Kastell-Briant
| Kumunioù Breizh | |
|---|---|
| Kastell-Briant | |
.svg) |
|
| Departamant | Liger-Atlantel |
| Bro hengounel | Bro Naoned Bro Vez |
| Arondisamant | Arondisamant Kastell-Briant |
| Etrekumuniezh | Kumuniezh-kumunioù Kastell-Briant |
| Bro 'Voynet' | Bro Gastell-Briant |
| Pastell-vro votiñ | |
| Kanton | Kanton Kastell-Briant |
| Kod INSEE | 44036 |
| Kod post | 44110 |
| Maer Amzer gefridi |
Alain Hunault (Unvaniezh evit ul Luskad Poblel) 2008-2014 |
| Gorread | 3 362 ha = 33,62 km² |
| Hed ha led | 47° 43' 04" N, 01° 22' 30" K |
| Uhelder | keitat : 70 m bihanañ : 48 m brasañ : 107 m |
| Poblañs hep kontoù doubl | 12 390 (2006) |
| Stankter | 368,5 ann./km² |
Kastell-Briant a zo ur gumun eus Kanton Kastell-Briant, el Liger-Atlantel. E reter Breizh emañ, e Marzoù Breizh.
Taolenn |
Istor [kemmañ]
Orinoù [kemmañ]
Abaoe pell zo ez eus roudoù eus Mab-den war-dro bro Gastell-Briant.
Daoust d'an abad Cotteux, lesanvet « distrujer bras ar peulvanoù », an hini en doa savet kroaz vras Lufer en ur gemer e zanvez krai e-touez meur a vaen kozh, chom a ra peulvanoù e-kichen Kastell-Briant memestra[U 1]. Bez ez eus anezho e Ruzieg, er gêrig La Houssais, war hent Hezin-ar-Mengleuzioù, e Trefieg, e Luzevieg hag e Sant-Albin-ar-C'hestell[U 2].
Dizoloet eo bet ivez bouc'halioù Nevezoadvezh ar Maen er Borderies dreist-holl, e hanternoz redva Bere[U 2].
Bere (ur c'harter eus Kastell-Briant hiziv an deiz) a vefe ur gêrig galian. War ur c'hondon houarnek emañ Bere ha merkoù kozh-kenañ a ziskouez eo bet implijet kalz[F 1]. Siwazh n'eo ket anavezet mat orin ar C'halianed a vefe bet war rosioù Bere : ar vro zo war harzoù pobloù an Andécaves, ar Redones, ar Vénètes hag an Namnètes[U 3]. Marteze e teufe anv Bere eus ur ger keltiek a dalvez « uhelder », e latin « Bairacus » a zo deuet da vezañ « Bereus » ha goude Bere[U 4]. Er marc'hallac'h eo bet dizoloet relegennoù ar savadurioù roman e 1876.
An hentoù roman a liamme Condeium (Candé) ha Condevicnum [1] da Condate [2] a groaze unan gant egile amañ[U 5].
Krennamzer uhel [kemmañ]
Er VIvet kantved ez a ar vro gant ar Vretoned ha staget eo ouzh ar rouantelezh vreizhat goude. Rannet eo Breizh ar Grennamzer etre tierned, pep hini gouarnet gant aotrounez bihan. N'eus roud skrivet ebet diwar-benn aotrounez bihan Bere[U 6].
Kreskiñ a ra buan-tre Bere e penn-kentañ ar Grennamzer. Daou santual zo : unan evit Sant-Pêr hag egile evit Sant-Yann. Ur stal moneiz zo savet eno.
Bere zo ur gwir greizenn evit al labour-douar, ar sevel-loened, ar metalouriezh hag ar c'henwerzh[B 1].
Krennamzer izel [kemmañ]
Goude ar bloavezh mil, goude bezañ resevet madoù gant eskob Naoned Gautier II, sañset eo familh Briant mont da vevañ war douaroù santualioù Sant-Pêr ha Sant-Yann. Un ober politikel an hini eo rak an noblañs (ha familh Briant en he zouez) a c'hall sikour an eskob ha kont Roazhon ouzh konted Naoned hag Anjev[B 1].
Istor Kastell-Briant a grog e penn-kentañ an XIvet kantved pa sav Briant (kevredad kont Roazhon) ur c'hreñvlec'h[O 1] war ur voudenn el lec'h ma kroaz ar stêr Kaer gant ar stêr Rollard. Ar c'hastell zo lod Marzioù Breizh evel ar re Witreg, Felger, Ankiniz, Glison, Vachikoul, harz a oa ret dezhi diwall Breizh e-keñver ar rouantelezh Gall.
