Ramon Mercader

Eus Wikipedia
Sauter à la navigation Sauter à la recherche


Ramon Mercader, pe Jaume Ramon Mercader del Río e katalaneg, pe Ramón Mercader (Jaime Ramón Mercader del Río Hernández) e spagnoleg, ganet e Barcelona d'ar 7 a viz C'hwevrer 1913 ha marvet d'an 18 a viz Here 1978 e La Habana, e Kuba, a oa ur soudard, emsaver ha komunour katalan.
Kaset e voe gant an NKVD, polis URSS da lazhañ an dispac'her kozh Lev Trotsky en 1940. Anvet e voe da haroz an Unvaniezh Soviedel. Lezvreur e oa d'an aktourez katalan María Mercader, eilpried ar filmrener italian Vittorio De Sica.

E yaouankiz[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Mab e oa da Pau Mercader i Marina, ha d'ar Gubanez Caridad del Río Hernández (Eustaquia María Caridad del Río Hernández), anavezetoc'h evel Caridad Mercader, a voe ivez e servij en NKVD.

E dad a oa ur marc'hadour danvez pinvidik, eus Badalona, e-kichenik Barcelona, ha katalanek e oa e diegezh. Caridad del Río a oa ganet en Santiago de Cuba ha dont a reas da Varcelona da chom a-raok dizalc'hted an enez.
E 1908 e voe graet an dimeziñ etre Pau ha Caridad hag an eured en Barcelona e 1911. Diwar neuze ne voe anvet ar wreg nemet Caridad pe Caritat Mercader. Daou vab, ur verc'h, ha daou vab all a voe : Jorge (ganet e 1911), Ramón (1913), Montserrat (1914), Pablo (1915) ha Luis (1923).

Un den hegarat e oa Pau Mercader, broadelour katalan eus an tu dehoù. Hervez e vab Luis e voe ezel eus Estat Catalá. Caridad del Río avat n'ouzer ket pe vennozhioù he devoa pa zimezas.
Ne droas ket o friedelezh da vat, ha goude ar bloavezhioù kentañ ez eas ken fall an traoù ma pellaas Caridad diouzh he fried ha diouzh o renkad a-grenn. E deroù ar bloavezhioù 1920 e oa krog mamm Ramón da zaremprediñ anarkourien, da vare ar pistolerismo en Barcelona, betek ditouriñ an emsaverien diwar-benn embregerezhioù an tiegezh Mercader, ha d'ar poent-se ivez ez eas o stalioù war fallaat.
En 1921 e varvas an ozhac'h meur Mercader, hag ar pennhêr Juan a gemeras ar stur. War washaat ez eas ar stal, ken e tec'has Juan da Arc'hantina. Ar re all eus an tiegezh a oa krog da vevañ-bevaik, ma rankas Pau ha Caridad, hag o bugale da-heul, mont da chom er Barrio Gótico, e karter iliz-veur ar Merced.

Un darempred he doe Caridad gant an aerloman gall Louis Delrieu. En 1919 edo Caridad o tremen ur pennad amzer en un domani d'an tiegezh tost da Alicante, ha Delrieu, a nije war al linenn Latécoère (anvet Aéropostale goude) etre Toloza ha Casablanca, a rankas leuriañ diwar dizh nepell — kement-se a voe lakaet war wel en 2013 gant Gregorio Luri. Karantez a savas etre Louis ha Caridad, serc'heg ha serc'h e voent, goude ma n'ouzer ket resis pegoulz. Da-heul kement-se e fellas d'an tiegezhioù Del Río ha Mercader kemer diarbennoù rust. Un nozvezh, e 1923, e teuas klañvdiourien eus Manicomio de la Nueva Belén, e Sant Gervasi, gant breudeur Caridad, e ti ar wreg amfeal, hag int d'he gwiskañ en ur porpant-kalet, ha d'he c'has ganto. Gwelloc'h e kave an ozhac'h hag he breudeur-hi e vije kavet follez eget he gwelout kaset d'ar vac'h. Tri miz e chomas-hi eno, en digenvez, lakaet da lonkañ louzoù kreñv, strinkadennoù dour yezh ha stroñsoù tredan. Kement-se ne fellas ket dezhi pardoniñ d'he ziegezh, ha diwar neuze e kavas dezhi e oa dizle a-grenn en e geñver. Pa deuas er-maez eus ar c'hlañvdi e reas he soñj kemmañ he buhez ha bevañ distag diouzh an holl liammoù a c'halle kaout gant he ziegezh hag he renkad kevredigezhel.

