Mont d’an endalc’had

Apelles Kos

Eus Wikipedia
Apelles Kos
den
Reizh pe jenerpaotr Kemmañ
Anv-bihanApelles Kemmañ
AnvApelles Kemmañ
Deiziad ganedigezh370 BCE Kemmañ
Lec'h ganedigezhColophon Kemmañ
Deiziad ar marv306 BCE Kemmañ
Lec'h ar marvKos Kemmañ
TadPytheas Kemmañ
Yezhoù komzet pe skrivethenc'hresianeg Kemmañ
Micherlivour, skrivagner Kemmañ
StudierPerseus Kemmañ
Bet studier daPamphilus of Amphipolis, Ephorus Kemmañ
Floruit4vet kantved kt JK Kemmañ
Oberenn heverkCyniska with chariot statues at Olympia Kemmañ
Statud e wirioù aozerAr gwirioù aozer ne dalvezont ket ken Kemmañ
Murlivadur eus Pompeii a vije bet savet diwar ul livadur gant Apelles, Venus Anadyomene, degaset eus Hellaz da Roma gant Augustus .
Marelladur adsavet eus emgann Issus diwar ul livadur a greder e oa diwar zorn Apelles pe Philoxenos of Eretria kavet e ti ar Faun e Pompeii.

Apelles, pe Apelles Kos, a oa brudetañ livour Hellaz en Henamzer er IVvet kantved kent JK.

Hervez skridoù Plinius an Henañ hag Ovidius e vije ganet e Kos e 352 kent JK. Koulskoude, hervez ar Souda, e vije e Kolofon. Ne chom oberenn ebet diwar e zorn, met anaout a reer deskrivadurioù darn anezho.

Mojennoù diwar e benn[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Alesant Veur ha Kampaspe e stal-labour Apelles, livet gant Giovanni Battista Tiepolo.

Gant Plinius an Henañ eo bet kontet gweladenn Alesant Veur e stal-labour Apelles[1]. Alesant, un deiz, a welas poltred e serc'h Kampaspe hag a gomprenas e oa orgedet an arzour outi. E-lec'h fuloriñ – troet e oa da gonnariñ buan – ez eas da welout an arzour hag e roas e serc'h da Apelles.

Alesant, a soñje gantañ e oa un doue, a gare Apelles hag e arz kement ken e c'houzañvas taolioù all digant al livour hep sevel e vouezh. Reiñ a rae an arzour da gompren da Alesant e komze ar soudard anezhañ a-hed hag a-dreuz eus liverezh, ma c'hoarzhe gantañ e eilerien a veze o prientiñ al livaj.

Hogozik kement tra a zo anavezet diwar-benn Apelles a zeu eus skrid meur Plinius an Henañ, e Naturalis Historia (35.36.79-97 ha passim): kanañ e veuleudi a reas ar Roman, ouzh e genveriañ gant livourien all en e raok ha re all deuet war e lerc'h. Hervezañ e oa kempred Apelles gant ar 112vet Olimpiadeg (332-329 kent JK), abalamour moarvat m'en devoa graet poltred Alesant Veur .

E vuhez[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Moarvat e oa ganet e Kolofon en Ionia. Da gentañ e studias gant Ephoros, eus Efesos, met pa voe deuet un tamm brud dezhañ ez eas da studiañ gant Pamphilos e Sicyon (N.H. 35.36.75). Evel-se eo, a lavarer, e rae war un dro gant an doare koant ioniat hag an hini pervezh doriat. Sachet e voe da lez Makedonia gant ar roue Fulup II, hag eno e livas ar roue hag e vab Alesant ha berzh a reas kement ken e voe anavezet evel livour lez Makedonia.

Ampart e oa da ober poltredoù, hag un istor zo bet kontet diwar e benn hag hini Ptolemaios Iañ Sôter. Hennezh a oa bet ur jeneral da Alesant Veur ha ne gare ket Apelles pa oant o-daou e servij Alesant. Meur a vloaz diwezhatoc'h, p'edo Apelles o veajiñ war vor, e savas ur barrad gwallamzer ken e rankas lestr an arzour aochañ e rouantelezh Egipt ma rene Ptolemaios eno.

Farouell Ptolemaios a voe lakaet gant enebourien Apelles da gas d'al livour ur falskouviadenn da goaniañ gant ar roue. Pa erruas Apelles da goaniañ e savas fulor er roue. Goulenn a reas Ptolemaios gant piv e oa bet lavaret dezhañ e oa kouviet, ha setu Apelles da gemer un tamm glaou-koad diwar an oaled ha da dresañ ur poltred ouzh ar voger, ma voe anavezet gant ar roue kerkent hag al linennoù kentañ e oa e farouell an hini e oa ar c'houvier.

