Kastell-Nevez-ar-Faou

Eus Wikipedia
Sauter à la navigation Sauter à la recherche
Kastell-Nevez-ar-Faou
Gwenn ha Du3.png Kumun eus Breizh
Ar ganol, Pont ar Roue ha Chapel Intron-Varia ar Porzhoù.
Ar ganol, Pont ar Roue ha Chapel Intron-Varia ar Porzhoù.
Ardamezioù
Anv gallek (ofisiel) Châteauneuf-du-Faou
Bro istorel Kernev Kernev
Melestradurezh
Departamant Penn-ar-Bed
Arondisamant Kastellin
Kanton ar C'hastell-Nevez (betek 2015)
Brieg (abaoe 2015)
Kod kumun 29027
Kod post 29520
Maer
Amzer gefridi
Jean-Pierre Rolland
2014-2020
Etrekumuniezh KK Kerne-Uhel
Bro velestradurel Kornôg Kreiz-Breizh
Lec'hienn web Ti-kêr
Poblañsouriezh
Poblañs 3 677 ann. (2016)[1]
Stankter 86 ann./km²
Douaroniezh
Daveennoù
lec'hiañ
48° 11′ 15″ Norzh
3° 48′ 47″ Kornôg
/ 48.1875, -3.813056

48° 11′ 15″ Norzh
3° 48′ 47″ Kornôg
/ 48.1875, -3.813056

Uhelderioù bihanañ m — brasañ m
Gorread 42,58 km²
Breizh5dept.svg
Lec'hiañ ar gêr
Kastell-Nevez-ar-Faou

Kastell-Nevez-ar-Faou, anvet ar C'hastell-Nevez hepken dre gomz peurvuiañ, a zo ur gêr hag ur gumun e departamant Penn-ar-Bede Breizh. Lec'hiet eo war ribl kanol Naoned-Brest pe ar Stêr Aon, etre Menez Are en norzh hag ar Menez Du er su. Emañ er vroig Dardoup.

Ardamezioù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Blason ville fr Châteauneuf-du-Faou (Finistère).svg En glazur e gastell digor en argant, didoullet ha mogeriet en sabel, eilet ouzh beg gant un dreustell gommek en argant.[2]

Savadurioù ha lec'hioù istorel[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Ar c'hastell: eus ar c'hastell ma teu e anv d'al lec'h-mañ ne chom netra koulz lâret, war-bouez dismantroù ur voger bennak hag un tourig. An anv a gaver testeniekaet evit ar wech kentañ en ur skrid latin eus 1217: Castrum Novum. A-hervez e vije bet lakaet sevel ar savadur-kreñv-mañ etre 1162 ha 1184, gant beskonted ar Faou.
  • Chapel ar Vouster : en XIIIvet kantved e oa un oratouer eus ar savadur, ha tra ken. Testeniekaet eo ar chapel e 1575, evel kreizenn-lid trev ar Vouster. Peursavet eo e 1628. Kouezhet en he foull e deroù an XXvet kantved eo renevezet gant izili a youl vat ar gevredigezh "Mibien ar Mein Kozh" azalek 1982. Dibar eo ar chapel-se evit he maen-badez, he delwennoù liesliv hag he c'halvar eus kreiz ar XVvet kantved.
  • Chapel Itron-Varia ar Porzhoù : gant e dour moan ha sonn e ren ar savadur-mañ war draoñienn don, kildro ha glas ar stêr Aon, abaoe ur c'hant vloaz bennak 'zo. Adsavet eo bet er bloavezhioù 1892-1893 ha dek vloaz diwezhatoc'h eo bet lakaet an tour en e blas. Eus ar chapel kent, he deus graet brud al lec'h-se, e chom c'hoazh ar porched, eus ar XVvet kantved, doare gotek anezhañ. Savet e oa bet ar chapel gozh-se e 1438, war intrudu ar beleg Yann ar Prad, gant sikour an Dug Yann V. Gouestlet eo d'an Itron Varia, dre ma oa bet kavet eno, e foñs kef un dervenn, un delwenn a zeuas da vezañ burzhudus. War honnezh e oa skeudennet poltred ar Werc'hez ha war he c'hont e veze lakaet burzhudoù. Azalek ar mare-se eo bet dalc'het - hag e vez bepred - unan eus brasañ pardonioù Breizh, eil sulvezh diwezhañ miz Eost.
  • Pont ar Roue ha kanol Naoned-Brest : ar pont-se a zo bet lakaet en e sav e-kerzh hanterenn gentañ ar XVIIvet kantved. E c'hwec'h gwareg, pe bolzenn, a ya dreist d'ar stêr Aon, bet kaniet diwezhatoc'h en XIXvet kantved evit kas ha degas marc'hadourezh etre Naoned ha Brest.
  • Pont Pol : savadur dreist d'ar stêr-Aon a ro an tu da vont eus ar C'hastell-Nevez da Laz ha da Santoz. Ur pont koshoc'h a zo anv anezhañ eno en ur skrid eus an XIvet kantved.
  • Iliz-parrez Sant Juluan : ar savadur a c'haller gwelet hiriv an deiz a zo bet savet e 1878. Eus an iliz a oa el lec'h-se a-raok e chom an tour bet savet e 1737, war intrudu Nouel Furig, person ar C'hastell-Nevez etre 1717 ha 1774. En XVIIIvet kantved e voe dibabet ivez gouestlañ an iliz da Sant Juluan, pa oa betek-henn, dindan maeroniezh un Itron-Varia Tresmaven dianav hag amsklaer he orin. E-touez an elfennoù a ya da ober pinvidigezh ar monumant-se emañ murlivadurioù Paul Sérusier.
  • Maner Kermoal : meneget er XVvet kantved, bepred en e sav. An tour a c'hallfe bezañ bet savet er XIVvet kantved.
  • Ar C'hoc'hui : bet diskaret e 1921.
  • Doursan Pontadig : savet er XVIvet kantved pe er XVIIvet kantved.
  • Feunteun dindan douar Sant Yann-Vadezour : savet er XVvet kantved moarvat.
  • Feunteun Santig Gouenoù.
  • Feunteun plasenn ar Blomenn : 1831. Diblaset eo bet e 1936 evit reiñ muioc'h a blas d'an otoioù.
  • Feunteun Itron-Varia ar Porzhoù : savet e 1721. Renevezet eo bet e 2016 gant Mickaël Gweganoù, gant skoazell Jean-Luc Batot. Benniget eo bet gant eskob Kemper ha Leon d'an 10 a viz Ebrel 2016.
  • Ti Paul Sérusier : lakaet eo bet sevel gant an arzour e 1906. Murlivadurioù graet gant hemañ a zo ennañ. Rummet eo bet e 1995 e-touesk ar « Monumantoù istorel ». Un droiad anvet « War roudoù Paul Sérusier » a gas ar weladennerien di, straed Paul Sérusier.
  • Ar garioù: div a zo e penn nec'h kêr, kichen-ha-kichen : hini linenn-houarn ar rouedad breton etre Karaez ha Kastellin, a zo bet en implij etre 1904 ha 1967 hag hini al linenn-houarn etre Rosporden ha Ploueskad, a zo bet en implij etre 1912 ha 1932.

