Nouveau Dictionnaire Breton-Français/Français-Breton

Eus Wikipedia
Sauter à la navigation Sauter à la recherche

An Nouveau Dictionnaire Breton-Français/Français-Breton zo ur geriadur embannet gant Al Liamm e miz Kerzu 2014, hep anv oberour war ar golo. Kemeret en deus lec'h an Dictionnaire breton-français français-breton a oa bet embannet e 2005, gant Al Liamm ivez, ma lenned anvioù Roparz Hemon ha Ronan Huon war ar golo anezhañ.

Al levr[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

D'ar sell kentañ e tenn kalz da Geriadur Hemon-Huon e 2005, hogen un toullad mat a zisheñvelderioù zo e korf al levr.

  • Ur pennad avant-propos zo (p. 3) ha ne gaved ket el levr all.
  • Un toullad pajennoù "renseignements d'ordre pratique" (7-22), heñvel ouzh ar re a gaver e Geriadur Hemon-Huon e 2005, anezho :
    • un evezhiadenn diwar-benn al lizherenneg (hep reiñ al lizherenneg),
    • ur pennad "la prononciation" (7-8),
    • ur pennad "les substantifs" (9),
    • pennadoùigoù diwar-benn ar verboù, an araogennoù, penaos lenn ur skrid brezhonek (10),
    • un daolenn diwar-benn al lostgerioù (11-15),
      • evezhiadennoù db lostgerioù zo (16),
    • taolenn ar rakgerioù (17-19),
    • taolenn ar berradurioù (21-22), kresket a galz.

Ar geriadur brezhoneg-gallek[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Mont a ra eus ar pajenn 23 da 845, 824 pajennad a c'herioù brezhonek, da lavarout eo 61 bajennad muioc'h eget Geriadur Hemon-Huon 2005, a yae eus 19 betek 763.

Unan eus ar perzhioù heverkañ eo ar c'hemm sklaeroc'h etre gerioù evel kann (anv-gwan), ha kann (anv-kadarn gourel), ha kann (anv-kadarn benel).

A[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Kemmet: alc'houeder/alc'hweder, alc'houez/alc'hwez ( hag alc'houezaer/alc'hwezaer, alc'houezañ/alc'hwezañ,), ...
  • Tennet : alegentañ, a-leur, Alepo, Alfoñs, ...
  • Ouzhpennet: alej, alejiñ, ...
  • A vank : alegorienn ...

B[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Kemmoù er skritur:
    • brizh-du deuet da vezañ brizhdu; brizhili / brizhilli, brizhilia / brizhillia ...
    • boul a oa boull betek 1993.
  • Tennet :brizhkistin.
  • A vank: disant.


D[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Ouzhpennet deraouad, dikoniñ, dron ...'
  • Tennet dodje.
  • A vank: disant (a gaver en eil lodenn p. 1210), divroueziñ (a gaver en eil lodenn p. 1047).

E[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Ouzhpennet ezteuler, eztennañ ...'
  • Tennet ezwentek ...'

G[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Tennet ar gerioù groll, grollañ... gwriziennadus, gwriziennus, gwrizienn-vrug, gwrizius. Koulskoude e chome kalz a lec'h er bajenn 371.
  • A vank:
    • galant (anv-kadarn); gondolenn, gwallreuz, a gaver en eil lodenn (catastrophe).
    • liester ar ger gripi
    • garidell : ar ster galerie (diskouezva taolennoù) merket en eil lodenn (p. 1163)
  • Ouzhpennet gwriziaouiñ, gwriziennadur, gwriziennek ...'

