Nouveau Dictionnaire Breton-Français/Français-Breton

Eus Wikipedia
Sauter à la navigation Sauter à la recherche

An Nouveau Dictionnaire Breton-Français/Français-Breton zo ur geriadur embannet gant Al Liamm e miz Kerzu 2014, hep anv oberour war ar golo. Kemeret en deus lec'h an Dictionnaire breton-français français-breton a oa bet embannet e 2005, gant Al Liamm ivez, ma lenned anvioù Roparz Hemon ha Ronan Huon war ar golo anezhañ.

Al levr[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

D'ar sell kentañ e tenn kalz da Geriadur Hemon-Huon e 2005, hogen un toullad mat a zisheñvelderioù zo e korf al levr.

  • Ur pennad avant-propos zo (p. 3) ha ne gaved ket el levr all.
  • Un toullad pajennoù "renseignements d'ordre pratique" (7-22), heñvel ouzh ar re a gaver e Geriadur Hemon-Huon e 2005, anezho :
    • un evezhiadenn diwar-benn al lizherenneg (hep reiñ al lizherenneg),
    • ur pennad "la prononciation" (7-8),
    • ur pennad "les substantifs" (9),
    • pennadoùigoù diwar-benn ar verboù, an araogennoù, penaos lenn ur skrid brezhonek (10),
    • un daolenn diwar-benn al lostgerioù (11-15),
      • evezhiadennoù db lostgerioù zo (16),
    • taolenn ar rakgerioù (17-19),
    • taolenn ar berradurioù (21-22), kresket a galz.

Ar geriadur brezhoneg-gallek[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Mont a ra eus ar pajenn 23 da 845, 824 pajennad a c'herioù brezhonek, da lavarout eo 61 bajennad muioc'h eget Geriadur Hemon-Huon 2005, a yae eus 19 betek 763.

Unan eus ar perzhioù heverkañ eo ar c'hemm sklaeroc'h etre gerioù evel kann (anv-gwan), ha kann (anv-kadarn gourel), ha kann (anv-kadarn benel).

A[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Kemmet: alc'houeder/alc'hweder, alc'houez/alc'hwez ( hag alc'houezaer/alc'hwezaer, alc'houezañ/alc'hwezañ,), ambac'h/ambazh ...
  • Tennet :
    • alegentañ, a-leur, Alepo, Alfoñs, ... alumiñ
    • amaer, Amaouri, amaskornenn, ambid, ambidañ, ambleudadeg, ambleudiñ, amblez, ambrioù, Ambroaz, amdudek, ameiñ, Amelia, Amerikad, amerikat ...
    • Antoneta
  • Ouzhpennet:
    • alej, alejiñ, ... Aljerian, alkol, alkolegezh, alkolek, alkolel, allergek, allergiezh, alonkadoù, ... anteller
    • amalgam, amatour, Amazonia, amdroc'h, ametist ...
  • A vank :
    • aerlestrer, aerlestrour, aervageer (a gaver en eil lodenn p.872), alegorienn ...;
    • sterioù zo : bamus : admirable hervez an eil lodenn.

B[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Kemmoù er skritur:
    • brizh-du deuet da vezañ brizhdu; brizhili / brizhilli, brizhilia / brizhillia ...
    • boul a oa boull betek 1993.
  • Tennet :Bizantad, Bizantion, Bizerta, bizour-lêr, Blaouezh, .... brizhkistin.
  • Ouzhpennet: bitouz, biz-bras, biz-gwalenn, Bizhui, Bizhui-an-Dour, bizon, ...
  • A vank:
    • breujoù : ar ster parlement, meneget en eil lodenn, pajenn 1313;
    • disant.

CH[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Tennet :chajoù, chakodad, chal-amañ ... Charlota.
  • Ouzhpennet : chadenniñ, chafotaj, chakot, chakotad, chaluter, chabarlank, chañsiñ, chao, chaos, ... .
  • A vank: chomidik (a gaver en eil lodenn, dindan ar ger sédentaire). Met leun-chouk eo pajennadoù al lizherenn-mañ.

D[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Ouzhpennet deraouad, dikoniñ, dron ...'
  • Tennet dodje.
  • A vank: despetus (a gaver en eil lodenn, p. 1391), disant (a gaver en eil lodenn p. 1210), diseitegañ, divroueziñ (a gaver en eil lodenn p. 1047).

E[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Ouzhpennet ... ezkroc'hen, ezteuler, eztennañ, ezporzhiad, ezporzhierezh, eztaolet, eztaolus, eztennañ.'
  • Tennet ezwentek.'

