Thomas Edward Lawrence

Eus Wikipedia
Mont da : merdeiñ, klask
Thomas Edward Lawrence


Thomas Edward Lawrence, ganet d'ar 16 a viz Eost 1888 ha marvet d'an 19 a viz Mae 1935, a oa lesanvet Aurens pe El Aurens gant an Arabed, Lawrence of Arabia e saozneg (anv adkemeret evit ar film diazezet war e vuhez), Lawrence pe Laorañs Arabia e brezhoneg.

Bet eo bet henoniour, skrivagner, ofiser en arme saoz ha kantread. Deuet e oa da vezañ brudet pa oa ofiser e karg eus an darempredoù arab-ha-saoz e-pad emsavadeg an Arabed etre 1916 ha 1918. Anavezet eo bet er bed a-bezh, a-drugarez d'ar c'hazetennour Lowell Thomas ha d'e levr anvet Seven Pillars of Wisdom dreist-holl (Seizh piler ar Furnezh). T.E. Lawrence a zo chomet bras-kenañ e vrud e-touez an Arabed abalamour m'en deus skoazellet kalz o stourm a-enep d'an impalaeriezh otoman ha d'an Europiz. Ha ken brudet all eo e Bro-Saoz evel unan eus brasañ harozed milourel ar vro. Laorañs Arabia a zo arouez ur bed kornaouek awenet ha dallet gant broioù ar Reter. Lawrence a zo unan eus romantelerien diwezhañ an XXvet kantved.

E vuhez[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Ar yaouankiz a-raok ar brezel[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Ganet eo Lawrence e Tremadog, e Sir Gaernarfon, e hanternoz Bro-Gembre. E dad, Thomas Chapman, a zo un denjentil a-bouez eus Bro-Iwerzhon. Kuitaet en deus e wreg vac'hom evit mont da vevañ gant gouarnerez e verc'hed. Pemp paotr a zo ganet diwar ar c'houblad-se. Eus miz Kerzu 1891 betek nevezamzer 1894 e vevjont etre Dinarzh hag Aigues-Mortes. Met ar vastardiezh a oa un dra ret he c'huzhat pa veved e Bro-Saoz da vare ar rouanez Victoria. E-pad e vuhez e vo levezonet gant ar pouez-mañ.

Pa oa yaouank e oa asur Thomas bezañ tonket d'ober traoù ramzel en e vuhez. Adalek ar mennozh-se e sevenas un dudi hag un awen evit ar Grennamzer hag e harozed, ar varc'heien, a-raok en em dreiñ war-zu ar sav-heol. E 1909 e veajas e Siria a-benn dizoleiñ kestell savet e-pad ar c'hroaziadegoù. Lawrence a reas e studioù er Jesus College en Oxford. Dont a ra a-benn da gaout e ziplom en ur labourat war un dezenn titlet Levezon ar c'hroaziadegoù war an disavouriezh vilourel european e diwezh an XIIvet kantved (The influences of the Crusades on European Military Architecture to the end of the 12th century). Kavout a reas ul labour evel henoniour er reter-nesañ. E miz Kerzu 1910 ez eas kuit da Veirout, ha goude ez eas da Viblos|. Kemer a reas perzh e labourioù henoniezh e Kargamis, e Su Turkia.

Betek ar C'hentañ brezel-bed e veajas kalz er Reter-Nesañ evit e labourioù henoniezh. E-pad e veajoù e teskas yezhoù ar vro, en em wiskas e-giz tud ar vro, e komprenas stuzegezh ha gizioù ar vro, kement tra a zeufe da vezañ prizius-kenañ e-pad ar bloavezhioù war-lerc'h. E miz Genver 1914, Lawrence hag ur c'hamarad anvet Wooley, a zo kaset gant an arme saoz da rannvro ar Sinai war-zigarez enklaskoù henoniezh. E gwirionez o deus kefridi da sevel kartennoù ha da zastum titouroù evit an arme saoz. Bizitañ a reas Aqaba ha Petra evel-se. E miz Here 1914 ec'h emouestlas en arme.

Ar brezel en Arabia[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

E-penn kentañ ar brezel, kaset eo da labourat e servij ar c'hartennoù. N'en deus ket kroget da labourat er servijoù kuzh saoz a-raok 1915. Unan eus gwellañ binvioù ar Saozon eo deuet da vezañ. E miz Here 1916, kaset eo d'an dezerzh evit ober ur rentañ-kont eus stad an traoù evit ar vroadelourien arab. Adalek ar poent-mañ, ur menoz a zeuas en e spered, dre forzh bevañ gant pobloù a gar kement hag e hini, krouidigezh ar vroad arabek.

Laorañs Arabia en dezerzh

E miz Mezheven 1916 e tarzh emsav an Arabed a-enep an Durked. Lawrence en doa c'hoant bezañ mestr-oberer an emsav-se. Kregiñ a reas da c'houlenn armoù d'ar Saozon evit armeoù Mezopotamia a-benn reiñ diaezamantoù da Durked ar c'horn-bro-se. E miz Here e kejas e Djedda gant Faysal ibn Hussein, trede mab cherif Mekka. Hervez Lawrence, ret eo da soudarded Faysal implij teknik ar brezelig. Kregiñ a reas da gemer perzh en emgannoù. Lawrence a glask kendrec'hiñ an armeoù arab d'en em unaniñ ha d'en em urzhiañ evit stourm a-enep d'an Durked. Dont a reas a-benn da gaout armoù evit distrujañ ha eskinnañ trenioù hag hentoù-houarn an impalaeriezh otoman, linenn an Hedjaz peurvuiañ. Goude, ar pal nevez a deuas da vezañ Siria, en ur gregiñ gant porzh Akaba, ur porzh war ar Mor Ruz. E 1917, Lawrence a aozas an argad en ur unaniñ armeoù Faysal gant reoù Aouda Abou Tayi (a genlaboure gant an Durked betek-hen). Ar 6 a viz Gouere, goude un dreizhadenn hir kennañ eus an dezerzh, Laorañs Arabia a tagas Akaba en ur dremen dre poent gwanañ nerzhioù difenn ar porzh : an douar (dre ma oa troet an holl kanolioù-fuzuilh war-zu ar mor). Pakout a rejont ar ger en un nebeut eurvezhioù. Pep tra a seblant mont en dro en un doare vat evit Lawrence.