Bevañ a rae Apelles en amzer Protogenes, ha kontañ a ra Plinius un tamm istor, brudet en e amzer, diwar-benn beaj Apelles da Rodos da welout Protogenes, al livour-se en doa klevet anv anezhañ. Pa erruas en e stal-labour ne gavas Apelles nemet ur wrac'h a lavaras dezhañ e oa aet Protogenes d'ober un dro hag a c'houlennas digantañ piv e oa evit gallout en lavarout da vestr an ti. Pa welas Apelles ur plankenn a oa bet prientet gant mestr an ti a-benn e livañ e kemeras ur broust hag e lavaras d'ar vatezh kontañ d'he mestr Protogenes "eo ganin eo bet graet kement-mañ", hag e reas ul linennad liv a-dreuz d'ar plankenn. Pa zistroas Protogenes ha pa gontas ar wrac'h dezhañ petra a oa c'hoarvezet e sellas ouzh al linenn hag e lavaras: "N'eus nemet Apelles a vije gouest d'ober kemend-all". Ha Protogenes neuze da lakaat ul liv all ouzh ar broust, ha d'ober ul linenn all a-us d'an hini gentañ, ha da c'houlenn digant e vatezh diskouez anezhi d'ar gweladenner ma tistroe. Pa zistroas Apelles ha pa voe diskouezet dezhañ respont Protogenes, en devoe mezho kavout ul linenn graet gwelloc'h eget e hini, ma reas ul linenn all c'hoazh, en ul liv all, etre an div linenn gentañ, hep lezel tamm lec'h ebet etrezo o-div. Neuze ec'h anzavas Protogenes e oa trec'h Apelles dezhañ, hag ez eas d'en kerc'hat da gaozeal gantañ tal-ouzh-tal[2].

War a veze lavaret edo Appelles o labourat war-dro ur poltred da Afrodite Kos pa varvas, ma vanas diechu an daolenn rak ne gaved den barrek a-walc'h da genderc'hel gant e labour.

Oberennoù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Kampaspe noazh dirak Apelles gant Auguste Ottin (1883). Delwenn ouzh tu hanternoz ar porzh anvet Cour Carrée e Mirdi al Louvre e Pariz.

E-touez oberennoù kollet Apelles (n'eus deuet hini betek ennomp) e oa:

Falstamallidigezh Apelles, gant Sandro Boticelli.
  • Ur pezh pikol taolenn diwar-benn ar Falstamall, a voe awenet gantañ

Sandro Botticelli pa livas Falstamallidigezh Apelles.

Un toullad eus e livadurioù a voe tapet da gas da Roma.

Etre istor ha mojenn[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Aner eo klask empentiñ doare-livañ un arzour ha ne chom oberenn ebet war e lerc'h. Ur bern istorioù zo bet kontet diwar-benn Apelles, pe gwir pe get, hag hendraourien zo bet o klask gouzout pegement a wirionez a oa enne.

A-hervez e roe kalz a bouez d'an tresañ trolinennoù hag ec'h embrege ken alies ha bemdez. Brudet eo e weladenn da di Protogenes, hag ar c'hevezerezh a veze etreze o-daou da c'houzout pehini anezhe a drese al linenn eeunañ.

Al livourien hag Apelles Kos[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Livioù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Niver al livioù implijet gant al livourien zo kemmet kalz aboae amzer Apelles. En e amzer n'anavezed nemet pevar liv: gwenn, melen, ruz, ha du. Diwezhatoc'h eo e voe kavet ar gwer, mouk, ha glas .

Notennoù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  1. Plinius an Henañ, Istor Naturel , Levrenn XXXV, 81-83
  2. Guillaume Apollinaire en deus adkontet an istor en e arnodskrid "On the Subject of Modern Painting", embannet e Les Soirées de Paris, C'hwevrer 1912. Skouerioù heñvel all zo, evel kelc'h Giotto, graet gant an dorn, krank Chuang-tzu, prientet e-pad dek vloaz, ha treset en un taol hep sevel e vroust diwar ar paper.
  3. Athenaeus. Deipnosophistae. Book XIII Diwar-benn ar Merc'hed.

Skridoù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Levrlennadur[kemmañ | kemmañ ar vammenn]