Mont d’an endalc’had

C'hwec'h Merc'h Gwerc'h

Eus Wikipedia

C'hwec'h Merc'h Gwerc'h zo ur rimadell vrezhonek, dezhi meur a stumm, evel ma c'hoarvez aliezik.

Doareoù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Diouzh ar stummoù koshañ e c'haller krediñ e oa ur stumm berrik da gentañ, aet war hiraat goude.

En holl zoareoù kinniget amañ e ranker distagañ kreñv ar c'hensonennoù, diaesañ tra da c'hallegerien, a-hervez.

Doare Dumoulin[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

E 1800 e voe embannet e Praha Grammatica latino-celtica ar beleg kernevat Alan Dumoulin (Lañveog, 1748-1811), ul levr yezhadur e latin. Er bajenn 2, e-kreiz ar skrid latin, e lenner ar frazenn :

  • C'huec'h plac'h guerc'h var c'huec'h marc'h guen.[1].

Doareoù Jabadan hag Ar Berr[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Daou stumm heñvel, war-bouez ar skritur, zo bet embannet e 1882 ha 1911.

Doare Jabadan[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

War Le Courrier du Finistère, 25 a viz Du 1882, p. 3-d : C'huec'h merc'h gwerc'h var c'huec'h sac'h kerc'h ![2], sinet Jabadan (ur vi-koukoug, e-lec'h Jabadao).

Doare Leon ar Berr[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

War Ar Bobl, 2 a viz Kerzu 1911, p. 2-c : C'houec'h merc'h gwerc'h war c'houec'h sac'h kerc'h[3]

Doare Taldir[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

War Ar Bobl, 28 a viz Kerzu 1912, p. 2-d : C'houec'h merc'h gwerc'h war c'houec'h sac'h kerc'h war c'houec'h marc'h kalloc'h war an erc'h o vont d'ar marc'hallac'h.[4], kentañ meneg eus ar ger kalloc'h.

Kartenn-bost[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Hiroc'h eo ar stumm skrivet war ur gartenn-bost treset gant J. Pohier, e kentañ kard an XXvet kantved, ma lenner :

C’houec’h merc’h gwerc’h, war c’houec’h sac’h kerc’h, war c’houec’h marc’h kalloc’h, war an erc’h, o vont d’ar marc’hallac’h.[5]

Anv ebet eus menec'h avat.

Doare Priel[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Un doare all a gaver el levr Va Buhez e Rusia, e 1955, ha setu ar bourd-mañ da lavaras Jarl Priel :

C'hwec'h plac'h gwerc'h
gant c'hwec'h sac'h kerc'h
war varc'h war erc'h
hag ur bern menec'h war o lerc'h[6].

Diwar-gement-se e komprener e oa anavezet ar rimadell e Bro-Dreger, ha gwelet evel ur bourd. Ar c'hentañ meneg eus menec'h e oa.

Doare Heliaz[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Ur stumm all zo bet kinniget gant Per-Jakez Heliaz e Marh al lorh, e 1986[7].

C'hweh merh gwerh
war c'hweh marh kalloh
ha c'hweh manah war o lerh.

Diwar-gement-se e komprener e oa anavezet ar rimadell er Vro-Vigoudenn. Met anavezet e oa skrid Priel gantañ ivez moarvat.

Dre vras eo aet ar stumm skrivet war hiraat gant an amzer.

Evezhiadennoù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Da gentañ e kaved ar ger plac'h, ha goude merc'h atav, war-bouez e doare Priel.
  • Da gentañ e veze implijet an anv-gwan gwenn, goude an anv-gwan all gwerc'h. Er rimadell n'eus kemmadur ebet nag en eil nag en egile.
  • Kaoz zo eus sac'h kerc'h, ha n'eo ket eus sac'had.

Doareoù kelennet hiriv[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Setu unan eus an doareoù all a zo kelennet hiriv, ha skignet e-touez kelennerien, adaozet diwar hini Heliaz, pa dennont dezhañ :

C'hwec'h merc'h gwerc'h
war c'hwec'h sac'had kerc'h
war c'hwec'h marc'h kalloc'h
ha c'hwec'h manac'h war o lerc'h.

Gant pedergwerzenn anezhañ eo aes a-walc'h da implij er skolioù.

Un doare hiroc'h zo bet savet ivez :

C'hwec'h merc'h gwerc'h
war c'hwec'h sac'had kerc'h
war c'hwec'h marc'h kalloc'h
'vont d'ar marc'had da Venac'h
ha war o lerc'h 'oa c'hwec'h manac'h .

Hag unan all, ar stumm hirañ betek-henn :

C'hwec'h merc'h gwerc'h
war c'hwec'h marc'h gwenn,
leun a c'hwen o-c'hwec'h
gant c'hwec'h sac'had kerc'h
'vont d'ar marc'hallac'h da Venac'h
ha c'hwec'h manac'h digalc'h war o lerc'h.

Berroc'h met diaesoc'h :

C'hwec'h merc'h gwerc'h
war c'hwec'h marc'h kalloc'h
o redek war-lerc'h c'hwec'h manac'h kabac'h
etre c'hwec'h eur ha c'hwec'h eur hanter
d'ur merc'hervezh c'hwec'h a viz C'hwevrer.

Doareoù all[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Un nebeudig doareoù all zo bet savet diwar ar memes patrom .

Seizh[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Seizh merc'h reizh
war seizh sac'had heiz
war seizh marc'h kalloc'h
ha seizh manac'h en o saeoù seiz.(Daveoù a vank)

Pemp[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Pemp plac'h estren
war pemp sac'had brenn
war pemp marc'h krenn
ha pemp manac'h diarc'hen war an drein.(Daveoù a vank)

Pladennoù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Enrollet eo bet doare Per-Jakez Heliaz (adkempennet un tammig) gant al laz naonedat Tri Bleiz Die ; n'eo ket aes kompren ar gerioù avat, ha distaget fall eo ar c'hensonennoù dibenn.[8].

Notennoù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  1. Grammatica latino-celtica, p. 2
  2. Le Courrier du Finistère, miz Du 1882
  3. Ar Bobl, miz Kerzu 1911
  4. Ar Bobl, miz Kerzu 1912
  5. Carolis
  6. Jarl Priel :Va Buhez e Rusia, Al Liamm, 1955, pp. 58-59.
  7. Pêr-Jakez Heliaz : Marh al lorh, Plon, 1986, p. 71.
  8. Kanet gant Tri Bleiz Die.