Met e hunvre lakaat e plas ur rouantelezh nemetañ evit an Arabed a zo distrujet gant an emglevioù Sykes-Picot. An emglev-se zo bet graet a-benn dispartiañ ar Reter-nesañ etre Breizh-Veur ha Bro-C'hall goude dibenn ar brezel. Thomas a en em sant mezhus e-keñver e vignoned arab. Tamm ha tamm eo deuet da vezañ diaesoc'h diaesañ evit e soudarded. E miz Du 1917, pa oa karget mont da spiañ ker Deraa, eo bet paket gant an Durked. Kemer a rejont anezhañ evit un dizertour saoz. Gwallet ha boureviet eo bet gant ar soudarded a-raok dont a-benn da derc'hout kuit eus ar ger. Gouezoni ha krizder an darvoud a sevenas enañ ur santimant a gablusted hag an dra-se a grouas un darempred iskis etre Lawrence hag e gorf. Pa gemeras ker Jeruzalem gant an arabed hag an arme saoz e miz Kerzu 1917, deuet eo da vezañ un den distujet, kement war ar sav-poent bredoniek ha korfel.

Goude-se, ne vo ket muiñ tu d'an Durked enebiñ ouzh araokadennoù an arme arab-saoz. E miz Here 1918, Damas a zo paket. Lawrence a gemeras perzh en argad. Pa en em ginnig dirak an ofisierien saoz, treuzfeurmet eo : en em wisk a ra bepred gant dilhad arab gwen-kann, implij a ra gizoù ar vro, an arabed a welont ar soudard saoz evel unan deouto, unan deus o fobl, ur mignon bras eus ar priñs Faysal eo deuet da vezañ. Abaoe an trec'h e Akaba, ne oa ket muiñ Thomas Edward Lawrence, met Lawrence of Arabia/Laorañs Arabia. Klask a reas kendrec'hiñ ar Saozon e vefe un dra vat evit ar Rouantelezh-Unanet, leuskel an Arabed da gaout o dizalc'hidigezh. Met ar Saozon a gavjont gwelloc'h nac'hañ ha lakaat Lawrence da gostez. Kuitaat a reas ar Reter-Nesañ evit distreiñ da Breizh-Veur|Vro-Saoz. Ar brezel en eus lazhet enañ pep santimant frankiz en doa ha n'en doa ket mui a fiziañs en dud, kollet en doa ar feiz e pal ha ster e stourm.


Lawrence war e varc'h-tan

Goude ar brezel[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

A-benn difenn e labour er Reter-Nesañ, ez eas e miz Genver 1919 da Brezegenn ar Peoc'h. Klask a reas terriñ an emglevioù Sykes-Picot. Met Bro-Chall a adkemeras Siria ha Faysal a voe skarzhet eus ar vro e 1920. Bro-Saoz ha Bro-C'hall o deus c'hoant da zerc'hel o impalaeriezhioù trevadennel kousto pe gousto. Goude-se, Lawrence a zo deuet da vezañ un den tost kenañ ouzh Winston Churchill. Labour a reas gantañ er c'h-Colonial Office en aferioù arab. Kejañ a reas gant Michael Collins e-pad aozadur an emglev etre Bro-Iwerzhon ha Bro-Saoz. Asambles en em gleven mat, ha kavout a raent poentoù boutin etrezo. Met e 1922 e roas e zilez ha mont a reas er Royal Air Force (RAF) evel soudard dindan un anv faos. Adkavet e voe gant ur c'hazetenner ha rankout a reas kuitaat an RAF. E 1926 e voe embannet e levr Seven Pillar of Wisdom, ul levr diwar-benn an emsav e Bro-Arabia, hag a voe gwerzhet a vernioù e Bro-Saoz. E miz Meurzh 1935, Lawrence a guitaas an arme, deuet eo da vezañ unan eus brasañ skrivagnerien e saozneg. Mervel a reas un nebeut sizhunioù warlec'h, en ur gwallzarvoud gant e varc'h-tan.

Frazennoù Laorañs Arabia pe frazennoù diwar e benn[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Recycle002.svg
Ezhomm zo da vrezhonekaat ar pennad-mañ : treiñ an traoù manet en ur yezh all, pe lakaat en doare-skrivañ peurunvan ha netra ken, pe ober gant gerioù brezhonekoc'h ivez ouzhpenn.

I deem him one of the greatest beings alive in our time... We shall never see his like again. His name will live in history. It will live in the annals of war... It will live in the legends of Arabia. — Winston Churchill

All men dream, but not equally. Those who dream by night in the dusty recesses of their minds wake in the day to find that it was vanity: but the dreamers of the day are dangerous men, for they may act their dream with open eyes, to make it possible. — Seven Pillars of Wisdom

Lawrence d'Arabie était l'un des esprits les plus religieux de son temps, si l'on entend par esprit religieux celui qui ressent jusqu'au fond de l'âme l'angoisse d'être homme. - André Malraux