Haiku

Eus Wikipedia
Mont da : merdeiñ, klask

Haiku (japaneg : 俳句 haikeu) a zo ur ger bet krouet gant ar barzh Masaoka Shiki (1827-1902). Un doare barzhoniezh reolennet strizh a orin japanat eo.
Lavarout a reer ez eo ar barzh Bashō Matsuo (1644-1694) tad an haiku a anavezer bremañ. Kavout a ra an haiku e orin tanka (pe waka) a 31 more (un doare da droc'hañ ar sonioù resisoc'h eget ar silabennoù) graet gant un hokku a 17 more hag ur werzad 14 more. Bashō Matsuo a rannas ar stumm-se evit mirout al lodenn a 17 more a oa anvet hokku pe haikai. Ne ganer ket haiku pa ganer ar waka (pe tanka).

Ouzhpenn reolennoù diazez an haiku (ar seitek silabenn,an troc'h merket, ar ger mare-bloaz)e tispleg Malo Bouëssel du Bourg en e studiadenn (niverenn 412 Al Liamm) ez eus pevar ferzh e spered an haiku :

-fent hag emzalc'h dichek  : Koag-koag ur vran/war rastell an tele/ganti ar wirionez (Annaig Kervella) ;

-skañvded ha freskded ;

-an diglink ;

-ar verglenn hag ar c'hemm-digemm


Mistri japanat an haiku[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Bez Buson Yosa

Skrivet eo bet an anvioù en doare kornogat (anv bihan, anv-familh). Dre vras e vez anvet a vistri vrasañ dre o anv bihan nemetken (anv gwir pe anv-pluenn).

A-raok an haiku (haïkaï-renga)[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Sōkan Yamazaki (1465-1553) anvet Sōkan
  • Arakida Moritake (1473-1549) anvet Moritake

Prantad Edo (1600-1868)[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Prantad Meiji (1868-1912)[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Prantad Taishō (1912-1926)[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Prantad Shōwa (1926-1989)[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Kenshin Sumitaku (1961-1987) anvet Kenshin
  • Kyoshi Takahama (1874-1959) anvet Kyoshi

A-vremañ[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

"Mistri" vreizhat an haiku[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Menegiñ a ra Malo Bouëssel du Bourg e-touez ar varzhed o deus savet haiku e brezhoneg : Paol Keineg, Youenn Brusk , Fañch Peru, Mai-Ewen, Fanny Chauffin, Annaig Kervella, Bernez Tangi (Sioulder ur mintinvezh goañv/ar filip war tavañjer ar puñs/ Ma buhez e klemm ar sailh Al Liamm niv 412). Ouzhpenn Malo e-unan e c'heller menegiñ ivez : Patrick Drean, Olöf Pétursdottir, Stefan Carpentier, Kirill, Mari-Soaz ar C'hozh.... Diaes e vefe menegiñ roll diniver a re a gemer perzh e kenstrivadegoù koulz e brezhoneg hag e gallaoueg pe c'halleg e Breizh, kalz a vugale hag a grennarded en o-zouez. Evit Fanny Chauffin ez eo an haiku "ur varzhoniezh poblek, pemdeziek..." (Al Liamm niv 412).

Kenstrivadegoù ha chaseadegoù haiku e Breizh[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Taol Kurun, an 14vet kenstrivadeg a voe aozet e 2015 ; mont war lec'hienn Taol Kurun (taolkurun.free.fr)
  • Pobl Vreizh/Le Peuple breton:unan e 2011 (niverenn570-571), dodenn : "an dour" ; unan e 2013 (niverenn 594-595, dodenn : "al lanv";
  • Chaseadegoù haiku a vez aozet gant Alan Kervern : abadennoù ma vez roet tro d'ur vandennad tud kenlabourat evit sevel haiku a-stroll.

Levrlennadur[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • {fr}Fujii Kunihiko, La ronde des haïku, Ubapar, 2004, ASIN B00JSW7ZL8

(br) Koroll an haïku, troet gant A. Kervern ha Fañch Peru, Skol Vreizh, 1999, ISBN 978-2-911447-33-9

Filmoù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Savet en deus Ronan Hirrien ur film a-zivout an haiku e Breizh : Haiku en un tenn-alan ar bed. Skignet eo bet e-kerzh an abadenn Bali Breizh d'an 8 a viz Du 2015 da 10.55.

Flag of Japan.svg Porched Japan ha sevenadur Japan – Adkavit ar pennadoù a denn da Japan ha d'e sevenadur.