Kerneveureg

Eus Wikipedia
Mont da : merdeiñ, klask
Kerneveureg
Kernowek
Distagadur kəɾˈnuːəkkɛɾˈnɛwɛk

Riez Banniel ar Rouantelezh Unanet Rouantelezh-Unanet
Rannvro Kernev-Veur Kernev-Veur

Steuziadur Tebek : 26 Kerzu 1777
(† Dorothy Pentraeth)[1]
Nevezadur • 20 kerneveureger
"a-vihanik" e 2000[2]
• Yezh pennañ 557 den
e 2011[3]
Yezherien ~ 3 500

Familh-yezh Yezhoù indezeuropek

Stummoù SWF Standard Written Form
(Furv Skrifys Savonek)
Lizherenneg Latin
Statud ofisiel
Anavezet gant ar Rouantelezh-Unanet
d'ar 17 Kerzu 2002[4]
Akademiezh Keskowethyans
an Taves Kernewek
Kodoù ar yezh
ISO 639-1 kw
ISO 639-2 cor
ISO 639-3 cor – Kerneveureg a-vremañ
cnx – Krenngerneveureg
oco – Hengerneveureg
Kod SIL COR
Glottolog corn1251
Obs. Ling. 50-ABB-a

Sellit ivez ouzh ar pennad Yezh
Digresk ar C'herneveureg 1300-1750

Kerneveureg a reer eus yezh hengounel Kernev-Veur (Rouantelezh-Unanet). Ur yezh predenek eo, kar d'ar brezhoneg ha d'ar c’hembraeg.
Implijet eo bet ar c'herneveureg evel yezh pemdez betek an XVIIIvet kantved a-raok mont da get, met adalek an ugentvet kantved e strivas tud d'ober ur yezh vev anezhañ. War-dro 2000 den a ra gant ar yezh-se hiziv an deiz, hag er bloavezh 2002 e voe anavezet ez-ofisiel evel unan eus yezhoù ar Rouantelezh-Unanet, hervez Karta Europa ar yezhoù rannvro pe bihanniver.
Ur gevredigezh, Keskowethyans an Taves Kernewek ("Kevelerezh ar Yezh Kerneveurek", Cornish Language Partnership e saozneg), a laka ar yezh da vont war-raok e-barzh ar gevredigezh a-vremañ.

E-giz ar skolioù Diwan e Breiz, emañ ar rouedad skolioù divyezhek Dalleth ("Kregiñ") e Kernev-Veur.

Kerneveureg zo en ul lodenn eus lec'hanvadurezh Kernev-Veur hag un tammig pelloc’h c’hoazh.

Istor[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

War-dro ar XVIvet kantved e krogas tud Kernev-Veur da implijout ar saozneg, a-c'houde ma oa bet lakaet beleien saozneger er vro e 1549. Ur vaouez anvet Dorothy "Dolly" Pentraeth (1692-1777), anezhi ur werzherez pesked, zo brudet evit bezañ an den diwezhañ o komz kerneveureg a-vihanik.
E gwirionez ne oa ket honnezh an den diwezhañ hag a gomze kerneveureg : ur pesketaer anvet Wella Bodinar a vefe bet an hini diwezhañ ; 65 bloaz e oa e 1776, evel ma skrivas en ul lizher ma kont en devoa desket kerneveureg pa oa ur paotrig anezhañ.[5] A-c'houde penn-kentañ an XXvet kantved ez eus tud hag a glask lakaat ar yezh-se da vevañ en-dro, dreist-holl e lidoù kristen, kentelioù evit an dud vras pe evit ar vugale er skolioù kentañ-derez hag er skolioù eil-derez. Evel-se, meur a gantad tud o deus desket un tammig kerneveureg da nebeutañ, ha miliadoù o deus bet darempred gant an traoù-se. Bep bloaz e vez skrivet muioc'h a levrioù er yezh-se ; bremañ ez eus muioc'h a levrioù e kerneveureg nevez eget a levrioù kozh e kerneveureg.

Doareoù-skrivañ[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

C'hwec'h doare-skrivañ a vez implijet hiziv an deiz.

  • An hini koshañ, Kernewek Unys ("kerneveureg peurunvan"), zo bet savet war batrom skritur an testennoù eus ar XVvet kantved hag ar XVIvet kantved. Ijinet eo bet gant Robert Morton Nance e 1929.
  • An hini implijetañ, Kernewek Kemmyn ("kerneveureg kumun"), hag a vez graet gantañ gant 90% eus ar gerneveuregerien d'an nebeutañ, zo bet savet gant Ken George er bloavezhioù 1980. Klasket en deus Ken George chom an tostañ ar gwellañ ouzh fonologiezh ar c'herneveureg krenn evel ma'z eo bet adkrouet en e dezenn ('The Pronunciation and Spelling of Revived Cornish', 1986).

