Segal

Eus Wikipedia
Mont da : merdeiñ, klask
Segal
Secale cereale illustration.jpg
Secale cereale
Rummatadur Cronquist
Riezad : Plant
Skourrad : Magnoliophyta
Kevrennad : Liliopsida
Urzhiad : Poales
Kerentiad : Poaceae
Genad : Secale
Anv skiantel
Secale cereale
M.Bieb.
Ar pennad-mañ a denn d'ar
vevoniezh
AlphaHelixSection.svg Kantarell, Iduns kokbok.jpg Symbole-Zoo.png


Ar segal (Secale cereale) a zo un ed eus kerentiad ar Poaceae. Tost tre eo ouzh an heiz hag ar gwinizh hag implijet eo d'ober bleud, bara, bier-segal, vodka ha da vagañ loened-feurm.

Orin[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Wild rye.jpg

Unan eus ar spesadoù ed gwez a gresk e kreiz Turkia eo ar segal. Kavout a reer roudennoù eus ar stumm-feurm e kementadoù bihan en un nebeut lec'hiennoù arkeologiel e Turkia met estreget-se ne zeu war-wel nemet en Europa e-pad oadvezh an arem etre -1800 ha -1500 [1]. Posupl e oa bet enbarzhiet deus Turkia asambles gant ar gwinizh hag e oa bet gounezet diwezhatoc'h en un doare distag. Gounezet e oa bet gant ar Romaned e Preden ha war vord an Danav met kavet fall e oa bet ganto hervez Plinius an Henañ.

Gounidegezh[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Gouzañv a ra ar segal un douar trenk hag un hinad c'hleb ha yen gwelloc'h eget ar gwinizh met n'eo ket ken kalet ouzh ar riv hag an heiz. E Turkia e vez gounezet alies gant ar gwinizh. Reiñ a ra un blaz ispisial d'ar bleud ha trevadoù fonnus pe fonnusoc'h a vez ha pa ve bet fall an amzer.

Gounid[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Produerien pennañ segal — 2005
(milion ton)
Banniel Rusia Rusia 3.6
Banniel Polonia Polonia 3.4
Alamagn Alamagn 2.8
 Belarus 1.2
Banniel Ukraina Ukraina 1.1
Banniel Sina Sina 0.6
Banniel Kanada Kanada 0.4
Banniel Turkia Turkia 0.3
Banniel ar Stadoù-Unanet Stadoù-Unanet 0.2
Aostria Aostria 0.2
Bed a-bezh 13.3
Source:
UN Food & Agriculture Organisation (FAO)
[2]

E norzh, kreiz ha reter Europa e vez gounezet ar segal dreist-holl. Mont a ra e gelc'hiad eus norzh Alamagn betek norzh ha kreiz Rusia hag e-barzh emañ Ukrainia, Belarus, Lituania ha Latvia ivez. Gounezet e vez e Norzhamerika, en Arc'hantina, e Turkia, Kazakstan hag e norzh Sina.

War-zigresk emañ ar c'hementadoù produet abalamour d'ur goulenn dister. Da skouer, kouezhet eo gounezerezh Rusia eus 13.9 milion a donennadoù e 1992 da 3.4 e 2005.

Kleñvedoù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Gwiridik-tre ouzh an druilh eo ar segal. Debriñ segal druilhet a c'hell bezañ penn-kaoz d'ur gwall gleñved, an druilherezh e anv. Kleñvedoù-red druilherezh a veze ingal a-walc'h gwechall er broioù yen ma oa ar segal an ed pouezusañ. Hervez tud 'zo, an emdouelladurioù a oa-eñ abeg dezho a voe penn-kaoz da galz a tamalladennoù huderezh[3].

Implij[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Mischbrot-1.jpg

Bara-segal a vez debret en un doare ingal e norzh Europa. Implijet e vez ivez d'ober ar bara strakus svedat. E-barzh ar bleud segal ez eus nebeutoc'h a c'hluten eget er bleud gwinizh ha muioc'h a wiad. Gallout a ra boud implijet ivez d'ober un doare wiski ha bier.

Arc'hant[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Implijet e vez ar ger evit arc'hant. Ober segal a zo gounit kalz arc'hant.

Gwelet ivez[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Daveoù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  1. Daniel Zohary and Maria Hopf, Domestication of plants in the Old World, third edition (Oxford: University Press, 2000), p. 75
  2. Major Food And Agricultural Commodities And Producers - Countries By Commodity
  3. Ergot of Rye: History

Liammoù diavaez[kemmañ | kemmañ ar vammenn]