Un deiz eus 1924 pe 1925 (n'oar ket peursur) e kemeras Caridad he femp bugel da vont da chom da Vro-C'hall gant Delrieu ha da vevañ e kêr Dacs, en Okitania. Eno e vevjont betek 1928, pa fellas da Louis lakaat fin d'o darempred. Neuze ez eas Caridad da Doloza da chom ; ur preti a zalc'has eno. Eno ivez e klaskas en em lazhañ. Pa glevas ar c'heloù e teuas Pau Mercader da gerc'hat an tri bugel bihanañ, Montserrat, Pablo ha Luis. Jorge ha Ramón avat a chomas en Toloza, ma oant skoliet en ur skol ostizañ. Caridad a zeuas da vout marksourez, a zarempredas ar sokialourien c'hall (SFIO) hag ar gomunourien goude (PCF).

En 1931 e voe embannet savidigezh Eil Republik Spagn. Ha setu Ramón o tistreiñ da gêr Varcelona, ma kavas labour el leti Ritz. E vreur Jorge hag e c'hoar Montserrat a chomas e Bro-C'hall gant o mamm. Hervez e vreur yaouankoc'h Luis e tiskulias Ramón dezhañ, a-benn ma tistroas o mamm da Spagn en 1935, skarzhet ma oa-hi bet eus Bro-C'hall, e oa-hi aet a-du gant ar gomunourien da-vat abaoe meur a vloaz.
Adalek 1933 e reas Ramón Mercader e servij soudard. Hervez a gontas Luis, e klaskas mont da soudard a vicher, nemet ne voe ket kemeret abalamour ma oa anavezet evel komunour. Gouez da Luis e oa Ramon « un den speredek-bras, nerzhus ha mennek. Mistr, mentek (1,85 m), plijus e zoare ; atav e veze gwisket kempenn. Embreger e gorf a rae ha gouest e oa da blegañ ur pezh moneiz kouevr a zek liard gant tri biz ». En Barcelona ec'h emezelas Ramon er Partido Comunista de Cataluña (PCC), skourrig katalan ar PCE spagnol. En 1935 en doe un darempred gant ar gomunourez Marina Ginestà, a voe brudet goude gant ul luc'hskeudenn graet gant Juan Guzmán d'an 21 a viz Gouhere 1936 en azotea an Hotel Colón e Barcelona. A-benn neuze e oa anavet ar paotr evel merc'hetaer, evel a gadarnaas koulz Ginestà hag he mignonez Teresa Pàmies. Perzh en dije kemeret, a greder, en emsavadeg miz Here 1934, met ne voe ket bac'het goude.

D'an 12 a viz Even 1935 avat e voe bac'het Mercader en Barcelona, war un dro gant seitek komunour all, p'edo en ur vodadeg eus ur gellig komunourien a oa kuzhet e stumm ur vreuriezh lennegel anvet Miguel de Cervantes, er Barrio Chino. Goude ur pennad e voe kaset da doull-bac'h Valencia, ha divac'het pa voe trec'h ar Frente Popular e dilennadeg miz C'hwevrer 1936 (ar fichenn bolis savet en amzerioù-se eo a servijas da c'houzout e oa eñ an hini a lazhas Trotsky).
E dibenn ar miz-se e voe embannet ul luc'hskeudenn er c'hazetennoù m'en gweled e penn ur vanifestadeg, a-gevret gant komunourien yaouank arall, o lidañ divac'hadur Companys eus karc'har Puerto de Santa María. Hogen, goude divac'het n'hallas ken Ramon distreiñ d'ar Ritz, ha gounit a reas e voued o kelenn katalaneg. Er mareoù-se e voe oberiant e-touez ar Joventuts Comunistes de Catalunya, yaouankizoù ar PCC, a voe enteuzet e miz Even er Joventuts Socialistes Unificades de Catalunya (JSUC, savet diwar gendeuziñ yaouankizoù komunourien ha sokialourien Katalonia). Gant kamaraded arall eus ar JSUC e reas war-dro aozañ an Olimpiada Popular, un abadenn liesportoù a voe aozet e Barcelona evit respont da C'hoarioù Olimpek Berlin a voe dalc'het e miz Gouhere an hevelep bloavezh (1936). Ramon a oa kabiten al laz marc'hegañ — « un aspadenn eus an amzer vourc'hiz ma veze o varc'hegañ evel e hendadoù ».