Savet eo « prioldi Sant-Salver » gant Briant diwezhatoc'h e Bere[3], kalon gentañ ar gêr aet war vrasaat d'ar gevred abalamour da savidigezh parrez « Sant-Yann » en XIvet kantved ha kouent « Sant-Mikael » en XIIIvet kantved. Savet en Xvet kantved eo parrez « Sant-Pêr » goshoc'h koulskoude.
Goude, en XIIvet kantved, aet eo war vrasaat Kastell-Briant war tu kornôg ar C'hastell.[4].
D'an 3 a viz Meurzh 1222 e voe un emgann e Bere etre duk Breizh Pêr Iañ ha baroned all gant senesal Anjev Amaury Craon en o fenn [5].
En ur plas strategel emañ ar c'hastell, se zo kaoz e anavez ar gêr emgannoù hag aloubadegoù a bep seurt.
E 1235, sez roue bro C'hall Lois IX eo an hini bouezusañ[U 7]. Etre an XIIIvet kantved hag ar XVvet kantved neuze e vo dibabet gant an aotrounez sevel mogerioù-kreñv. Ouzhpenn ar mogerioù eo gwarezet ar gêr gant touflezoù maget gant ar stêr Kaer en hanternoz ha gant ar stêr Rollard er su. E-barzh ar mogerioù e oa pemp dor : « nor Sant-Yann » er gwalarn, « nor an Torche » er biz, « nor an nor-guzh » er su, « nor Sant-Mikael » hag an « nor nevez » er gevred.
Daou ahel pennañ a groaze an eil gant egile : straed Couere hag ar Straed Vras[B 2]. Gourizet e oa Kastell-Briant gant meur a fabourz. Er gwalarn e oa strobet Kastell-Briant ha Bere (kalon kentañ ar gêr) gant fabourz Couere. Er mervent e oa fabourz ar Barre tra ma oa kavet hini Sant-Mikael er gevred. En diwezh e oa fabourz an Torche er biz [4]. E kalon ar gêr e oa ur c'hoc'hu koad[4] padal e oa bet distrujet e 1865.
Familh Briant a ziazezas kêr Kastell-Briant met ivez baronelezh Gastell-Briant a ya diwar wel er XIVvet kantved. Kemer a ra he flas familh Dinan diouzhtu war-lerc'h hag ur wezh mouget anezhi eo familh Laval[F 1] a zeuas a benn da gaout Kastell-Briant.
Pa eo kroget gant sez Kastell-Briant d'ar 15 a viz ebrel 1488 e oa Lois II de la Trémoille e penn ar C'hallaoued. Dispennet eo ar c'hastell[3] ha paket eo Yann eus Laval. Penn-kentañ ur c'houlzad brezel an hini eo ha Breizh a gollo alies evel e Ankiniz, Klison, Redon pe Gwengamp. Faezhadenn Sant-Albin-an-Hiliber a vo an hini bouezusañ (evit kaout muioc'h a vunudoù gwelet ar pennad Sez Kastell-Briant).
Azginivelezh [kemmañ]
Er XVIvet kantved, gouarnour Breizh Yann eus Laval a reas ur bern traoù : lakaat a reas dezhañ sevel kazelioù Azginivelezh ar c'hastell evit e wreg Soazig eus Foix[6]. Legadet eo e varonelezh gant Yann eus Laval da Anne eus Montmorency.
Degemeret eo bet Fañch Iañ, Henri II ha Charles IX e Kastell-Briant gant ar varoned. Etre 1590 ha 1597 eo tapet ar gêr gant al Lig gant duk Mercoeur en he fenn. Ti Condé a zeu a-benn da gaout Kastell-Briant er XVIIvet kantved met ne vo ket chom eno[3]. Un ospital zo krouet en hevelep oadvezh, e 1680.
-
Jean de Laval par Clouet
Dispac'h Gall [kemmañ]
XXvet kantved [kemmañ]
- 22 a viz Here 1941: lazhadeg 27 gouestlad e Kastell-Briant gant an Alamaned;
- dieubet e voe Kastell-Briant d'ar 4 a viz Eost 1944 gant lu SUA.
