eus stadoù Europa hag ur rouantelezh etre Belgia hag Alamagn. E-barzh ar rouantelezh-se emañ ivez an Antilhez Nederlandat hag Aruba. Abaoe an deroù emañ ivez an Izelvroioù en Unaniezh Europa, en AFNA, hag unan eus teir elfenn ar Beneluks eo ivez.

An anv[kemmañ]

E-kichen an anv ofisiel Koninkrijk der Nederlanden (« Rouantelezh an Izelvroioù »), e reer ivez er vro gant ur stumm berroc’h, Nederland. Graet e vez ivez, e broioù all, gant un anv all, Holland, a vez, pe a veze, implijet e meur a yezh all hag a zo bet implijet e brezhoneg. Bezañ ez eo Holland avat anv unan eus broioù istorel an Izelvroioù (rannet hiziv an deiz e div broviñs), hag ober gant Holland e-lec’h Izelvroioù (Nederland) ne blij ket kaer da dud ar proviñsoù all, evel Limburg pe Friz (o deus ur yezh disheñvel-krenn).

E skridoù brezhonek gwechall e c’heller kavout Holland hag ivez Hollandizien evit an dud, ha hollandeg evit ar yezh.

Istor[kemmañ]

An douaroù en em led bremañ en Izelvroioù zo bet distank o foblañs e-pad pell, dre ma oant douaroù izel a veze beuzet gant ar mor ur wech ar mare. Goude an Henamzer e teuas war wel broioù bihan a oa e-barzh an Impalaeriezh Santel Roman ha German. An dugelezhioù hag ar c’hontelezhioù-se en em gavas en hêrezh familh an Habsbourged, pa voent impalaerien an Impalaeriezh Santel Roman. Ganto e voe bodet ar broioù-se evel ur rann a-gostez eus an Impalaeriezh.

Goude marv an impalaer Karl V e voe rannet e hêrezh hag en em gavout a reas ar Broioù Izel e dalc’h Fulup II, roue Spagn. Goude emgannoù relijiel ha politikel e tisklêrias an Izelvroioù e oant dizalc’h. Echuiñ a reas ar Brezel pevar-ugent vloaz gant Spagn e 1648. Seizh proviñs a voe unanet dre Unaniezh Utrecht, e 1579, da vont d’ober Republik ar Seizh Izelvro-Unanet (anvet ivez ar "Proviñsoù-Unanet"). Proviñsoù ar c’hreisteiz a chomas e dalc’h an Habsbourged avat. Kantved Aour an Izelvroioù a reer eus XVIIvet kantved, rak en he bleuñv e voe neuze ar Republik nevez, deuet da vezañ ur vro c’halloudus war dachenn ar c’henwerzh hag ar sevenadur. Ur perzh bras a voe kemeret gant tierned ar familh Oranje-Nassau, diskennidi bleiner an emsavadeg a-enep Spagn, ar priñs Wilhelm I. D’ar mare-se ivez e krogas an Izelvroioù da gaout trevadennoù dre ar bed a-bezh.

Aloubet e voe an Izelvroioù gant ar C’hallaoued e dibenn an XVIIIvet kantved. Goude drouziwezh Napoleon, e 1815, e voe savet Rouantelezh Unanet an Izelvroioù, a advode holl Broioù Izel an Impalaeriezh Santel Roman. Emsavadeg a voe e broioù ar c’hreisteiz e 1830, ha Belgia en em zistagas diouzh an Izelvroioù. Ne voe anavezet dizalc’hidigezh Belgia gant roue an Izelvroioù, Wilhelm Iañ an Izelvroioù, nemet e 1839. Ur broviñs e gevred Belgia, Luksembourg, a chome stag ouzh an Izelvroioù dre ma oa roue an Izelvroioù e penn ar vro-se, gant an titl arc’hdug. E 1890 avat e voe torret al liamm-se, pa varvas ar roue Wilhelm III an Izelvroioù : kemeret e voe e blas war dron an Izelvroioù gant e verc’h Wilhelmina met ne c’hellas ket houmañ bezañ anvet e penn Luksembourg abalamour da lezennoù an hêrezh a vire ouzh ar merc’hed a vezañ e penn ar vro-se. Distag-krenn e voe Luksembourg hag an Izelvroioù hiviziken.

En XIXvet kantved e kreskas impalaeriezh trevadennel an Izelvroioù, gant Indez Nederlandat ar Reter hag Indez Nederlandat ar C'hornôg.

Neptu e chomas an Izelvroioù e-pad ar Brezel bed kentañ. En Eil brezel bed avat ne c’hellas ket ober heñvel pa voe aloubet gant arme Alamagn e miz Mae 1940. Dieubet e voe e 1945. Goude-se n'eus ket fellet d'an Izelvroioù bezañ neptu ha kenlabouret o deus a-zevri en aozadurioù etrebroadel : gant Belgia ha Luksembourg e voe savet un unaniezh anvet Beneluks ; mont a reas an Izelvroioù e-barzh an aozadur milourel etrebroadel anvet AFNA ; adalek 1957 e voe ezel eus Kumuniezh Europa (zo deuet da vezañ Unaniezh Europa). Degemer a reas an euro da voneiz e 2001, da gemer lec’h moneiz ar vro, ar florin.