Brezel Spagn[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

D'an 19 a viz Gouhere 1936 en em savas soudarded kazarn Barcelona. Ramon a gemeras perzh bras en emgannoù a-enep ar bagadoù soudarded. Goude ma voent faezhet ez eas d'an talbenn a oa en Aragon, er golonenn Trueba-Del Barrio, gant emsaverien eus ar PSUC (komunourien) hag an UGT (sindikad) katalan. Hervez al livour Josep Bartolí, a stourmas skoaz ouzh skoaz gant Ramon, e oa ouzhpenn ur Mercader er golonenn, rak e vamm, Caridad, a oa ivez, hag he breur Ramon ivez. Gloazet e voe Ramon, en Tardienta, meur a sizhun goude gloazet e vamm. O-daou en em gavjont en un ospital en Lérida, hag eno, pan eas da weladenniñ e vamm, e reas anaoudegezh gant Teresa Pàmies, un emsaverez eus ar Joventuts Socialistes Unificades de Catalunya en Lérida, hag a deuas da vout renerez ar PSUC. Pa wellaas dezhañ e voe kaset Ramon da Varcelona, hag eno e voe lakaet e penn ar golonenn Lina Odena, ma ne oa enni nemet komunourien gatalan tost da vat. E miz Du e voe kaset ar golonenn da dalbenn Madrid, hag eno e kemeras perzh en emgannoù Casa de Campo.

Peuzflastret ar soudarded en emgannoù, adkaset e voe ar golonenn da Gatalonia. Eno e kensavas Ramon ar batalhon Jaume Graells, e framm ar Juventudes Socialistas Unificadas, ha hennezh a voe ebarzhet er golonenn Carlos Marx, treuzfurmet er 27vet División eus arme ar Republik a voe komandant anezhi. Er batalhon-se e veze desket ar soudarded en ur gouent en Sarrià, aloubet hag adanvet kazarn Vorochilov. Ar bennofisourien a veze en ur palez nepell, en paseo ar Bonanova, a oa bet d'un anaoudegezh d'ar re Mercader, hag a voe aloubet gant Ramon.

E vamm a oa ezel eus strollad komunourien hag a laboure evit an NKVD. Krediñ a reer e oa bet tutaet Caridad e deroù 1937 gant Leonid Eitingon, ha ganti e voe lakaet Ramon da labourat evit an NKVD ivez, ha dre ma oa tenner mat e oa karget da lazhañ an drotskourien spagnol (un 20 en dije bet lazhet). Kavet e voe e oa danvez ennañ ha kaset e voe d'an URSS da zeskiñ micher un den deus an NKVD.