Nac'hañ a ra kerneveuregerien zo ober gant Kernewek Kemmyn, sañset "re vrezhonek" hervezo.

  • E 1995 en deus krouet Nicholas Williams an trede doare-skrivañ, Kernowek Unys Amendys ("kerneveureg peurunvan kempennet") en ur reizhañ fazioù bet graet gant Nance.
  • Tud all a soñj dezho e vefe gwelloc'h chom tost ouzh yezh an XVIIIvet kantved. Ober a reont gant ur skritur saoznekaet hag a vez graet Kernuack Nowedga ("kerneveureg modern") anezhañ.
  • Implijout a ra ar barzh kerneveureger Tim Saunders ur sistem ijinet gantañ e-unan hag a zo ur seurt mesklaj kemmyn-brezhonek.
  • E 2008 e voe lakaet an FSS (Furv Skrifys Savonek) da zoare-skrivañ ofisiel ar yezh gant Keskowethyans an Taves Kernewek, da vezañ implijet er skolioù hag er melestradurezh. Anavezout a ra an FSS div "rannyezh" a-vremañ, an eil diazezet war ar c'hrenngerneveureg hag eben war ar c'herneveureg diwezhat.

Yezhadur[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Hañval-bras ouzh hini ar brezhoneg eo ereadurezh ar c'herneveureg. Hañval ouzh hini ar brezhoneg eo ar [[fonetik}}ivez, met henaekoc'h eo. Ar gerioù a zo dishañvaloc'h ; neoazh, gerioù ar c'herneveureg a zo hañvaloc'h ouzh re ar brezhoneg evit ouzh re ar c'hembraeg ; bout zo lod-kaer a c'herioù ha na vezont kavet nag e kembraeg, nag e brezhoneg, ha gerioù amprestet diàr ar saozneg (saozneg ar Grennamzer pe an amzer a-vremañ) zo c'hoazh ivez.

Un destenn e kerneveureg[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Dorothy Pentraeth
Engravadur diwar gouevr, 1781

(Penn-kentañ troidigezh kerneveurek an destenn grenngembraek Pwyll Pedeuic Dyued. Skritur ‘’Kernewek Unys’’).

Pwyll Pensevyk Dyved o arluth war seyth keverang Dyved. Hag ef ow tryga yn Arberth, y ben-lys, whans o dhodho mos helghya. An ran a'y dyr a vynna helghya o Glyn Cuch, ha'n nos-na ef eth war y hens a Arberth ha dos bys dhe Llwyn Diarwyd. Hag ena y fu an nos-na. Ha ternos, yn yowynkneth an jeth, sevel a wruk ha dos dhe Lyn Cuch, rak dyllo y gun y'n cos. Y whethas an corn ha dalleth an helva, ha holya y helgun, ha kelly y gescowetha. Hag ef ow colsowes orth lef y vagas-hel, y clewas lef nep bagas aral hag y nyns ens unlef, hag yth esens ow tos erbyn y vagas-ef.
Hag ef a welas lanergh y'n cos, o leven y don. Ha pan dheth y helgun dhe vyn an lanergh, ef a welas carow arak an bagas-hel aral. Hag yn ogas dhe gres an lanergh, otena'n bagas esa war y lergh ow talghenna ynno ha'y dewla dhe'n dor. Ena y fyras orth lyw an cun, hep predery a vyras orth an carow. Hag a'n helgun oll re welsa y'n bys, bythqueth ny welsa cun o unlyw gansa-y. Ha'ga lyw o gwyn golow splan ha'ga dywscovarn o cough. Ha kepar del derlentry gwynder an cun yndella y terlentry coughter aga dywscovarn.Gans henna ef a gerdhas dhe'n cun ha chassya dhe ves an re na a lathsa an carow, ha bosa y gun y honen war an carow.

