Roazhon

Labour ’zo d’ober c’hoazh a-raok peurechuiñ ar pennad-mañ. Ma fell deoc’h reiñ un tamm skoazell, krogit e-barzh. Mar karfec’h reiñ hoc’h ali ha netra ken, grit ’ta e pajenn ar gaozeadenn.

Kumunioù Breizh
Roazhon
Departamant	Il-ha-Gwilen
Bro hengounel	Bro Roazhon
Arondisamant	Roazhon
Etrekumuniezh	Kumuniezh tolpad-kêrioù Meurgêr Roazhon
Bro 'Voynet'	Bro Roazhon
Pastell-vro votiñ
Kanton	Kanton Roazhon
Kod INSEE	35238
Kod post	35000
Maer Amzer gefridi	Daniel Delaveau (Strollad Sokialour Galll) 2008-2014
Gorread	5 039 ha = 50 4 km²
Hed ha led	48° 06′ 53″ Norzh 1° 40′ 46″ Kornôg
Uhelder	keitat : 39 m bihanañ : 20 m brasañ : 74 m
Poblañs hep kontoù doubl	207 992 (2007)
Stankter	war-dro 4126

Roazhon (e galleg: Rennes; e gallaoueg: Renne pe Resnn) eo kêr-benn rannvro velestradurel Breizh, ha pennlec'h departamant Il-ha-Gwilen. Roazhoniz a vez lavaret eus tud Roazhon.

Anv

Dont a ra an anv « Roazhon » eus anv ar meuriad galian Redones a oa staliet el lodenn-se eus Arvorig en eil kantved war-lerc'h J-K.

A-raok amzer an doare-skrivañ peurunvan e veze kavet meur a stumm skrivet : Roazon e Leon, Kerne ha Treger, dre vras, ha Roahon, Roéhon, Roaon e Gwened.

Poblañs

Sevel a ra poblañs an tolpad-kêrioù da 572 000 a annezidi.

Istor

XVII^vet kantved

• Nac'het e voe an distaoliadeg roueel eus miz C'hwevrer 1676 ouzh 59 den eus Roazhon goude Emsavadeg ar Bonedoù ruz .

XVIII^vet kantved

• Kerzu 1720: Tan-gwall bras Roazhon.

Dispac'h Gall

• Gant al lezenn eus an 26 a viz C'hwevrer 1790 e voe lakaet Roazon da benn ur bann .

XIX^vet kantved

• 1857: tizhet eo Roazhon gant an hent-houarn.

XX^vet kantved

Eil brezel-bed:

• etre 2 000 ha 4 000 a dud a varvas pa voe bombezet trenioù e La Plaine de Baud gant al Luftwaffe (aerlu alaman) d'ar 17 a viz Even 1940, unan ag an trenioù a oa leun gant danvez-tarzh ha tennoù. Siviled ha soudarded breizhveuriat ha gall e trenioù all a voe lazhet ivez. Diaes e voe anavezout ar c’horfoù.
• d'an 18 a viz Even 1940 e tegouezh al lu alaman e Roazhon;
• bombezadegoù ar Re Gevredet e 1943:
  • bombezet e voe Roazhon gant ar Royal Air Force d'an 18 ha d'ar 26 a viz C'hwevrer (skiberioù ar morlu alaman) ha d'an 29 a viz Mae ha d'an 8 a viz Meurzh gant an USAAF

;

• • d'an 8 a viz Eost e kouezhas ur c'harr-nij Boston IIIA marilhet BZ 335 ha kodet OM-U eus ar 107th Squadron eus ar Royal Air Force (aerlu ar Rouantelezh-Unanet) er straed Amiral Courbet e Roazhon goude bout stoket ouzh gwezennoù pupli; lazhet e voe e holl nijourion, beziet e voe pemp korf hag ur vrec'h e Bered ar Reter e Roazhon; ar 107th Squadron a oa o tagañ skiberioù ar morlu alaman en hent an Oriant ;
• d'ar 6 a viz Here 1943 e kouezhas un nijerez Junkers Ju 88 D-1 eus an aerlu alaman (Luftwaffe) gant pevar nijour en en he bourzh e "La Plaine de Baud" e Roazhon; lazhet e voe daou nijour, douaret e voent e Bered ar Reter e Roazhon a-raok bout beziet e Mont-de-Huisnes;
• 32 ezel eus ar Rezistañs (nav Spagnol en o mesk) a voe fuzuilhet e kazarn ar C'houldri gant an Alamaned d'an 8 a viz Even 1944;
• dieubet e voe Roazhon da 9 eur beure d'ar 4 a viz Eost 1944 gant tirlu SUA, ar "Combat Command A" o tont eus Baen dre hentoù Kastell-Briant ha Naoned hag an 8^vet Rannlu Hobregonet o tont eus an norzh hag ar reter.