Darvoudoù istorel[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

XVvet kantved[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • 1490: emsavadeg kouerien e Kastell-Nevez-ar-Faou.

XVIvet kantved[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • wd 1592: krogad etre ar Gevreerien ha dalc’hidi ar Roue e Poulodron, kêriadenn lec’hiet war bord an hent a gas da Garaez.
  • 23 a viz Meurzh 1593: ar c’habiten roueler Liskoed zo er C'hastell-Nevez gant e soudarded. Spontañ a ra ar boblañs. Evel-se eo lazhet ur beleg - Tepod Derrien e anv war a seblant - gant unan eus e soudarded war-bouez un taol kleze.

XVIIvet kantved[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Gouere 1675: emsavadeg ar Bonedoù Ruz; tud ar C’hastell-Nevez a zo en o zouesk. Ganto eo pulluc’het maner Kermoal o lakaat tan ennañ, hini ar Werje a zo preizhet ivez. Nac'het e voe an distaoliadeg roueel eus miz C'hwevrer 1676 ouzh un den eus Kastell-Nevez-ar-Faou, Cornéli e anv, goude an emsavadeg[3].

Dispac'h Gall[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • 8 a viz Even 1791: manifestadeg zo e kêr a-enep d’ar veleien o deus graet le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù.
  • Genver 1792: trubuilh zo war ar maez e Laz hag e Sant-Wazeg, an eil hag eben parrez stok ouzh ar C'hastell-Nevez. Peizanted ar parrezioù-se a embann bezañ e soñj tagañ tud ar C'hastell-Nevez gant o fuzuilhoù, ferc’hier hag o zrañchoù.

XIXvet kantved[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • 1añ a viz Gouere 1815: chouanted a zeu da Gastell-Nevez da lakaat reuz. Tec’hout a reont kuit o klevet ez eus ur gompagnunezh martoloded dre ar vro.
  • 1845: prenet eo domani Trevare (Sant-Wazeg) gant ar vreudeur Kerjegu (ouzhpenn 4 000 devezh-arat) a laka ekonomiezh an trowardroioù da ziorren: en-dro da skluz Kastell-Nevez-ar-Faou e kresk an oberiantiz, traezh ha merl a vez degaset d’al labourerien-douar gant ar bigi a samm ganto patatez, koad ha mein-to meinglazegi ar Rick (S. Wazeg) ha Kerliou (ar C'hastell-Nevez).
  • 1865: krouet eo Strollad ar saperien-pomperien.
  • 8 a viz Eost 1896: ar Prezidant Félix Faure a zo e kêr.

