Protogenoi

Eus Wikipedia
Mont da : merdeiñ, klask
Protogenoi

Protogenoi a vez graet e gregach eus Doueed kentañ Hellaz, da lavarout eo remziad koshañ doueed Hellaz, a-raok donedigezh doueed an Olimp. War an doueed kozh ha divarvel-se eo diazezaet framm an hollved.

Yezh[kemmañ]

(gourel unander: "protogenos", liester: "protogenoi"; benel unander "protogena", diwar ar henc'hresianeg: Πρωτογονος pe Πρωτογενος, liester. Πρωτογονοι pe Πρωτογενοι; "kentañ ganet") a oa, hervez ar vitologiezh c'hresian, an doueed hag an doueezed kentañ ganet.

Ar vojenn[kemmañ]

Ganet e oa bet an hini kentañ anezhe, C'haos hervez ar vrasañ eus ar mamennoù, digant ar goullo ha genel a reas ar re all da heul daosut ha ma vez meneget ur vamm hag un tad all dezhe holl e mammennoù all.

Talvezout a ra an doueed hag an doueezed-mañ da aroueziañ elfennoù an Natur.

Listenn ar Protogenoi[kemmañ]

Setu listenn glok ar Protogenoi:

  • Aither (Brumennoù ar sklaerder) - gourel
  • Nyks (Noz) - benel
a-gevret gant Aither (na oa ket bet ganet gant Gaia)
  • Pontos (Dour, ar Morioù) - gourel
  • Tartaros (the great stormy Hellpit, which was seen as both a deity and the personification) - gourel

Hengounoù all[kemmañ]

Meur a hengoun henc'hresian all zo avat evit a sell ouzh an deogoniezh pe lignez an doueed, bet savet alies a-walc'h gant ar varzhed o-unan.

Hervez gant ar varzhed[kemmañ]

  • Hervez kredennoù ar bPelegasted (adal c. 3,500 BC), e oa bet krouet Vi an Hollved gant Eurynome, hag he mab Ofion, gronnet tro-dro dezhañ, a dorras ar vi e daou damm ha damziskuilhet e oa bet neuze an hollved en e bezh ouzpenn an doueed hag an dud;
  • Hervez Homeros (hengoun dre gom, adal 700 pe 600 BC) e oa Tethys ha Okeanos tad ha mamm an holl doueed all;
  • Hervez Hesiodos (c. 700 BC) e oa C'haos ("goullo") er penn-kentañ, o tont war e lerc'h Gaia, Tartaros, hag Eros. Da c'houde e oa bet ganet gante meur a vugel, en o zouez Erebos, Pontos, Ourea, an Ditaned, Nyks, hag Aither;
  • Hervez Alkman (c. 600 BC) e oa an nereidez Thetis an doueez kentañ, bet lakaet ganti poros "hent", tekmor "merk" ha skotos "teñvelijenn" war ar goullo;
  • En e varzhonegoù, Orfeüs (c. 530 BC) a lakaas Nyks ("Noz") da bennaenn gentañ, ganet ganti meur a vugel.
  • Hervez an hengoun orfek adarre e oa bet lakaet Fanes (doue ar gouloù hag an engehentadur) da rener kentañ ar bed, bet ganet diwar ar Vi Hollvedel1
  • Aristofanes (c. 456–386 BC) a skrivas en e oberenn Evned, e oa Nyks an doueez kentañ ha ganti e oa bet ganet Eros diouzh ur vi.

Hervez ar brederourion[kemmañ]

Gant ur re brederourion henc'hresian e oa bet savet bep teogoniezhioù hiniennel gant bep o fProtogenoi:

  • Ferekydes a Syros (c. 600-550 BC) a lakaas C'hronos ("amzer") da vezañ ar c'hentañ doue en e Heptamyc'hia.
  • Empedokles (c. 490–430 BC) a skrivas e oa Aphrodite hag Ares ar pennaennoù kentañ bet gwiet gante an hollved diwar ar peder elfenn a-drugarez da c'halloud o c'harantez ha d'o strivoù.
  • Evit ar wezh kentañ e 360 BC, e lakaas Platon Timaios da vezañ an doue kentañ bet krouet an Hollved gantañ diwar ar Mennozhioù.