Darvoudoù-sport a bep seurt

• 26 a viz Gouere 1905 : 9^vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Ar Roc'hell (Charente-Maritime) ha Roazhon ; trec'h eo Louis Trousselier.
• 28 a viz Gouere 1905 : loc'hañ a ra 10^vet hag 2^l diwezhañ tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Roazhon war-du Caen (Calvados).
• 21 a viz Gouere 1933 : 21^añ tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Ar Roc'hell (Charente-Maritime) ha Roazhon ; trec'h eo Jean Aerts (Belgia).
• 22 a viz Gouere 1933 : loc'hañ a ra 22^l hag 2^l diwezhañ tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Roazhon war-du Caen (Calvados).
• 23 a viz Gouere 1937 : 18^vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre La Roche-sur-Yon (Vañde) ha Roazhon ; trec'h eo Paul Chocque.
• 24 a viz Gouere 1937 : loc'hañ a ra 19^vet tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Roazhon war-du Vire (Calvados).
• 11 a viz Gouere 1939 : 2^l tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Vire (Calvados) ha Roazhon ; trec'h eo Eloi Tassin.
• 12 a viz Gouere 1939 : 3^de tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Roazhon ha Brest ; trec'h eo ar Breizhad Pêr Gloareg.
• 9 a viz Gouere 1951 : 6^vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Caen (Calvados) ha Roazhon ; trec'h eo Edouard Muller.
• 25 a viz Mezheven 1952 : 1^añ tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Brest ha Roazhon ; trec'h eo Rik Van Steenbergen (Belgia).
• 26 a viz Mezheven 1952 : loc'hañ a ra 2^l tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Roazhon war-du Ar Mañs (Sarthe).
• 29 a viz Mezheven 1959 : 5^vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Rouan (Seine-Maritime) ha Roazhon ; trec'h eo Jean Graczyk.
• 27 a viz Mezheven 1963 : 5^vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Rouan (Seine-Maritime) ha Roazhon ; trec'h eo Antonio Bailetti (Italia).
• 28 a viz Mezheven 1963 : loc'hañ a ra 6^vet tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Roazhon war-du Añje (Maine-et-Loire).
• 22 a viz Mezheven 1964 : loc'hañ a ra 1^añ tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Roazhon war-du Lisieux (Calvados).
• 29 a viz Mezheven 1970 : 3^de tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Añje (Maine-et-Loire) ha Roazhon ; trec'h eo Marino Basso (Italia).
• 29 a viz Mezheven 1970 : loc'hañ a ra 4^re tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Roazhon war-du Lisieux (Calvados).
• 10 a viz Gouere 1977 : 9^vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre An Oriant ha Roazhon ; trec'h eo Klaus-Peter Thaler (Republik Kevreadel Alamagn).
• 6 a viz Gouere 1989 : 5^vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Dinarzh ha Roazhon (a-benn d'an eur) ; trec'h eo Greg LeMond (Stadoù Unanet).
• 7 a viz Gouere 1989 : loc'hañ a ra 6^vet tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Roazhon war-du park tematek Futuroscope (Vienne).
• 14 a viz Gouere 1991 : 9^vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Alençon (Orne) ha Roazhon ; trec'h eo Mauro Ribeiro (Brazil).
• 15 a viz Gouere 1991 : 10^vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Roazhon ha Kemper ; trec'h eo Phil Anderson (Aostralia).
• 8 a viz Gouere 1994 : 6^vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Cherbourg (Manche) ha Roazhon ; trec'h eo Gianluca Bortolami (Italia).
• 9 a viz Gouere 1994 : loc'hañ a ra 7^vet tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Roazhon war-du park tematek Futuroscope (Vienne).
• 8 a viz Gouere 2006 : 7^vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Sant-Gregor ha Roazhon (a-benn d'an eur) ; trec'h eo Serhiy Honchar (Ukraina).

Monumantoù ha traoù heverk

Breujoù Breizh.

• Breujoù Breizh
• Chapel sant Erwan
• Iliz Sant-Jermen
• Iliz-Veur sant Pêr
• Iliz Santez-Anna
• Koc'hu al Lisoù
• Palez ar C'henwerzh
• Palez sant Jord
• Poull-neuial sant Jord
• Liorzhoù-kêr an Thabor
• Opera
• Lise Emile Zola

Roet eo bet al label Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor dezhi.