H[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Ouzhpennet : heverenn, hezougell, hiboudus, hidrokarbidenn, Hierig, hilastaler, hilastaliñ, ...
  • Tennet hevoudek, hiket, Hilari, hollandeg ha hollandek, ...
  • Kemmet Hezin en Hezin-ar-Mengleuzioù


K[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Tennet kanastr, kanastrennañ, kandenn, kandren, kandrenour, kanenn (bazh), kanenn-gleze, Kangor, kanistell, kanivarenn, kanivared, Kanivel, kanol-bombezer ...
  • Kemmet kanfantenn/kañfantenn, kanfard/kañfard, kanfardenn/kañfardenn, kanfarderezh/kañfarderezh, kanfardiz/kañfardiz, kanfr/kañfr, kanfret/kañfret, kannaddi/kannati
  • Ouzhpennet: kangourou, kan-ha-diskan, kaniañ, kanik, Kankaven, kann, kanoe
  • Kempennet ha gwellaet: kann, kannañ
  • Mankout a ra
    • kaeañ (411) : ar ster aborder, roet e Devri.
    • kalvinouriezh, kangouroueta.
    • kondaonad (474, meneget en eil lodenn)

L[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Tennet leubeurc'henniñ (met miret leubeurc'henn), ... luminez, Lun-Bask, Luron, Lusian, Lusifer, luskvenoz.
  • Ouzhpennet
    • leue-mor, leukemiezh, leti, letiour, ... luj, lunedeier, lunigell, lunvezhiad, luskellat, lusker (den) ... luzern, luziasenn';
    • lec'hanvioù : Luzron
  • Kemmet
    • luterad, luterat en luteriad, luteriat, luteriz en luteridi, luteregezh en luteriegezh; Luvieg en Luzevieg.
  • A vank : limf, a gaver en eil lodenn (lymphe).

M[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Ouzhpennet : magazin, magerezh-pesked (lec'h), magma, majoriezh ...
  • Tennet magdi ...
  • A vank: margredik, a gaver dirak fanatique en eil lodenn.

P[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Astennet ha sklaeraet :plom, porzhiañ (met skleroc'h e ve gant ar ster aborder)
  • Ouzhpennet
    • penaoz, penalti, pennad-kaoz, pennaenn, pleger, plegfollenn, pleuskañ, pleustrad, plijusaat, polog, ...
    • anvioù-lec'hioù: Peniti-Koedrac'h, Plelin-Tregavoù, ha re all.
  • Tennet ar gerioù penent, pennad-blein, pennadenn, pennad-talbenn, pennahel-bed, pleustrva, ... .

R[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Kemmet Reverant e reverant.


T[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Ouzhpennet ... trumm-ha-trumm, trust, Tsigan, tsunami ...
  • A vank : tarluchañ.

S[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Ouzhpennet sa, sabatek, sabatiñ, sabl;... sacher, sacherezh, ... sponsor, sponsoriñ; stad (tachenn), stadad, stadañ, stadegañ, stadegel, stadegenn, stadegoù, stadegour, stadegouriezh, stadelaat; stagell-gamm, stag-ha-stag; staj, stajiad ... ; surf, surfer, surfiñ; susit, susitañ, susitour; sut.
  • Lakaet sabat (e-lec'h sabad), ... sportour (e-lec'h sporter), sprinter, spurmantiñ e-lec'h spurmantañ, sutellat (e-lec'h sutellañ); surjianel e-lec'h surjianerezhel.
  • Tennet ar gerioù sabler, ... skuizhnez, spontouriezh, stad-den, stadion, stadour, stadouriezh, stad-pobl; stagad, ... sutell-evnetaer, suzon[1].
  • Hiraet ar pennadoù sachad, stal, ... sutal.
  • Mankoù :
    • spazh (mankout a ra an anv-kadarn castrat, ster meneget en eil lodenn, p. 967,hag e Devri ).
    • stoikour, troet gant stoïque (mankout a ra stoïcien).

W[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Tennet eo bet ar gerioù warlerc'hierezh, warlerc'hius.
  • Ouzhpennet eo Wallonia, waoñ, war-bign, war-dost, war-eeun-tenn, war-gelc'h, war-giz, war-hed-gwel, war-sin, war-souz, nwar-vaez, war-var, war-wazh, war-wel, war-well, war-zilerc'h, war-zinaou, war-ziribin, war-ziskenn.
  • A-hend-all eo bet hiraet war, war-lerc'h.

Z[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Tennet eo bet ar pevar ger: zamid, Zenon, zepelin, zrodiñ.
  • Ouzhpennet ez eus dek ger: 'z, zapiñ, zebr, zebu, zen, zilofon, zodiak, zoo, zoum, zoumiñ.

