Lec'hanvadurezh Breizh

Eus Wikipedia
Mont da : merdeiñ, klask

Anvioù-lec’h Breizh, pe ul lodenn vras anezho, zo anvioù brezhonek, dreist-holl e kornôg ar vro. Met roudoù a gaver ivez en hol lec’hanvadur eus yezhoù all. Anvioù zo a seblant bezañ koshoc’h eget ar brezhoneg : keltiek pe indezeuropek int, pe rak-indezeuropek zoken a-wechoù. Lod all n’int ket koshoc’h eget an anvioù brezhonek : gallek pe romanek int. Evel ma c’hoarvez en holl vroioù ez eus bet meur a levezon a-hed istor Breizh, ha meur a wiskad lec’hanvioù a gaver war hor c’hartennoù.

Anv ar stêr Ele da skouer a seblant bezañ rak-indezeuropek, evel ma c’hoarvez aliezik evit an anvioù stêrioù en Europa. Anv enez Eusa a ziskouez bezañ galianek. Un toullad anvioù a oa bet lakaet d’ar mare galian-ha-roman : daoust ha galianek pe latin int, n’eo ket aes gouzout. Bezet pe vezet n’int ket anvioù brezhonek : e kreiz hag e reter Breizh e kaver kalzik a anvioù evel-se a echue gant al lostger « -akos » (pe « -acum »), zo aet da « -ac » pe da « -é » e galleg ha da « -eg » alies e brezhoneg (Muzilheg, Neulieg…). Pa seller ouzh ur gartenn e weler emañ ar stummoù gallek en « -é » er reter d’ul linenn a ya eus Menez Mikael ar Mor da c’henoù al Liger, hag an anvioù en « -ac » er c’hornôg d’al linenn-se. Al linenn-se a vije bet gwechall ar vevenn etre ar brezhoneg hag ar romaneg. Er reter dezhi e vije emdroet an anvioù hervez reolennoù boas ar romaneg, hag er c’hornôg e vije bet miret ar gensonenn K abalamour d’ar brezhoneg. Studiet eo bet kement-se gant Joseph Loth. Un nebeud anvioù-lec’h gallek zo e Breizh ivez ; lod zo bet brezhonekaet evel An Oriant (Lorient, e galleg, a zeu eus L’Orient, « ar reter  »).

E tri departamant (Penn-ar-Bed, Aodoù-an-Arvor, Mor-Bihan) hag e lodenn gornôg an daou zepartamant all (Liger-Atlantel, Il-ha-Gwilen) e kaver anvioù-lec’h brezhonek eta, anvioù bet roet gant ar Vrezhoned pa oant deuet da Vreizh. Alies eo emdroet an anvioù-se a-hed ar c’hantvedoù, ha distummet pe gallekaet o stumm a-wechoù. Ken e c’hell bezañ daou anv disheñvel, pe daou stumm disheñvel, evit ar memes lec’h, e brezhoneg hag e galleg.

Elfennoù zo a gaver stank el lec’hanvioù, evel Plou (Plo, Pleu, Plu), a dalvez kement ha « parrez » (Plouedern, Pleskob…), Tre a oa ul lec’h annezet da gentañ hag ul lodenn eus ur barrez da c’houde (Tregastell), Lan a dalveze « lec’h sakr » (Landerne, Lok, ur peniti (Lokmaria, Lez, lec’h annez un aotrou (Lesneven), kêr, ul lec’h kreñv da gentañ hag ul lec’h annezet da c’houde (Kergrist ha miliadoù a lec’hanvioù all e Breizh)... Adkavout a reer rakgerioù kevatal e lec’hanvadurezh Kembre pe Kerne-Veur alies : Lanndewynnek, Lyskerrys, Caernarfon, Treffynnon, Llandeilo

Lec’hanvadurezh Breizh zo un dachenn zo bet studiet kalzik, abaoe an XIXvet kantved ha betek hiziv. Evel war tachennoù all eus ar yezhoniezh e reer labourioù gwelloc’h bremañ eget na veze graet er c’hantvedoù tremenet. Gwelloc’h ez anavezomp hol lec’hanvioù. Abaoe dibenn an XXvet kantved e weler muioc’h-mui stummoù brezhonek hon anvioù-lec’h war ar panelloù-hent. ivez Alies e reer panelloù divyezhek eus ar panelloù-se ; e gwirionez ez eo daou stumm kar a gaver peurliesañ, an eil skrivet hervez reolennoù ar brezhoneg evel ma vez skrivet bremañ hag egile hervez doare ar c’hrennvrezhonek levezonet mui pe vui gant ar galleg (Kemper/Quimper, Gwengamp/Guingamp, Plogoneg/Plogonnec). Ral eo al lec’hioù e Breizh o deus daou anv disheñvel e brezhoneg hag e galleg ; hag ar re o deus, evel Gwened, Roazhon pe Naoned, a vez kenorin o anvioù gallek ha brezhonek peurvuiañ.

Levrlennadur[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Hervé Abalain, Noms de lieux bretons, Gisserot, 2000
  • Guillaume Béchard, Les noms de lieux en pays gallo, Presses Bretonnes, 1968
  • Albert Deshayes, Dictionnaire des noms de lieux bretons, Chasse-Marée, 2003
  • Frañsez Falc'hun, Les noms de lieux celtiques, Editions Armoricaines, 1966-1970, eil embannadur gant Bernard Tanguy, 1979- 1982
  • Léon Fleuriot, Les origines de la Bretagne, Payot, 1980
  • Divi Kervella, Petit guide des noms de lieux bretons, Coop Breizh, 2007
  • Jean-Yves Le Moing, Les noms de lieux de Haute-Bretagne, Coop Breizh, 1990
  • Jean-Yves Le Moing, Noms de lieux de Bretagne, Bonneton, 2007
  • Jean-Marie Ploneis, La toponymie celtique, l’origine des noms de lieux en Bretagne, 2 levrenn, Editions du Félin, 2001
  • Erwan Vallerie, Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez, An Here, 1995
  • Erwan Vallerie, L’art et la manière de prononcer ces sacrés noms de lieu de Bretagne, Le Chasse-Marée/ArMen, 1996

Liammoù diavaez[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • KerOfis, bank roadennoù lec'hanvadurezh savet gant Ofis ar Brezhoneg