Hervez a gontas Luis Mercader, e oa bet gant e vamm e Mec'hiko er goañvezh 1937 (ne lavar ket resisoc'h) ha pa oant distroet e oant bet o welout Ramon e talbenn madrid. Un hir a gaoz a voe etre Ramon ha Caridad, ha mennad ar vamm a oa, hervez Luis, kendrec'hiñ Ramón da vont en NKVD. Mizioù goude, en Ebrel, e oa sklaer an traoù da Luis : «...me enteré de que mi madre estaba relacionada con los soviéticos (los llamábamos así). Después comprendí que mi hermano Ramón estaba relacionado con ellos» (Pled a daolis e oa ma mamm o taremprediñ ar Sovietiked (evel-se e raemp anezho). Goude e komprenis e oa ma breur ouzh o daremprediñ). En hañvezh-se eo, a zo bet lavaret, ez eas Ramon kuit eus Spagn, da vezañ desket gant an NKVD. Met ne lavar ket Luis pelec'h e voe graet ar c'helenn-se d'e vreur. Hervez an oberourien Wilmers, Levine pe Gorkin, e oa en Unvaniezh Sovietek. Daoust da se, gouez da destenioù liesseurt, e vije chomet Ramon Mercader en Spagn e 1937 ha 1938. Kontet he deus Teresa Pàmies e oa en em gavet meur a wech gant Mercader en 1937 : hervezi e vije bet o weladenniñ ar batalhon Jaume Graells en tolead Alcarria en Here, hag eno e oa Mercader; goude-se ivez e kontas en em gavas gantañ en Barcelona, hag eñ en ospital gant ar red-kof. Pavel Sudoplatov a gontas e oa bet kaset, pa ne oa ket ofiser c'hoazh, da Rotterdam, e dibenn Mae 1938, da lazhañ ar politiker ukrainat Yevhen Konovalets, hag a-raok tec'hel d'an Unvaniezh Sovietek en doa tremenet teir sizhun en Barcelona, ma en doa graet anaoudegezh gant Ramon Mercader.

En tu all, hervez dihelloù miret gant an FSB eo sklaer eo e Bro-C'hall e voe kelennet Ramón — ha se a glot gant testeni Luis Mercader, pa lavar n'eas ket Ramón d'an Unvaniezh Sovietek a-raok 1960, pa deuas e-maez bac'h Mec'hiko. Hervez Sudoplatov, Eitingon en devoa kaset Ramón da París en hañvezh-se, en-sell d'en em silañ en aozadurioù an drotskiourion c'hall. Petra bennak ma ne oa ket bet roet urzh c'hoazh, gant Job Stalin, da lazhañ Trotski, edo an NKVD o kregiñ da aozañ an taol, ha ne oa ket bet lakaet Mercader c'hoazh e-barzh an afer. Lev Trotski, a oa bet kenlabourer feal da Lenin, ha bet harluet e Turki ha Norge a bep eil, a oa erruet e Genver 1937 en México, goude ranket dezhañ kuitaat Norge, bountet ma oa bet gouarnamant ar vro-hont gant an URSS d'e lakaat er-maez. Gant skoazell an drotskourien stadunanat ha hini al livour mec'hikan Diego Rivera, en devoa asantet prezidant Mec'hiko reiñ repu dezhañ.

Hervez testeni Clemence Béranger, e oa erru Ramon en Pariz, ma edo e vamm d'ar poent-se, abaoe «ur pennadig »— d'ur c'houlz bennak eus 1938. Hervez urzhioù Eitingon e ranke Ramon hoalañ ha touellañ Sylvia Ageloff, ul labourerez sokial stadunanat ha trotskourez a oa da implijout evit tostaat ouzh Trotski. Kemeret e oa bet gant Ramón Mercader an anv faos Jacques Mornard, hah e lavare bezañ mab d'un diplomat belgiat. Ageloff a zegouezhas e Pariz e dibenn Mezheven 1938, da dremen an hañv o touristañ, met ivez da glask tro da gemer perzh e savidigezh ar Pevarvet Etrebroadel. Ne ouie ket e oa bet ragaozet ar gejadenn etre Mornard-Mercader gant ar servij spierezh sovietek. Mercader ac'h eas e gwele Sylvia Ageloff, a bourmenas ganti dre ar vro, hag a gendalc'has gant e zarempred ken na zistroas ar vaouez da Evrog Nevez, en C'hwevrer 1939. Diwar neuze e talc'hjont da genskrivañ, daoust ma talc'has Ramón da glask doareoù all da dostaat ouzh kelc'hiad anaoudegezhioù Trotski.