G[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Tennet ar gerioù Galisia, galziñ, ... groll, grollañ... gwriziennadus, gwriziennus, gwrizienn-vrug, gwrizius. Koulskoude e chome kalz a lec'h er bajenn 371.
  • Kemmet: gallegach en gallegaj, gallegachañ/gallegajañ, gallegacher/gallegajer, Gallikan/gallikan,
  • A vank:
    • galant (anv-kadarn); gondolenn, gwallreuz, a gaver en eil lodenn (catastrophe).
    • liester ar ger gripi
    • garidell : ar ster galerie (diskouezva taolennoù) merket en eil lodenn (p. 1163)
  • Ouzhpennet Galiza, Galizat, galizat, galizeg, Gall (Inizi Gall), gallaoueg, gallaouek, galloù, Galloù, galloudad, galloutaer, galoch, gwriziaouiñ, gwriziennadur, gwriziennek ...'

H[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Ouzhpennet : heverenn, hezougell, hiboudus, hidrokarbidenn, Hierig, hilastaler, hilastaliñ, ... humus, ...
  • Tennet hevoudek, hiket, Hilari, hollandeg ha hollandek, ... hunadus, hundi, hunegan-menez, hunlec'h, Huon, hup (estlammadell), hupañ, hupenniñ, huperiñ, hurenn hag an deveradoù (hurennaj, hurennek, hurennerezh, hurenniñ), hust;
  • Kemmet Hezin en Hezin-ar-Mengleuzioù... hugunodach en hugunodaj; huñvre en hunvre (ha kemend-all gant an deveradoù).

I[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Ouzhpennet :
    • pajenn 395 : iberek, Iberia, ibil-dorn, ibil-skoaz, ibil-stagañ, iche, idealour, idealouriezh (fazi bihan en urzh ar gerioù), ideologiezh, ideologour, iglou, igoridigezh, igwan, ijinadennañ, ...
    • pajenn 402: ivin (anv-gwan), ivinad, ivineg (den), Ivineg, ivinenn, ivinell, Ivinieg, ivor, iwerzhoneger, Iz, Izeg, izek;
    • pajenn 403: izelvor, Izelvroad, izelwask.
  • Tennet:
    • pajenn 395: ibil-houarn, ibil-tenn-tan, ignabr, ignan, Ignas, ...
    • pajenn 402: italiat, ivinek (tachenn), Ivon, Ivona, ivragn, ivragnerezh,;
    • pajenn 403: izellatinelezh, Izelvreizh, Izidor, Izenac'h, Izieg-Naoned, Izieg-Roazhon, izilañ;
  • Kemmet:
    • Sklaeroc'h ar gerioù itik (anv-gwan ha -kadarn).

J[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Tennet : jagenn, jakoun, janabl, janabliñ, Jani, janisar, Janz, Janzieg, jaodradur ...
  • Kemmet : J/jakobin, jalodach/j,
  • Ouzhpennet : (jak) ober e jak, jandarmiri

K[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Tennet kamailhon, kamaldodad, kamarenn, kanastr, kanastrennañ, kandenn, kandren, kandrenour, kanenn (bazh), kanenn-gleze, Kangor, kanistell, kanivarenn, kanivared, Kanivel, kanol-bombezer ...
  • Kemmet kanfantenn/kañfantenn, kanfard/kañfard, kanfardenn/kañfardenn, kanfarderezh/kañfarderezh, kanfardiz/kañfardiz, kanfr/kañfr, kanfret/kañfret, kannaddi/kannati
  • Ouzhpennet: kaletadur,kaletez, kalficherezh, kalvennig, kalzik, kamblier, kangourou, kan-ha-diskan, kaniañ, kanik, Kankaven, kann, kanoe ...
  • Kempennet ha gwellaet: kann, kannañ, kalifelezh/kalifiezh
  • Mankout a ra
    • kaeañ (411) : ar ster aborder, roet e Devri.
    • kalvinouriezh, kangouroueta.
    • kondaonad (474, meneget en eil lodenn)
    • krampouesha, krampouezhti, (en em) grennañ.

L[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Tennet leubeurc'henniñ (met miret leubeurc'henn), ... luminez, Lun-Bask, Luron, Lusian, Lusifer, luskvenoz.
  • Ouzhpennet
    • leue-mor, leukemiezh, leti, letiour, ... luj, lunedeier, lunigell, lunvezhiad, luskellat, lusker (den) ... luzern, luziasenn';
    • lec'hanvioù : Luzron
  • Kemmet
    • luterad, luterat en luteriad, luteriat, luteriz en luteridi, luteregezh en luteriegezh; Luvieg en Luzevieg.
  • A vank : lienenn al lagad, limf, a gaver en eil lodenn (iris, lymphe).

M[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Ouzhpennet : magazin, magerezh-pesked (lec'h), magma, majoriezh ...
  • Tennet magdi ...
  • A vank: margredik, a gaver dirak fanatique en eil lodenn.

