Dispac'h Gall

Eus Wikipedia
Mont da : merdeiñ, klask
Traffic cone.png
Krogit e-barzh !
Un danvez pennad eo ar pennad-mañ ha labour zo d'ober c'hoazh a-raok e beurechuiñ.
Gallout a rit skoazellañ Wikipedia dre glokaat anezhañ

An Dispac'h Gall eo an anv roet d'an heuliad darvoudoù hag oberoù a zo bet e Bro-C'hall etre 1789 ha 1799, hag a voe diskaret ar Roueelezh hag ar Renad Kozh ganto.

Echuiñ a reas gant taol-stad an 18 a viz ar Vrumenn (9 a viz Du 1799) kaset da benn gant ar jeneral Bonaparte. Kantadoù a milieroù a dud a varvo e-pad ar Reveulzi C'hall, dreist-holl e-pad ar Spont Bras (16594 tud dibennet) hag ar brezelioù enebiñ d'ar Reveulzi (Chouanerezh ha Brezel Vendée).

Istor an Dispac'h Gall[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Mare ar Reveulzi C'hall a zo unan hollbouezus en Istor bro C'hall met ivez e hini Europa hag ar bed. Gwelet e vez fin ar Rouantelezh hollveliek, erlec'hiet gant ur vonarkiezh bonreizhel ha goude-se embannadur ar c'hentañ republik c'hall. E-pad ar mare-se e vezo embannet Diskleriadur Gwirioù Mab-den hag ar c'heodedour, un destenn hag a ziskler anat ingalded ar geodedourien e-tal d'al Lezenn, ar frankizoù diazez, emveli an nasion barrek d'en em sturiañ dre dileuridi dilennet.

A-raok an Dispac'h[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Ar mare a-raok an Dispac'h Gall a zo hini an Urzh Kozh pe Renad Kozh, o welet ar gevredigezh diazezet war an Dreist-gwirioù (Latin: leges privatae, lezennoù dibar). Ar re-se a ro framm ar gevredigezh evit ar C'horf-aozadurioù (Iliz ha Noblañs) met ivez d'ar proviñsoù, kêrioù ha korfoù-micher.

A-feur ma vez ur strollad tud nevez o kemer galloud dre ar c'henwerzh an aliesañ, ar Bourc'hizien, e sav un enebadur brasoc'h-brasañ d'an dreist-girioù gwelet evel harzoù da bignat en urzh sokial.

Kodianidigezh Lord Cornwallis goude Emgann Yorktown, Ur Republik a zo bet trec'h d'ur Rouantelezh

Brezel dieubidigezh ar Stadoù Unanet (1775-1783) a vezo an abeg diazez d'ar Reveulzi C'hall:

  • Rivinet e vezo ar Rouantelezh C'hall dre reiñ harp d'an emsavidi Amerikan
  • Ar mennozhioù nevez diwanet ha kroget da vezañ lakaet e pleustr er Stadoù-Unanet hag ouzhpenn-se degaset en-dro gant stourmerien bro C'hall distroet d'o vamm-vro (Armand Tuffin de La Rouërie da skouer).

Fall ez eo stad ar vro, berr eo an arc'hant gant an rouantelezh c'hall ha ret eo sevel tailhoù nevez evit dont a-benn da chom hep ober freuz-stal. Ar gudenn a vez ez eo goulennet an holl strivoù gant an Trede Urzh (97% eus ar boblañs, ar re-se o vezañ produerien pinvidigezh ar vro) dre ma z'eo didailh pe dost an urzhioù all Noblañs hag Iliz.

An Dreist-gwirioù gounezet pe dre ar gwad (Noblañs) pe dre bezañ fiziet kargoù (Iliz) a ro tro da vezañ goulennet nebeut a dailhoù padal evit an dud er-maez eus ar strolladoù-se n'eus ket tu da chom hep paeañ. Muioc'h-mui e vez gwelet gant tud an Trede-Urzh emaint o paeañ evit ar re all hag evit difenn sistem an urzhioù padal inti ne gounezont tra ebet e gendalc'hfe an aozadur kevredigezhel-se da zreist-vevañ ar grizenn arc'hant.

Er bloavezhioù 1780 e teu anat d'an tri urzh ha d'ar roue Loeiz XVI ez eo ret kaout kemmoù er gevredigezh, n'eo ket sklaer c'hoazh peseurt doare kemmoù memes e pep urzh e vezo kavet c'hoantoù disheñvel:

  • Adreizhadurioù ekonomikel
  • Adreizhadurioù d'an douaroù
  • Adreizhadurioù lezennel

Ar Reveulzi C'hall hag an Istor[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Mare ar Reveulzi C'hall a zo bet diaes da vezañ studiet gant an istorourien, kement-mañ n'eo ket dre ur vank a vateri istorel met dre an darvoud ennañ e-unan hag a zo diazezet er bed politikel. Kemmet ez eo hervez an amzer hag a zo troet an doare da sellet an darvoud istorel-se ha dreist-holl ar frouezh a zo bet degaset.

Sach blev a zo bet hag a zo c'hoazh hervez selloù an istorourien hag o soñjoù politikel.

Ken luzhiet ez eo an doare ma z'eo bet studiet an Dispac'h Gall gant an istorourien ma z'eus bet savet levrioù war istor an Istor (hag an istorourien) o studiañ ar Reveulzi C'hall.

Levrlennadurezh[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Istor an darvoudoù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • François Furet ha Denis Richet, La Révolution française, Pariz, embannadur Fayard,‎ 1973
  • Michel Vovelle, La Révolution française expliquée à ma petite-fille, Pariz, embannadur Le Seuil,‎ 2006 (ISBN 2020812452)

Istor an Istor[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • François Furet, Penser la Révolution française, Pariz, embannadur Gallimard, dastumadenn. « Folio Histoire »,‎ 1978 (advoullet e 1985) (1añ embannadur. 1978)
  • Jean-Clément Martin, Violence et Révolution. Essai sur la naissance d'un mythe national, Pariz, embannadur Le Seuil,‎ 2006 (ISBN 2020438429)
  • François Furet, Mona Ozouf hag all..., Dictionnaire critique de la Révolution française, Levrenn 5 : Interprètes et historiens, Pariz, embannadur Flammarion, dastumadenn « Champs »,‎ 2007

An Dispac'h Gall hag an Arzoù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • François Souchal, Le vandalisme de la Révolution, Pariz, embannadur Nouvelles Éditions Latines,‎ 1993 (ISBN 2-7233-0476-0)
  • Philippe Bourdin ha Gérard Loubinoux, Les Arts de la scène & La Révolution française, Clermont-Ferrand, Vizille, embannadur Presse Universitaire Blaise-Pascal, Mirdi an Dispac'h Gall Vizille,‎ 2003
  • La Révolution par l'écriture, les Tableaux de la Révolution française une entreprise éditoriale d'information (1791-1817), Clermont-Ferrand, Vizille, embannadur Presse Universitaire Blaise-Pascal, Mirdi ar Reveulzi Ch'all Vizille,‎ 2005 (ISBN 2-7118-4928-7)

Goude darvoudoù ar Reveulzi C'hall[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Fabrice Bouthillon, Nazisme et Révolution : Histoire Théologique du National-Socialisme, 1789-1989, Pariz, embannadur Fayard, 2011, (336 p.) (ouzhpennet al levr ennañ "Et le Bunker était Vide")

(da echuiñ)