Bezioù ar C’hommonwealth e bered ar gumun: Rennes Eastern Communal Cemetery

Bro	Niver a soudarded
Indez	5 (Tirlu)
Kanada	2 (Aerlu)
Rouantelezh-Unanet	124 (Tirlu: 85, Aerlu: 38, Morlu: 1)
Zeland-Nevez	5 (Tirlu: 1, Aerlu: 2)
Titour diresis	35
Dianav penn-da-benn	81
Hollad	252

An darn vrasañ anezhe a varvas e-pad an Eil Brezel-bed. Douaret int bet e bered ar Reter e Roazhon. Ur bern milourion douaret enni a varvas p’edont en un tren e Roazhon pa voe bombezet gant al Luftwaffe (aerlu alaman) d'ar 17 a viz Even 1940. Siviled ha soudarded c’hall e trenioù all a voe lazhet ivez. Diaes e voe anavezout ar c’horfoù. 26 milour all eus ar C’hommonwealth a varvas pa gouezhas o c’harr-nij nepell eus Roazhon p’edo o vont eus Kaero d’ar Rouantelezh-Unanet e miz Here 1945: beziet int bet er vered ivez .

Armerzh

• Greanterezh
  • Saverezh kirri e Karnod e Mervent Roazhon, lec'h m'emañ staliet PSA eus ar strollad Peugeot-Citoen. Enno e vez savet otoioù ar gamm uhel (C5, C6, 407...) abaoe 1960
  • pellgehenterezh hag urzhiataerezh, Roazhon a zo e penn pol kevezuster "Skeudenn ha Rouedad" Breizh ha Broioù-al -Liger, dre ziorroadur an teknopol Roazhon Atalant.
  • Kenstagouriezh: Sez an embregerezh Legris.
• Mediaoù
  • Sez ar gazetenn bemdeziek Ouest-France
  • Sez aozadur skinwel Frañs 3 Kornôg (sellet ouzh Skinwel brezhonek ivez)
• Melestradurezh
  • Sez ar velestradurezh-Stad, -departamant ha -rannvro
  • Sez ar C'huzul-Rannvro hag hini Kuzul-Departamant Il-ha-Gwilun

Emdroadur ar boblañs 1793-2007

1793	1800	1806	1821	1831	1836	1841	1846	1851
30 160	25 904	29 225	29 589	27 340	35 552	37 895	39 218	39 505

1856	1861	1866	1872	1876	1881	1886	1891	1896
45 664	45 483	48 283	52 044	57 177	60 974	66 139	69 232	69 937

1901	1906	1911	1921	1926	1931	1936	1946	1954
74 676	75 640	79 372	82 241	83 418	88 659	98 538	113 781	124 122

1962	1968	1975	1982	1990	1999	2006	2007	-
151 948	180 943	198 305	194 656	197 536	206 229	209 613	207 922	-

Melestradurezh

Roll ar vaered
Mare		Anv	Strollad	Karg
22 Meurzh 2008	→ bremañ	Daniel Delaveau	PS	Kazetenner
16 Meurzh 1977	22 Meurzh 2008	Edmond Hervé	PS	Kelenner Ministr (1981-1986) Kannad (1986-1993 / 1997-2002)
3 Mae 1953	16 Meurzh 1977	Henri Fréville	MRP - UDF	Kelenner Kannad (1958-1968) Senedour (1971 →) Prezidant Kuzul jeneral Il-ha-Gwilen (1966-1976)
4 Eost 1944	3 Mae 1953	Yves Milon	RPF	Douarour, kelenner
14 Mezheven 1944	4 Eost 1944	René Patay		Mezeg
1935	14 Mezheven 1944	François Château	Strollad radikal	Embreger
19 Mae 1929	1935	Jean Lemaistre	Strollad radikal	Kargad Senedour (1932 →)
10 Mae 1925	19 Mae 1929	Carle Bahon	SFIO	Kelenner
2 Kerzu 1923	10 Mae 1925	Alfred Daniel		Kantonier
12 Mae 1908	23 Here 1923	Jean Janvier	Strollad radikal	Embreger
1900	12 Mae 1908	Eugène Pinault	Republikan	Greantour Senedour (1901 →)
N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù.

Kêraozerezh

Abaoe meur a vloaz e vez distrujet tier ha tachennoù glas evit sevel savadurioù uhel da lojañ muioc'h a dud, evel e straed an Alma pe e straed Sant-Brieg.

Implijet e vez an tachennoù labouradegoù ha kazarnioù kozh, evit dastum annezidi nevez ha kreskiñ ar boblañs. Gant-se e kresk ar c'hudennoù stag ouzh an dezougen.