O[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Oaniñ : met agneler zo oanañ en eil lodenn.
  • Tennet
    • oablestr, oablour, oablouriezh; oadgourelezh;
    • oberiadurezh, oberiata, oberiataer, oberiataerezh, oberiataour, oberiata, oberiataer, oberiataerezh, oberiataour
    • oc'haned; olifantel, olifantheñvel; oligokenel; Olimpos; oliv; opiomad, opiomadegezh, Orania, ... .
  • Ouzhpennet
    • oadouriezh; oberataer, oberier, oberiezh; oc'h (eus oc'hal), Oc'heg, oc'ho, oei, okitanek,
    • oksidadur, oksidañ, oksiderezh; olavent, olgounid, olifant-mor; Onnod-Raez .
  • Hiraet ar pennadoù oabl, orañjez.

P[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Astennet ha sklaeraet :pad, Paganad, pakadur, ... plom, porzhiañ (met skleroc'h e ve gant ar ster aborder)
  • Ouzhpennet
    • pachpi, padadap, padventer, pafalek, paian, ... penaoz, penalti, pennad-kaoz, pennaenn, pleger, plegfollenn, pleuskañ, pleustrad, plijusaat, polog, ...
    • anvioù-lec'hioù: Peniti-Koedrac'h, Plelin-Tregavoù, ha re all.
  • Tennet ar gerioù pachaelezh, padell, padellek, paeronelezh, pakva, ... penent, pennad-blein, pennadenn, pennad-talbenn, pennahel-bed, pleustrva, ... .

R[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Kemmet: Reverant e reverant.

T[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Ouzhpennet ... Tregon-Poudour, Tregonveur, trehontel, trein, treinañ, treinell, treinellat, treizh (anv-gwan), treizher (benel), treizhid, treizhidañ, Trelaevern ... trumm-ha-trumm, trust, Tsigan, tsunami... tutu.
  • Tennet: Tregidel, Treizh
  • A vank : taol-emfichañ (a gaver en eil lodenn, p. 396), tarluchañ.

S[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Ouzhpennet sa, sabatek, sabatiñ, sabl;... sacher, sacherezh, ... sponsor, sponsoriñ; stad (tachenn), stadad, stadañ, stadegañ, stadegel, stadegenn, stadegoù, stadegour, stadegouriezh, stadelaat; stagell-gamm, stag-ha-stag; staj, stajiad ... sterdead ... ; surf, surfer, surfiñ; susit, susitañ, susitour; sut.
  • Lakaet sabat (e-lec'h sabad), ... sportour (e-lec'h sporter), sprinter, spurmantiñ e-lec'h spurmantañ, sutellat (e-lec'h sutellañ); surjianel e-lec'h surjianerezhel.
  • Tennet ar gerioù sabler, ... skuizhnez, spontouriezh, stad-den, stadion, stadour, stadouriezh, stad-pobl; stagad, ... sutell-evnetaer, suzon[1].
  • Hiraet ar pennadoù sachad, stal, ... sutal.
  • Mankoù :
    • spazh (mankout a ra an anv-kadarn castrat, ster meneget en eil lodenn, p. 967,hag e Devri ).
    • stoikour, troet gant stoïque (mankout a ra stoïcien).

U[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Ouzhpennet uc'hek, uheladenn, uheldalm, unpiaou.
  • Tennet ugeolenn, uheldalmerezh, uhellec'h, uhelloened, uheloabl, uhelrener, uherenerezh, uhelskeudenn, uhelskol, uhelskouer, uhelstad, uhelstrollad, uhelvammel, uhelvammelezh, uhelvodad, uhelvruderezh, unlean, unnaturelezh unneuz, unouenn ,unpennel, unpenneler, unroudenn, unseurt, untaolenn
  • Astennet uhel, uhelvrud,
  • Kemmet: uhelbal, uheldalmerezh en uheldalm,
  • Renket mat : uhelded, uhelgompezenn.

V[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Reizhet fazioù en urzh ar gerioù : vakted, .
  • Tennet: valdoad , valizenn, valizennad, vanilla, vanilleg, vanillek, Veda, vergadell, Veronika, veudadur, veudiñ, ...
  • Ouzhpennet : vad, vakañsiñ, vanilhek, vanilhez, varan, variant, 'vat, vektor, vektorel, vektorelaat, veñjer... .

W[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Tennet eo bet ar gerioù warlerc'hierezh, warlerc'hius.
  • Ouzhpennet eo Wallonia, waoñ, war-bign, war-dost, war-eeun-tenn, war-gelc'h, war-giz, war-hed-gwel, war-sin, war-souz, war-vaez, war-var, war-wazh, war-wel, war-well, war-zilerc'h, war-zinaou, war-ziribin, war-ziskenn.
  • Kemmet ha hiraet war, war-lerc'h.
  • A vank: war-bouez a zo ivez goustad.