En XXvet kantved e klaskas an Izelvroioù, en deroù, mirout ouzh Indez Nederlandat ar Reter a zont da vezañ dizalc’h, met en aner, ha dont a reas Indonezia da vezañ dieub e 1949. Plaenoc’h e voe an traoù e lodennoù all eus an impalaeriezh trevadennel, evel e Surinam, a zeuas da vezañ emren da gentañ, e 1954, ha dizalc’h da vat e 1975.

Melestradur[kemmañ]

Kartenn an Izelvroioù e 1975 (e saozneg)

Hervez ar vonreizh eo Amsterdam ar gêr-benn met en Haag (Den Haag pe s-Gravenhage e nederlandeg) emañ sez ar gouarnamant, palez ar rouanez hag un darn vat eus ar c'hannatioù. Rannet eo an Izelvroioù e 12 proviñs.

Banniel Proviñs Kêrbenn Kêr vrasañ Gorread (km2) Annezidi[2] Stankter
(dre gm2)
Flag Drenthe.svg Drenthe Assen Assen 2 641 486 197 184
Flevolandflag.svg Flevoland Lelystad Almere 1 417 374 424 264
Frisian flag.svg Friesland Leeuwarden Leeuwarden 3 341 642 209 192
Gelderland-Flag.svg Gelderland Arnhem Nijmegen 4 971 1 979 059 398
Flag Groningen.svg Groningen Groningen Groningen 2 333 573 614 246
NL-LimburgVlag.svg Limburg Maastricht Maastricht 2 150 1 127 805 525
North Brabant-Flag.svg Noord-Brabant Den Bosch Eindhoven 4 916 2 419 042 492
Flag North-Holland, Netherlands.svg Noord-Holland Haarlem Amsterdam 2 671 2 613 070 978
Flag of Overijssel.svg Overijssel Zwolle Enschede 3 325 1 116 374 336
Utrecht (province)-Flag.svg Utrecht Utrecht Utrecht 1 385 1 190 604 860
Flag of Zeeland.svg Zeeland Middelburg Middelburg 1 787 380 497 213
Flag Zuid-Holland.svg Zuid-Holland Den Haag Rotterdam 2 814 3 455 097 1228

Un nebeud kêrioù bras[kemmañ]

A-hend-all eo rannet ar vro e 441 a gumunioù.

Hin[kemmañ]

Miz Genver C'hwevrer Meurzh Ebrel Mae Even Gouere Eost Gwengolo Here Du Kerzu Bloaz
Keidenn temperadur uhelañ (°C) 5.2 6.1 9.6 12.9 17.6 19.8 22.1 22.3 18.7 14.2 9.1 6.4 13.7
Keidenn temperadur izelañ (°C) 0.0 -0.1 2.0 3.5 7.5 10.2 12.5 12.0 9.6 6.5 3.2 1.3 5.7
Keidenn temperadur (°C) 2.8 3.0 5.8 8.3 12.7 15.2 17.4 17.2 14.2 10.3 6.2 4.0 9.8
Miz Genver C'hwevrer Meurzh Ebrel Mae Even Gouere Eost Gwengolo Here Du Kerzu Bloaz
Keidenn glaveier (mm) 67 48 65 45 62 72 70 58 72 77 81 77 793
Keidenn eurvezhioù heoliadur 52 79 114 158 204 187 196 192 133 106 60 44 1524

Yezhoù[kemmañ]

Div yezh zo ofisiel en Izelvroioù : an nederlandeg, komzet gant an darn vrasañ eus an annezidi; hag ar frizeg, a gaozeer e proviñs Friz (Fryslân) hag a zo kenofisiel eno e-kichen an nederlandeg.

Ouzhpenn se emañ al limbourgeg hag ar rannyezhoù izelsaksek (Nedersaksisch en nederlandeg), a vez komzet er reter hag en hanternoz, hag a zo anavezet evel "yezhoù rannvroel" gant an Izelvroioù, abaoe sinadur Karta Europa evit ar yezhoù rannvroel pe vinorel.

E bed an deskadurezh hag e bed an embregerezhioù e vez graet un implij stank a-walc’h eus ar saozneg : en eil kelc’hiad ar skolioù-meur (Master) e vez roet an darn vrasañ eus ar c’hentelioù e saozneg ha n’eo ket e nederlandeg, ha war-dro 85% eus holl annezidi ar vro a oar saozneg (ha 55–60% alamaneg).

Abalamour ma’z eus kalz enbroidi er vro e klever ivez a bep seurt yezhoù all : yezhoù evel an indonezeg pe ar papiamento, komzet e trevadennoù kozh an Izelvroioù pe e broioù zo stag c’hoazh ouzh ar Rouantelezh, hag ivez an turkeg, ar c’hurdeg, an arabeg pe an amazigh (komzet gant an enbroidi deuet eus Hanternoz Afrika pe eus Turkia).

Notennoù[kemmañ]


Flag of the Netherlands.svg Porched an Izelvroioù – Adkavit pennadoù ha rummadoù Wikipedia a denn d'an Izelvroioù.