Darvoudoù-sport a bet seurt [kemmañ]
- 7 a viz Gouere 1983 : 6vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Kastellbriant ha Naoned (a-benn d'an eur) ; trec'h eo Bert Oosterbosch (Izelvroioù).
- 10 a viz Gouere 2004 : 7vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Kastellbriant ha Sant-Brieg ; trec'h eo Filippo Pozzato (Italia).
Lec'hanvadurezh [kemmañ]
Savidiezh ar c'hastell gant Briant zo kaoz eus anv ar gumun en XIvet kantved.
Skrivet eo Brient « Brientii » pe « Brieni ».
Dont a ra war wel an anv « Castrum Brieni » pe « Castrum Brientii ». Miret eo ar skritur gant an « t ».
E 1266 e teu ar meneg kentañ e galleg eus anv ar baron « Geffrey de Cheteau Brient ». Ar skritur « Cheteau Brient » eo an hini implijetañ.
D'an 22 a viz Ebrel 1794 e oa bet dibennet Jean-Baptist-August CHATEAU-BRIANT (ur c'habiten-marc'hegiezh hag a oa nobl a-raok) e Pariz peogwir e oa a-enep an dispac'h.
Melestradurezh [kemmañ]
| Prantad | Anv | Strollad | Kargoù |
|---|---|---|---|
| Meurzh 2001 | Alain Hunault | Unvaniezh evit ul Luskad Poblel | |
| Mezheven 1995 | Martine Buron | Strollad Sokialour Gall | |
| Meurzh 1989 | Martine Buron | Strollad Sokialour Gall | |
| Da vezañ klokaet. | |||
Emdroadur ar boblañs 1793-2007 [kemmañ]
Monumantoù [kemmañ]
- Ar c'hastell, renket evel monumant istorel.
- Iliz Sant-Yann Bereg : parrez an Xvet kantved.
- Mengleuz ar Fuzuilherien : e-koun ar 27 gouestlad bet fuzuilhet d'an 22 Here 1941 da heul lazhadenn al letanant-kolonal Holtz e Naoned, 2 zevezh a-raok.
Tud brudet [kemmañ]
- Ernest Bréant (1880-1944), politikour
- Jean Gillois ganet e 1909, jeneral hag ijinour an arme
- Yann a Laval
- Sophie Trébuchet, mamm Victor Hugo
- Jacques Pâris de Bollardière
- 27 den fuzuilhet gant an nazied an 22 a viz Here 1941, en o zouez Pierre Guéguin maer Konk-Kerne, Marc Bourhis eus Tregon, Guy Môquet stourmer komunour eus Paris ha Jean Grandel maer Gennevilliers.
- An doktor Tricoire, hag en doa skrivet ul levr da zeskiñ brezhoneg, a oa o chom e KastelBriant. Diazezet e oa bet gantañ kelc'h keltiek ar gêr. Resevet en doa Kolier an Erminig e 1993.
Tud bet marvet eno [kemmañ]
- Frañseza Dinan, gouarnerez Anna Vreizh, 4 a viz Genver 1500.
- Jakez Riou, skrivagner brezhonek, 14 a viz Genver 1937.
Gevelliñ [kemmañ]
Baile Átha Luain (Iwerzhon, Cúige Laighean), abaoe 1975
Radevormwald (Alamagn, Nordrhein-Westfalen), abaoe 1981
Brabova (Roumania)- Eskemmoù gant
Tigzirt (Kabilia)
Liammoù diavaez [kemmañ]
Dave ha notennoù [kemmañ]
- ↑ Naoned
- ↑ Roazhon
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Patrom:Lien web
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Patrom:Lien web
- ↑ Patrom:Harvsp
- ↑ histoire châteaubriant
- ↑ J. B. Duverger, Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlemens avis du Conseil d'Etat, Levrenn gentañ, Eil embannadur, Pariz, 1834, p.106
- ↑ Cassini hag EBSSA
Fazi arroud : <ref> balizennoù zo evit ur strollad anvet "U", met n'eus bet kavet balizenn <references group="U"/> ebet o klotañ
Fazi arroud : <ref> balizennoù zo evit ur strollad anvet "F", met n'eus bet kavet balizenn <references group="F"/> ebet o klotañ
Fazi arroud : <ref> balizennoù zo evit ur strollad anvet "B", met n'eus bet kavet balizenn <references group="B"/> ebet o klotañ
Fazi arroud : <ref> balizennoù zo evit ur strollad anvet "O", met n'eus bet kavet balizenn <references group="O"/> ebet o klotañ
