Arz disteraet

Eus Wikipedia
Mont da : merdeiñ, klask
Golo programm an diskouezadeg Arz distearet, 1937

Arz disteraet (alamaneg : entartete Kunst) a oa un dro-lavar ijinet gant an Nazied da envel an holl arzoù modern. An arz-se a voe berzet ganto peogwir e kave dezho e oa enebalaman pe yuzev ha bolchevik. Kastizet e voe neuze an arzourien a save oberennoù lakaat da zister : berzet e voe outo kelenn, diskouez o oberennoù pe sevel oberennoù zoken.

Arz disteraet a voe ivez anv un diskouezadeg aozet gant an Nazied e München e 1937 ma voe diskouezet oberennoù modern en dizurzh ha gant panelloù ma veze goapaet an arz. Pal an diskouezadeg a oa lakaat an arvesterien da sevel a-enep ar vodernegezh. Aozet e voe an diskouezadeg e meur a gêr en Alamagn hag en Aostria. Tra ma veze berzet an arzoù modern e vroude an Nazied arzoù hengounel ma veze uhelaet glanded ar ouenn, ar soudardegezh hag ar sentidigezh. Ar sonerezh jazz hag ar filmoù a veze kontrollet ivez.

An diskouezadeg Entartete Kunst[kemmañ]

Adolf Hitler hag Adolf Ziegler o weladenniñ an diskouezadeg e 1937

D'an 30 a viz Even 1937 e c'houlennas Joseph Goebbels gant Adolf Ziegler, hag eñ e penn Reichskammer der Bildenden Künste (Kambr arzoù ar gweled ar Reich), bezañ e penn ur bodad-labour c'hwec'h den ennañ o c'harg dastum kment oberenn vodern, disteraet pe dispac'hus en holl virdioù ha dastumadoù arzoù a oa er Reich. Da-heul e vefe diskouezet an oberennoù-se d'an dud da greñvaat o heug ouzh "ar spered gwallsiek yuzev" en em sile er sevenadur alaman.[1]

Ouzhpenn 5000 oberenn a voe dastumet, en o zouez : 1052 gant Nolde, 759 gant Heckel, 639 gant Ernst Ludwig Kirchner ha 508 gant Max Beckmann, hag ivez re all gant Alexander Archipenko, Marc Chagall, James Ensor, Henri Matisse, Pablo Picasso ha Vincent van Gogh.[2] En diskouezadeg e voe kinniget 650 livadur, delwenn, engravadur ha levrioù bet tapet e dastumadoù 33 mirdi alaman. Digoret e voe an diskouezadeg d'an 19 a viz Gouere 1937 e München hag e chomas digor betek an 30 a viz Du. Goude-se e voe kinniget e unnek kêr en Alamagn hag en Aostria. Er sal gentañ e oa oberennoù ma veze goapaet, hevrez an Nazied, ar relijion, en eil hini oberennoù savet gant yuzevien hag en trede hini oberennoù ma veze goapaet maouezed, soudarded ha labourerine-douar Alamagn. Ne oa urzh ispisial ebet er peurrest eus an diskouezadeg. Pal an diskouezadeg a oa lakaat splann e oa ar vodernegezh heñvel ouzh un irienn kaset gant tud o doa kas ouzh an dereadegezh alaman. Lakaet e oa ivez ar vodernegezh da vezañ gwelet evel aozet gant yuzevien ha bolcheviked, daoust ma ne oa nemet 6 yuzev e-touez an 112 arzour kinniget.[3] Un nebeud sizhunvezhiom goude digoridigezh an diskouezadeg e kemennas Goebbels ma vefe dastumet oberennoù all; En holl e eo neuze 16 558 oberenn a voe dastumet.[4]

Da vare an diskouezadeg Entartete Kunst e voe aozet an hini anvet Grosse deutsche Kunstausstellung (Diskouezadeg arz meur Alamagn) en Haus der deutschen Kunst (Ti an arz alaman), ma oa diskouezet oberennoù savet gant arzourien priziet gant an Nazied evel Arno Breker pe Adolf Wissel. Ouzhpenn daou vilion a dud az eas da welout diskouezadeg an Entartete Kunst dindan pevar miz, teir gwech hanter nebeutoc'h a dud az eas da welout ar Grosse deutsche Kunstausstellung.[5]

Tonkadur an arzourien hag o oberennoù[kemmañ]

Golo programm an diskouezadeg Sonerezh disteraet, Düsseldorf, 1938

An arzourien rakward alaman a voe lakaet neuze da enebourien ar stad ha da zistrujerien ar sevenadur alaman. Ur bern anezho a guitaas ar vro. Da zevezh kentañ an diskouezadeg "arz disteraet" e tec'has Max Beckmann da Amsterdam.[6] Max Ernst a voe sikouret gant Peggy Guggenheim hag ez eas d'ar Stadoù-Unanet. Ernst Ludwig Kirchner en em lazhas e Suis e 1938. Paul Klee a gasas e vloavezhioù harlu e Suis, met ne voe ket roet ar vroadelezh suis dezhañ, war zigarez e oa bet kinniget e obernenoù en diskouezadeg arz disteraet. Arzourien all a zibabas an harlu diabarzh : Otto Dix en em stalias war ar maez ma savas livadurioù gweledvaoù spis hep diskouez den warno.[7] Gant ar Reichskulturkammere voe nac'het ouzh Edgar Ende hag ouzh Emil Nolde prenañ dafar livañ. Berzet e voe d'an holl re a chomas en Alamagn labourat er skolioù-meur ha gweladennoù dic'hortoz a-berzh izili Gestapo o doe, a-benn bezañ sur ne gendalc'hent ket da sevel oberennoù. Nolde a gendalc'has da livañ dre guzh, met gant dourlivaj nemetken, evit chom hep bezañ tapet abalamour da c'hwezh an eoullivaj. Hini ebet anezho a voe kondaonet d'ar marv, met ar re a orin yuzev ha ne zeujont ket a-benn da vont kuit a voe kaset da gampoù-bac'h.[8]