Z[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Tennet eo bet ar pevar ger zamid, Zenon, zepelin, zrodiñ.
  • Ouzhpennet ez eus dek ger: 'z, zapiñ, zebr, zebu, zen, zilofon, zodiak, zoo, zoum, zoumiñ.

Ar geriadur galleg-brezhoneg[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Un tamm mat a gresk zo el lodenn-mañ ivez. Mont a ra eus ar pajenn 859 da 1518, da lavarout eo 71 bajennad muioc'h eget Geriadur Hemon-Huon 2005, a yae eus 779 betek 1367.

A-raok kregiñ ganti[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Evel-just eo bet lamet ar bajennadig trugarekadennoù e oa sinet gant Ronan Huon en Geriadur 2005.
  • Peuzdigemm eo an Introduction diwar-benn ar yezhadur (859-861).
Ar gerioù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Gerioù gallek zo ha ne gaver ket (n'eo ket ur geriadur bras):

A[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Digemm :

  • 864 : aborder : mankout a ra kaeañ, porzhiañ;
  • 880 : allégorie : mankout a ra alegorienn;

Ouzhpennet :

  • 863 : Abbaretz, Aber-Benoît, Aber-Wrac'h ... .
  • 864 : aborigène ... .

A vank:

  • 889 : antichambre (rakkambr zo el lodenn gentañ).
B[kemmañ | kemmañ ar vammenn]
  • A vank : bailli, pa gaver beli el lodenn gentañ.
  • basse-fosse : ouzhpennet soubit, na gaved nemet el lodenn gentañ.
C[kemmañ | kemmañ ar vammenn]
  • A vank : calvinisme, châtellenie, cimeterre (pa gaver semterenn en hanterenn gentañ), coordonnées...
D[kemmañ | kemmañ ar vammenn]
  • Déniaiser: diseitegañ a vank.
  • Kemmet:
      • 864 : displetoni (e-lec'h displedoni)
  • A vank: doge.
E[kemmañ | kemmañ ar vammenn]
  • A vank
    • électorat : mankout a ra ar ster istorel,
    • évacuation : mankout a ra ar ster soudardel.
G[kemmañ | kemmañ ar vammenn]
  • A vank
    • Galilée, Galiléen, gondolier .
H[kemmañ | kemmañ ar vammenn]
  • A vank : homme de cinéma, d'Eglise, de loi, de paille  ; hydravion.
I[kemmañ | kemmañ ar vammenn]
  • A vank :
J[kemmañ | kemmañ ar vammenn]
  • A vank :
    • janissaire .
M[kemmañ | kemmañ ar vammenn]
  • A vank :
    • mahométan, manichéen, manichéisme ...
P[kemmañ | kemmañ ar vammenn]
  • A vank : périgourdin, pénates.
Q[kemmañ | kemmañ ar vammenn]
  • Ouzhpennet : quadrette, quadrille, quadruplés, quarté, quartette.
  • Gwellaet: quadrupède, quantième, quarantième.
  • Astennet: qualifier, quart, quarte.
R, S, T[kemmañ | kemmañ ar vammenn]
  • A vank: racket
  • Regrettable: kerseüs a vank p. 1391, p'emañ el lodenn gentañ, p. 453.


Gerioù brezhonek zo hag a gaver er rann-mañ n'o c'haver ket er geriadur brezhoneg-galleg:

  • kigerezh-kezeg, 458,
  • daskeitadur, 1323,
  • tevgroc'henek, brizhvarc'hadourezh, kloz-kezeg, 1307,
  • rodeg, roderezh, 1411.

Taolennoù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Miret eo bet an taolennoù (847-856), re ar verboù hag an araogennoù eeun evel en embannadur Geriadur Hemon-Huon. Mankout a rafe neuze an araogennoù kevrennek.

Evezhiadennoù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Evel e Geriadur Hemon-Huon 2005 e kaver -el lodenn brezhonek-gallek: reuzus, met ne gaver ket reuzius, a gaver da dreiñ "sinistre" el lodenn gallek-brezhonek. -hydravion a vank bepred el lodenn gallek-brezhonek, pa gaver dournijerez el lodenn brezhonek-gallek.

Ar c'hemmoù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Kresket eo ar geriadur gant gerioù nevez:

Skarzhet ez eus bet un nebeud gerioù eus geriadur 2005 :

  • "dour-Fask m. eau bénite qu’on va chercher le samedi saint.", pajenn 207
  • "leubeurc’henniñ v. s’étendre, jambes appuyées contre un mur (en plt d’un cheval)", pajenn 463.
  • marc'h-kornek, pajenn 498
  • mogeder-butun fumeur (de tabac)", pajenn 522

Notennoù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  1. E Devri: [[1]]