Goude an drouklazh e tisklêrias Frida Kahlo e oa en em gavet gant Mercader e-kerzh he chomadenn en París (Genver-Ebrel 1939). Eñ en devoa goulennet skoazell diganti da gavout un ti nepell diouzh annez Trotski en Coyoacán, war-dro Ciudad de México, met Kahlo a nac'has ober.

Trotsky[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

En 1929 e oa bet skarzhet Lev Trotsky eus an unvaniezh Sovietek gant Stalin, nemet kenderc'hel a reas an harluad da embann skridoù a-enep e gamarad kozh, hogen dreist-holl o klask sevel ar Pevare Etrebroadel en 1938 e pariz.

En 1936 eta, war urzh Stalin, gant Lavrenti Beria, penn bras an NKVD, e voe karget an ofiser Nahum Eitingon da lazhañ Trotsky, repuet e Mec'hiko, goude bet e Turki ha Norge ur pennad. Eitingon a oa bet e penn skourr an NKVD en Spagn en 1936 ha deuet e oa da vout pried-kleiz María Caridad. Kenlabourat a rejont war ar raktres drouklazh, ha gant he harp e voe lakaet he mab Ramon d'en em silañ er rouedadoù trotskourien e Bro-C'hall evit o spiañ e-pad daou vloaz, dindan an anv Jacques Mornard. En Here 1939 ez ejont o-zri da Vec'hiko.

Drouklazhañ Trotski: oberiadur Pato[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Ti Trotski en Coyoacán, hiriv Museo Casa de León Trotsky.

En Meurzh 1939, Sudoplatov, rener departamant an Oberiadoù Arbennik en devoe urzh a-berzh Stalin da lakaat fin da vuhez Trotski. Edo Eitingon o paouez erruout e Moskou, ha sevel a reas, war urzh Sudoplatov, an oberiad Utka pe Pato. Ne voe ket prest ar raktres a-raok Gouhere, ha n'eo nemet e deroù Eost e voe aprouet gant Stalin e-unan. An oberiad Pato a oa enni un toullad oberourien stummet gant ar gomunourien spagnol pe vec'hikan, ha tutaet e-par Brezel Spagn. Unan eus ar skipailhoù a oa renet gant ar murlivour mec'hikan David Alfaro Siqueiros ha klask a rejont lazhañ ar politikour harluet; ur skipailh all a oa ennañ Caridad ha Ramon Mercader, ha karget e oant da evezhiañ ha da zastum ditouroù. Perzh ar vamm hag ar mab a oa bet rakwelet adalek deroù ar raktres.

En hañv 1939 e teuas Eitingon da Bariz adalek an Unvaniezh Sovietek hag un daou viz a dremenas o c'hourdoniñ Caridad hag he mab Ramon. E dibenn Eost ec'h errujont o-daou en Evrog Nevez. Neuze e tarzhas an eil brezel-bed. Se zo kaoz e voe roet urzh, eus Moskou, da ehanañ gant kas Eitingon ha Mercader, mab ha mamm, da Amerika,met ne voe ket heuliet an urzhioù. Mic'hail Kalinin, a roas Urzh Lenin da Caridad Mercader. Da Ramón e voe roet steredenn a Haroz eus an Unvaniezh Sovietek.

An oberiad Gnomo[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Muntr Trotsky[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Bez Trotsky

Mercader a yeas e darempred gant Silvia Ageloff (Сильвия Агелов)., sekretourez Trotsky, dindan anv Jacques Monard, mab d'un diplomat gall. Hogen evel Frank Jackson eo ez eas da SUA hag ac'hano, da Vec'hiko. Neuze, a-drugarez da Ageloff, ez eas en darempred gant Trotski en 1939.

Ur gwalldaol a voe gant tud all eus an NKVD d'ar 24 a viz Mae 1940 : tro wenn a rejont. Un taol all a voe aozet eta, gant Ramon Mercader en dro-mañ, rak n'en doa ket roet dorn, a-wel d'an dud

D'an 20 a viz Eost e skoas e klopenn Trotski gant ur bigell kraper-menezioù p'edo en e vurev en e di e Coyoacán (ur c'harter eus kêr Mexico.