Deskadurezh

Skolioù-meur

Div skol-veur zo e kêr : Skol-Veur Roazhon I ha Skol-Veur Roazhon II.

Brezhoneg

• Ur skol Diwan a zo eno abaoe 1978 .
• E distro-skol 2012 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 641 skoliad (3% eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

Brezhoneg

Rennes / Roazhon.

D'ar 24 a viz Genver 2008 e oa bet sinet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun. Roet e oa bet d'an deiz-se ivez al label Ya d'ar brezhoneg live 1 da gumun Roazhon.

Abaoe deroù an XX^vet kantved ha savidigezh ar gador geltiek e skol-veur Roazhon ez eus diorroet ur vuhez vrezhonek virvidik e Roazhon. Meur a zen brudet eus an Emsav zo bet o vevañ er gêr-se, evel Taldir Jafrennoù en deus tremenet eno an dezenn gentañ e brezhoneg, Per Jakez Elias, Per Denez, bet e penn ar gevrenn geltiek e-pad-pell, Roparz Hemon, pe Lena Louarn, e-touez ur bern re all. Talvezet he deus ar skol-veur da vodañ en-dro dezhi studierien yaouank kar-o-yezh ha kar-o-bro. Meur a intrudu talvoudus-kaer evit hor yezh zo bet loc'het eus Roazhon evel ar gevredigezh Skol an Emsav e 1969, ar gelaouenn Yod-Kerc'h e 1972, pe ar gazetenn vrezhonek Bremañ e 1980. Bet eo Roazhon sez meur a gevredigezh ha kalzik a gevredigezhioù breizhek o deus burevioù eno, evel Skol-Uhel ar Vro gwechall, Kuzul Sevenadurel Breizh, Dastum pe Ofis Publik ar Brezhoneg.

Gevelliñ

Gevellet eo gant 13 kêr :

Exeter (Devon, Bro-Saoz) abaoe 1957. Rochester (Stad New York, Stadoù-Unanet) abaoe 1958. Erlangen (Bavaria, Alamagn) abaoe 1964. Brno (Su Moravia, Tchekia) abaoe 1965. Sendai (Tōhoku, Japan) abaoe 1967. Leuven (Brabant Flandrez, Belgia) abaoe 1980. Korkig (Cúige Mumhan, Iwerzhon) abaoe 1982. Stif (Kabilia, Aljeria) abaoe 1982. Jinan (Shandong, Sina) abaoe 1985. Gevellet eo proviñs Shandong gant Rannvro Breizh.

Almaty (Kazac'hstan) abaoe 1991. Kelc'h Bandiagara (Rannbarzh Mopti, Mali) abaoe 1995. Poznań (Polonia Veur, Polonia) abaoe 1998. Nagyszeben (Treuzsilvania, Roumania) abaoe 1999. Sant-Jili-ar-Menez (Aodoù-an-Arvor, Breizh) Los Banhs de Rènnas (Aude, Languedoc-Roussillon, Frañs) Vouziers (Ardennes, Champagne-Ardenne, Frañs) (maeronez anezhi eo Roazhon)

Liammoù diavaez

• Pennad Les Echos Une balade qui en dit long sur la manière dont les rois de France imposèrent leur pouvoir
• INA
  • L'Ouest en mémoire (Ina) - Roazhon goude bezañ bet bombezennet 1943
  • L'Ouest en mémoire (Ina) - An aliañs e Roazhon 1944
  • L'Ouest en mémoire (Ina) - Digoradur ti ar c'hultur 1965
  • L'Ouest en mémoire (Ina) - Roazhon 2000 1967
  • L'Ouest en mémoire (Ina) - Ar C'holombier : kreizkêr nevez 1972
  • L'Ouest en mémoire (Ina) - Roazhon oc'h en em industrializañ 1974
  • L'Ouest en mémoire (Ina) - Henry Fréville 1976
  • L'Ouest en mémoire (Ina) - Edmond hervé: aotrou maer Roazhon 1977
  • L'Ouest en mémoire (Ina) - Cleunay e Roazhon 1981
  • L'Ouest en mémoire (Ina) - Emdradur ar stalioù e Roazhon : Alma
  • L'Ouest en mémoire (Ina) - Ar Blosne e Roazhon 1994
  • L'Ouest en mémoire (Ina) - Arkitekturiezh Georges Maillols e Roazhon 1998
  • L'Ouest en mémoire (Ina) - Roazhon : An telecom valley 2000
  • L'Ouest en mémoire (Ina) - Ar metro nevez e Roazhon 2002