Ar geriadur galleg-brezhoneg[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Un tamm mat a gresk zo el lodenn-mañ ivez. Mont a ra eus ar pajenn 859 da 1518, da lavarout eo 71 bajennad muioc'h eget Geriadur Hemon-Huon 2005, a yae eus 779 betek 1367.

A-raok kregiñ ganti[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Evel-just eo bet lamet ar bajennadig trugarekadennoù e oa sinet gant Ronan Huon en Geriadur 2005.
  • Peuzdigemm eo an Introduction diwar-benn ar yezhadur (859-861).
Ar gerioù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Gerioù gallek zo ha ne gaver ket (n'eo ket ur geriadur bras):

A[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Digemm :

  • 864 : aborder : mankout a ra kaeañ, porzhiañ;
  • 880 : allégorie : mankout a ra alegorienn;

Ouzhpennet :

  • 863 : Abbaretz, Aber-Benoît, Aber-Wrac'h ... .
  • 864 : aborigène ... .

A vank:

  • 889 : antichambre (rakkambr zo el lodenn gentañ).
B[kemmañ | kemmañ ar vammenn]
  • A vank : bailli, pa gaver beli el lodenn gentañ.
  • basse-fosse : ouzhpennet soubit, na gaved nemet el lodenn gentañ.
C[kemmañ | kemmañ ar vammenn]
  • A vank : calvinisme, châtellenie, cimeterre (pa gaver semterenn en hanterenn gentañ), coordonnées...
D[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Kemmet:

  • 864 : displetoni (e-lec'h displedoni)

A vank:

  • doge.
E[kemmañ | kemmañ ar vammenn]
  • A vank
    • électorat : mankout a ra ar ster istorel,
    • évacuation : mankout a ra ar ster soudardel.
G[kemmañ | kemmañ ar vammenn]
  • A vank
    • Galilée, Galiléen, gondolier .
H[kemmañ | kemmañ ar vammenn]
  • A vank : homme de cinéma, d'Eglise, de loi, de paille  ; hydravion.
I[kemmañ | kemmañ ar vammenn]
  • A vank :
J[kemmañ | kemmañ ar vammenn]
  • A vank :
    • janissaire .
M[kemmañ | kemmañ ar vammenn]
  • A vank :
    • manichéen, manichéisme .
P[kemmañ | kemmañ ar vammenn]
  • A vank : périgourdin.
Q[kemmañ | kemmañ ar vammenn]
R, S, T[kemmañ | kemmañ ar vammenn]
  • A vank: racket


Gerioù brezhonek zo hag a gaver er rann-mañ n'o c'haver ket er geriadur brezhoneg-galleg:

  • kigerezh-kezeg, 458,
  • daskeitadur, 1323,
  • tevgroc'henek, brizhvarc'hadourezh, kloz-kezeg, 1307,
  • rodeg, roderezh, 1411.

Taolennoù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Miret eo bet an taolennoù (847-856), re ar verboù hag an araogennoù eeun evel en embannadur Geriadur Hemon-Huon. Mankout a rafe neuze an araogennoù kevrennek.

Evezhiadennoù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Evel e Geriadur Hemon-Huon 2005 e kaver -el lodenn brezhonek-gallek: reuzus, met ne gaver ket reuzius, a gaver da dreiñ "sinistre" el lodenn gallek-brezhonek. -hydravion a vank bepred el lodenn gallek-brezhonek, pa gaver dournijerez el lodenn brezhonek-gallek.

Ar c'hemmoù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Kresket eo ar geriadur gant gerioù nevez:

Skarzhet ez eus bet un nebeud gerioù eus geriadur 2005 :

  • "dour-Fask m. eau bénite qu’on va chercher le samedi saint.", pajenn 207
  • "leubeurc’henniñ v. s’étendre, jambes appuyées contre un mur (en plt d’un cheval)", pajenn 463.
  • marc'h-kornek, pajenn 498
  • mogeder-butun fumeur (de tabac)", pajenn 522

Notennoù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  1. E Devri: [[1]]