Un emboltred gant Vincent van Gogh gwerzhet diouzh ar c'hresk, Gallerie Fisher, Lucerne, 1939. Gwerzhet e voe $US 40.000 d'an aotrou Frankfurter.[9]

Goude an diskoueadeg e voe dibabet livadurioù zo da werzhañ diouzh ar c'hresk e Suis. Re zo a voe prenet da lakaat e mirdioù, re all a voe prenet gant tud war o anv. Pennoù-bras nazi zo a brenas oberennoù zo ivez : Hermann Göring a dapas pevarzek oberenn en o zouez unan gant Van Gogh hag unan gant Cézanne. E miz Meurzh 1939 e voe devet war-dro 400 oberenn n'od doa ket kalz talvoudegezh gant pomperien Berlin.[10]

Kalz oberennoù gant Picasso, Dalí, Ernst, Klee, Léger ha Miró a voe taolet en tan d'ar 27 a viz Gouere 1942 e liorzhoù Galerie nationale du Jeu de Paume e Pariz.[11] Goude diskar Alamagn e voe tizhet Berlin gant an Arme Ruz. Ul lodenn eus oberennoù an diskoueadeg a voe kavet kuzhet dindan zouar. Ne ouezer ket pet anezho en em gavas goude-se e Mirdi ar Peniti e Sankt Peterbourg. Er mirdi ez eo skrivet ez int a orin dianav.

An arzourien kinniget da-geñver an diskouezadeg Entartete Kunst e München, 1937[kemmañ]

Luskadoù arzoù gwelet evel disteraet[kemmañ]

Notennoù[kemmañ]

  1. Adam 1992, p.123, quoting Goebbels, November 26, 1937, in Von der Grossmacht zur Weltmacht.
  2. Adam 1992, pp. 121-122
  3. Barron 1991, p.9.
  4. Barron 1991, pp.47-48
  5. Adam 1992, pp.124-125
  6. Schulz-Hoffmann and Weiss 1984, p. 461
  7. Karcher 1988, p. 206
  8. Petropoulos 2000, p. 217.
  9. Hammerstingl, Werner (1998). "Entartete Kunst", olinda.com
  10. Grosshans 1983, p. 113
  11. Hellman, Mallory, Let's Go Paris, page 84

Daveoù[kemmañ]

  • Adam, Peter (1992). Art of the Third Reich. New York: Harry N. Abrams, Inc.. ISBN 0-8109-1912-5
  • Barron, Stephanie, ed. (1991). 'Degenerate Art:' The Fate of the Avant-Garde in Nazi Germany. New York: Harry N. Abrams, Inc. ISBN 0-8109-3653-4
  • Evans, R. J. (2004). The Coming of the Third Reich. New York: The Penguin Press. ISBN 1594200041
  • Grosshans, Henry (1983). Hitler and the Artists. New York: Holmes & Meyer. ISBN 0-8419-0746-3
  • Grosshans, Henry (1993). Hitler and the Artists. New York: Holmes & Meyer. ISBN 0-8109-3653-4
  • Karcher, Eva (1988). Otto Dix 1891-1969: His Life and Works. Cologne: Benedikt Taschen. Patrom:OCLC
  • Laqueur, Walter (1996). Fascism: Past, Present, Future. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-509245-7
  • Lehmann-Haupt, Hellmut (1973). Art Under a Dictatorship. New York: Oxford University Press.
  • Minnion, John (2nd edition 2005). Hitler's List: an Illustrated Guide to 'Degenerates' . Liverpool: Checkmate Books. ISBN 0-9544499-2-4
  • Nordau, Max (1998). Degeneration, introduction by George L. Mosse. New York: Howard Fertig. ISBN 0-8032-8367-9
  • Petropoulos, Jonathan (2000). The Faustian Bargain: the Art World in Nazi Germany. New York, N.Y.: Oxford University Press. ISBN 0195129644
  • Rose, Carol Washton Long (1995). Documents from the End of the Wilhemine Empire to the Rise of National Socialism. San Francisco: University of California Press. ISBN 0-520-20264-3
  • Schulz-Hoffmann, Carla; Weiss, Judith C. (1984). Max Beckmann: Retrospective. Munich: Prestel. ISBN 0-393-01937-3
  • Suslav, Vitaly (1994). The State Hermitage: Masterpieces from the Museum's Collections vol. 2 Western European Art. New York: Harry N. Abrams, Inc. ISBN 1-873968-03-5

Liammoù diavaez[kemmañ]


Commons
Muioc'h a skeudennoù diwar-benn

a vo kavet e Kerandafar, ar sanailh ma vez klenket dafar ar Wikipedia.