XXvet kantved[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Emdroadur ar boblañs abaoe 1962[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Niver a annezidi

Skeudennoù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Tud[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Tud ganet eno[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Tud marvet eno[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Tud liammet gant ar gumun[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Brezhoneg[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Fitamant.jpg

Brezhoneg[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Ar Brezoneg er Skol[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol [6].

Ya d'ar brezhoneg[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Deskadurezh[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Ur c'hlas divyezhek publik kentañ derez zo bet digoret er gumun e 2003.
  • E distro-skol 2018 e oa 53 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (15,4 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)[7].

Buhez foran[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Lec'hanvadurezh[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Reizhskrivet eo bet an anvioù-lec'h forzhik war ar panelloù war ar maez ha panelloù divyezhek zo un tammig e kêr ivez.
  • Stank eo ar ger brezhoneg "Roz" e-barzh anvioù-lec'h trowardroioù ar C'hastell-Nevez hag a bep tu da draonienn ar Stêr Aon. Implijet e vez kentoc'h evit eñvel ur grec'henn pe un dinaou serzh a-us d'ur gilblegenn pe d'ur stumm. Ar ger-se a zo bet amprestet gant brizhgalleg ar C'hastellneveziz pa vez anv eus "la rosière de Notre-Dame des Portes" ganto, evit kozeal eus ar roz ma kaver war e lein chapel I.-V. ar Porzhoù hag a zo a-us d'ur stumm eus Kanol Naoned-Brest. N'eus mann ebet da welet gant ar ger gallek evit Korzeg[8].

Livadurezh[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Al livour Paul Sérusier (1863-1927) a deue ingal da Gastell-Nevez-ar-Faou azalek 1893. Ken bamet e oa deuet da vezañ gant maezioù kaer an trowardroioù ma tivizas prenañ un ti eno e 1906, daoust ma ne oa ket gwall binvidik (Kustumet e veze da livañ taolennoù evit ostizien ostalirioù Kastell-Nevez evit kaout un dra bennak da zebriñ pe gounit un tamm gwenneg bennak).

Dre se ha dre an darempredoù mat en devoa gant Kastellneveziz eo bev-kenañ e levezon er gêr-se bepred. Un toullad eus e oberennoù a c'haller sellet outo c'hoazh, evel e vurlivadurioù e iliz-parrez sant Juluan pe e vurlivadur brudet ouzh moger diabarzh an ti-kêr. Al levezon-se a zispleg ivez e kaver, hiriv an deiz, forzhig tud o livañ evit o flijadur menezioù, traoñiennoù pe koadoù ar vro o klask kenderc'hel an erv bet boulc'het gant Sérusier.

Gevelliñ[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Bro Kêr Abaoe
Flag of England.svg Bro-Saoz South Brent (Devon) 1976
Flag of Spain.svg Spagn Chinchón 2000

Levrlennadur[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Raymond Delaporte, La Sénéchaussée de Châteauneuf-du-Faou, Huelgoat et Landeleau, et les juridictions seigneuriales du ressort, emb. A. Pedone, Pariz, 1905, 240 p.
  • Christian MENARD, Châteauneuf-du-Faou, son histoire, sites, monuments et notes sur la région, 1991.
  • Georges ar Meur ha Henry Masson, Châteauneuf-du-Faou et ses alentours, Kistinid, emb. L'aventure carto, 1996, 192 p.
  • Yann MOULIN, Kastell Nevez : les tribulations d'un Bidard en pays Dardoup, emb. Coop Breizh, Speied, 1997, 208 p.
  • Jean-François BOEDEC, Histoire secrète des Montagnes Noires, kenemb. Coop Breizh-Keltia Graphic, Speied-Gourin, 2000, 224 p.
  • Henry MASSON, Châteauneuf-du-Faou : images, Histoire et histoires, emb. CA Laz, 2004, 76 p.
  • Christian MENARD, Châteauneuf-du-Faou, des origines à 1900, emb. ATR L’Edition Originale, Kemper, 1983; ademb. kresket C.A. de Laz, Laz, 2008, 104 p.

Liammoù diavaez[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Notennoù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  1. Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
  2. 17 a viz Gouere 1978.
  3. Arthur Le Moyne de La Borderie, La Révolte du Papier Timbré advenue en Bretagne en 1675, adembannet e Les Bonnets Rouges, Union Générale d'Éditions (dastumadeg 10/18), Pariz, 1975 (e galleg)
  4. [1]
  5. Mémorial GenWeb
  6. Marsel Guieysse, La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle, pajenn 264, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936
  7. Ofis Publik ar Brezhoneg
  8. Frañsez Kervella, "Anvioù-lec'h Breizh e-keñver an douaroniezh", e-barzh Hor Yezh, niv. 253, Meurzh 2008, p. 11