Unkorneg

Eus Wikipedia
Mont da : merdeiñ, klask
Un unkorneg o purañ an dour, panell ginklañ gleiz eus Liorzh ar plijadurezhioù (Hieronymus Bosch).
An Itron hag an Unkorneg, pallennerezh ar Gweled, miret e mirdi Cluny.

Al likorn[1], an unkorneg[2], pe : marc'h-kornek[3], zo ul loen mojennel skeudennet evel ur marc'h pe ur c'havr, gwenn peurliesañ, dezhañ bouchig ur bouc'h, karnioù faout, lost ul leon hag ur c'horn hir, sonn, troellennek ha begek, e kreiz e dal, hag a zo e arouezenn bennañ, met a-hed an Istor en deus cheñchet ar stumm anezhañ hervez ar broioù hag ar sevenadurioù, ar pep heverkañ eo e seblant bezañ graet a-dammoù eus loened all[4]. Er Grennamzer e oa al loen mojennel brudetañ, anezhañ ul loen gouez, arouez ar c'hlanded, ha ne c'halle bezañ tapet nemet gant ur werc'hez.

Istor[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Orfeüs hag an unkorneg, gant Alessandro Varotari, lesanvet Il Padovanino (1588-1648), Mirdi ar Prado.
La vergine e l'unicorno, gant Domenichino.

Anv zo eus an unkorneg, dindan an anv monoceros, abaoe an Henamzer e mojennoù Hellaz kozh.
Deuet e oa da vezañ al loen faltaziek pennañ er Grennamzer kenkoulz hag en Azginivelezh. Skeudennet e veze d'ar mare-se, e skeudennadurezh al loened, evel ul loen ferv hag a veve er c'hoadoù donañ, arouez ar c'hlanded hag ar c'hras, ha na c'halle bout tapet nemet gant ur werc'hez. En holloueziadurioù e veze skrivet e c'helle purañ an dour ha pareañ. Troket e veze traoù gwelet evel gwir « kerniel unkorneg » d'ar mare-se.

Tamm-ha-tamm e voe dizoloet ne oa ar c'herniel-se nemet stilhonoù narwal ha ne oa taolennadur an unkorneged marteze nemet deskrivadurioù disneuziet ar frikorneg hag an antilopenn. Neoazh e veze tabutet diwar-benn bezoud an unkorneg betek kreizig-kreiz an XIXvet kantved. Dedennet e veze ur bern tud gant an unkorneg : doueoniourion, mezeien, naturourien, barzhed, lennegourien, ezoterourion, alkimiourion, arouezelourion hag istorourion.

Hiziv an deiz eo an unkorneg unan eus ar c'hrouadurioù mojennel e-touesk ar re vrudetañ. Ur bochad studiadennoù hag oberennoù lennegel a zo gouestlet dezhañ. Gwelet e vez er skeudennerezh a-vremañ evel ur jav bras gwenn, ur c'horn nemetañ e-kreiz e dal, diwar-se marteze ar ger « marc'h-kornek » a gaver e geriadur R. Hemon.

Er skridoù brezhonek[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Meur a stumm zo da anv al loen mojennel-se er skridoù brezhonek.

Likorn
Marc'h-kornek
Unkorneg

Skoedoù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

War ardamezioù Bro-Skos eo dalc'het ar skoed gant daou unkorneg.

Arz[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Lennegezh[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Steredoniezh[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Pennadoù kar[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Unkorneg, en Iwerzhon

Levlennadurezh[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Michel Pastoureau, Élisabeth Delahaye, Les secrets de la licorne, Éditions de la Réunion des musées nationaux, 2013 (ISBN 978-2-7118-6112-5)

Liammoù diavaez[kemmañ | kemmañ ar vammenn]


Commons
Muioc'h a skeudennoù diwar-benn

a vo kavet e Kerandafar.

Daveennoù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  1. Catholicon, ha Geriadur Favereau ; en hennezh e lenner : « & aerlin (Luzel) », ar pezh a zo fazius : gwelit Kontadennoù ar Bobl, levrenn 3, p. 119, l. 21 hag an notenn 11 p. 122.
  2. Unkorneg eo ar ger diazez a gaver er geriadurioù brezhoneg : unkorneg e Geriadur Vallée, 1931, hag e Geriadur an Here, Geriadur Istorel ar Brezhoneg, Dictionnaire français-breton (Martial Ménard), geriadur Reun ar Glev, hini saozneg-brezhoneg Delaporte (1990), Mon premier dictionnaire breton-français gant Martial Ménard (2010), Geriadur kembraeg-brezhoneg Rita Williams, ha Geriadur kembraeg-brezhoneg Rhisiart Hincks (1997)...; hag unkorn gant Vallée, Dafar evit ur c'heriaoueg a'n Ardamezouriezh Yellen & Abennez (1965) (adkemeret ivez gant ar Glev).
  3. E Geriadur brezhoneg-galleg Roparz Hemon (met ket en e C'heriadur istorel ar brezhoneg) nag e tu galleg-brezhoneg e c'heriadurioù, hag e-barzh Harry Potter ha Maen ar Furien (troet gant Mark Kerrain)
  4. Michel Pastoureau, Élisabeth Delahaye, Les secrets de la licorne, Éditions de la Réunion des musées nationaux, 2013 (ISBN 978-2-7118-6112-5)
  5. N'eus meneg ebet eus likorn e Kontadennoù ar Bobl Fañch an Uhel ; ul loen mojennel arall eo an aerlin meneget gant F. Favereau (cf. notenn 1).
  6. Al Liamm
  7. Estreget an daou skrid-se, gant un aozer hepken, n'eus roud ebet neblec'h eus march kornek pe c'hoazh marc'h-kornek en embann brezhonek, war-bouez e Geriadur Roparz Hemon, Al Liamm, 1978.
  8. Gwelet an notenn 2
  9. A c'haller enkargañ dre Unvaniezh ar Gelennerion Brezhoneg (lakait Emil da c'her-alc'hwez evit digeriñ an droidigezh e stumm Word – war ar pajennoù 1 ha 4 emañ ar ger).
  10. Dan ar Wern
  11. (niv. 59, 2006, p.15-18)
  12. (niv. 90, 2009, p.28)
  13. Kazetenn enlinenn, 2004
  14. "Ar vazh-hud" gant Skol Itron Varia ar Plasker a Logunec'h, "Un istor dedennus" War Dailymotion
  15. Gw. ar skoed kentañ "Cabanes" ha Licorne•Unkorneg•Unicorn
  16. Joseph Monard, Astronymie et onomastique calendaire celtiques, Label LN, 2005, p.71 (ISBN 2-915915-07-5)