An darempred etre Ramon hag e vamm[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Kalz istorourien o deus poltredet Caridad Mercader evel ur vaouez hag he dije, dre gasoni dall ouzh he renkad, bountet he mab da lazhañ. Setu ali ar romantour kuban Leonardo Padura: «Caridad del Río ne oa ket hepken an hini he devoa savet ha kelennet he mab er gasoni hag e lakaet en darempred gant an NKVD sovietek karget da gas da benn lazhadenn Trotsky, met ivez an hini hen broudas en e gefridi (sino que lo alentó e impulsó en su misión) betek abardaez an 20 a viz Eost, pa oa en ur c'harr-tan e kompagnunezh saver ar raktres, ha pa welas neuze Ramon Mercader o vont tre e-barzh ti Trotsky hag e fankigelloù istor ar c'hantved-mañ ». Hevelep dielfennañ a reas Gorkin pa skrivas, da gentañ, eo «gant un aozadur polis teñval e oa bet troet Caridad en ur spontourez, mamm un drouklazher » («un tenebroso aparato policiaco convirtió a Caridad en una terrorista, madre de un asesino»), ha pa ouzhpennas e voe aberzhet war aoter an trelaterezh politikel dall («fanatismo ciego que profesaba»). Heñveldra, hervez Castro Delgado, a lavaras dezhañ Caridad e-keit ma oa en Unaniezh Sovietek : «Eus Ramón em eus graet un drouklazher».

Evit Luis Mercader, ar breur bihan, a ginnigas un testeni all, disheñvel krenn : Caridad n'he devoa ket bet nemeur a levezon na war he mab Ramón na war hini ebet eus he bugale, dre ma ne vevas ket pell amzer ganto. Ouzhpenn e lavar e oa bet kontet dezhaén gant e vreur eo eñ en em ginnigas, eus e berzh e-unan, da gas an drouglazh da benn, mann nemet evit reiñ skoaz da Eitingon da gas e gefridi da benn.

Evit Gregorio Luri a ro un displeg all da emzalc'h Caridad pa lakaas he mab da labourat evit an NKVD. Hervezañ eo an tu nemetañ a gavas Caridad da sachañ he mab eus an talbenn-brezel, dezhañ d'en em dennañ eus an dañjer ma oa kouezhet e vreur Pablo, lazhet en emgann ur pennadig a-raok.

Prosez[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Ar varnadenn

Goude dieubet[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

"A los míos nunca los voy a traicionar" (Ma re ne drubardin biken) a lavaras Ramon Mercader hervez al levr “El grito de Trotsky” (Garm Trotsky) gant José R. Garmabella, ar skridbuhez klokañ diwar-benn an den a lazhas an dispac'her rus. Hervez Garmabella, e lavare ar politikour komunour spagnol Santiago Carrillo eo gant testenioù ur stalinour evel Mercader e c'hallas terriñ e zarempred gant an URSS.

Divac'het e voe e 1960, ha mont a reas neuze da Guba hag aleshont da Tchekoslovakia, ha diwezhatoc'h d'an URSS ma voe enoret evel Haroz eus an Unvaniezh Sovietek e 1961. Goude ez eas da Guba da chom ha labourat a reas evit gouarnamant Fidel Castro. Eno e varvas d'an 18 a viz Here 1978 gant krign-bev an eskern.

Kaset e voe e gorf da Voskou, ha beziet eno evel Ramon Ivànovitx López (Рамон Иванович Лопес), e bered Kuntsevo.

Testenioù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Er blog kuban Polémica Cubana embannet en Genver 2014 e lenner un hir a bennad-kaoz gant Luis Mercader, breur yaouank Ramon, titlet « Ramon Mercader, assassin de Trotsky, fort mal récompensé ». ober a ra anv eus anaoudegezh fall an URSS ouzh e vreur, eus buhez e vreur ha kenarroud drouklazhidigezh Trotsky, hag emgannoù armet etre trotskourien ha stalinourien e-pad Brezel Spagn : http://www.polemicacubana.fr/?p=9901

Kazetennoù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Lennegezh[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Filmoù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Liammoù diavaez[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

(es)