Keñveriañ ar C’herneveureg gant ar yezhoù predenek all[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Brezhoneg Kerneveureg
(Kernewek Kemmyn)
Kerneveureg
(FSS)
Kembraeg
Butuniñ Megi [ˈmɛˑɡɪ] Megi Ysmygu
C'hwibanañ Hwibana [ʍɪˈbaˑna] Hwibana ~ Whibana Chwibanu
Er-maez Yn mes [ɪnˈmɛːz] Yn-mes Allan/Mas
Gavr Gaver [ˈɡaˑvəɾ] Gaver Gafr
Genoù Ganow [ˈɡaˑnɔw] Ganow Genau
Gwenanenn Gwenenenn [ɡwɛˈnɛˑnɛn] Gwenenen Gwenynen
Gweuz Gweus [ɡwœːz] Gweus Gwefus
Gwiñver Gwiwer [ˈɡwiˑwɛɾ] Gwiwer Gwiwer
Hiziv Hedhyw [ˈhɛˑðɪw] Hedhyw Heddiw
Kador Kador [ˈkaˑdɔɾ] Kador ~ Cador Cadair
Keuz Keus [kœːz] Keus Caws
Kouezhañ Koedha [ˈkoˑða] Kodha ~ Codha Cwympo
Niver Niver [ˈniˑvɛɾ] Niver Rhifyn
Perenn Perenn [ˈpɛˑɾɛn] Peren Peren
Skol Skol [skɔˑl] Skol ~ Scol Ysgol
Sterenn Sterenn [ˈstɛˑɾɛn] Steren Seren
Ti Chi [ʧiː] (KN: [ʧəj]) Chi ~ Chei
Deskiñ Desky [dœˑski] Dysky Dysgu
  • Setu amañ eur ganaouenn e kerneveurek troet e brezhonek.
Briel ha mata … tressa … peswara … pympves … hweghves … seythves … Ur brezhell hag e vignon … trede … pevare … pempvet … c’hwec’hvet … seizhvet …
A dus eus ena war an treth a wel an kogow ma … A dud a zo eno war an draezhenn a wel ar bagoù-mañ …
Hag omdidhana oll an jedh heb let na payn na pla … Ha ne reont 'met diduiñ e-pad an deiz hep nep redi na poan na kleñved …
Gwrewgh perthi kov ahanan-ni a weyth ha dydh ha nos, … Dalc'hit soñj ac’hanomp-ni, a labour deiz ha noz, …
On parys prest erbynn an kri “Towl ros ! Towl ros ! Towl ros !” … Omp prest ouzh ar huch “Taol roued ! Taol roued ! Taol roued !” …
Yn awel, glaw hag ergh ha rew an kerdyn ni a hal … En avel, glav hag erc’h ha riv ni a sach ar gordennoù …
Na bysow kromm na brehow brew ny lest dhyn rag an hwel … Na bizied kromm na brec’hioù brev ne dalc’h deomp ouzh an trevell …
Ha hwi yn agas gwelyow tomm ow koska kudhys klos … Ha c’hwi en ho kweleoù tomm o kousket kuzhet klok …
Gostydh on ni dhe derros tromm, rag karrek, mor ha fros … Kostez omp-ni d’an dorosenn drumm, rak karreg, mor ha froud …
Gwrewgh dybri agas pysk ytho, y’n bosti po yn tre … Grit debriñ ho pesk eta, en ostaleri pe en ti …
Hag ewlbos uhel re’gas bo ! Ha byner re bo le ! Hag ilboued uhel ho pefe ! Ha bihanoc’h ne devoe morse !

Mont pelloc’h ganti[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Oberennoù e ti Imbourc’h
  • Ann tri Ofyg, levrig pedennoù e kerneveg en implij en Iliz anglikan niv. 185 1985 ;
  • Koen ann Arloedh, levrig-oferenn niv. 06/1 1987 ;
  • Alc’hwez ar c’herneveg eeun, gant Ken George, 40 p., ha troidigezh ger-ha-ger e brezhoneg eus al levr pedennoù kerneveg embannet a-ziforc’h niv. 186 1985 ;
  • Penaos e varvas ar c’herneveg ? Gant P.A.S. Pool ha Ken George niv. 187-188, 62 p.;
  • Geriadur arnevez Kernaouek-brezhonek ha Kernaouek-Saoznek, gant Tim Saunders niv. 237/1 1989, 80 p.;
  • Diorreadur ar c’hernaoueg, gant Ken George niv. 276, 30 p.
E ti Preder
  • Ar Mabinogion ***
  • Passyon agan Arluth, ur varzhoneg eus ar XVvet kantved.

Liammoù diavaez[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Wikeriadur
Sellit ouzh ar ger Kerneveureg er
wikeriadur, ar geriadur frank.

Notennoù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  1. (en) Ken George, Cornish + George & Broderick, The Revived Languages: Cornish and Manx, e : Martin J. Ball, The Celtic Languages, Routledge, 2009 (ISBN 978-0-415-42279-6)
    • (en) Christopher Moseley, Encyclopedia of the World's Endangered Languages, Routledge, 2010 (ISBN 978-0-415-56331-3)
  2. (en) Magakernow
  3. (en) Renabl ar rouantelezh-Unanet e 2011.
  4. (en) European Charter for Regional or Minority Languages
  5. (en) Omniglot






Portal.svg Porched ar yezhoù hag ar skriturioù – Adkavit pennadoù Wikipedia a denn d'ar yezhoù.