Radiom

Eus Wikipedia
Mont d’ar merdeerezh Mont d’ar c’hlask
Radiation warning symbol.svg
Vector molecule.svg
Radiom
FrankiomRadiomAktiniom

Ba
Ra
Taolenn beriodek, Radiom
Perzhioù hollek
Niver atomek 88
Rummad kimiek Metaloù prialkaliek
Strollad 2
Trovezh 7
Bloc'h s
Tolz atomek [226]
Aozadur elektronek
[Rn] 7s2
Dasparzh an elektronoù : 2, 8, 18, 32, 18, 8, 2
Electron shell 088 Radium - no label.svg
Perzhioù atomek
Niver oksidadur +2
Oksidenn vazennek kreñv)
Tredanleiegezh 0,9 (Skeul Linus Pauling)
Gremmoù ionadur 1 : 509,29 kJ/mol
2 : 979,051 kJ/mol
Skin atomek 2,83 Å
Skin kenamsav 2,11 Å
Skin Van der Vaals 283 pm
Perzhioù fizikel
Arvez Kaled
Douester (≈20°C) 5,00 g/cm3
Teuzverk 700°C
Bervverk 1 737°C
Tredanharzusted 10 nΩ•m (e 20°C)
Neuz an elfenn
Radiom 226
Info icon 001.svg
Un horolaj he bizied livet gant radiom

Un elfenn gimiek eo ar radiom ; Ra eo e arouez kimiek, 88 e niver atomek ha 226,025 e dolz atomek.
Ur metal prialkaliek eo.

E kailhoù uraniom (uraninit) e kaver radiom en natur (0,7 g a radiom en un donennad uraninit).
Un nebeud kilogrammoù hepken a radiom a vez kenderc'het bep bloaz, evit an enklaskoù skiantel dreist-holl. Aostralia eo ar c'henderc'her pennañ.

Istor[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Gant Maria Skłodowska-Curie hag he fried Pierre Curie e voe dizoloet ar radiom en un tamm uraninit d'an 21 a viz Kerzu 1898 e Pariz. E 1899 e voe roet an anv radium d'an elfenn nevez, diwar al latin radius, "bann", en abeg d'ar bannoù gremm a vez taolet gant ar radiom.
E 1936 e voe kevanaozet radiom-E (bismut-210), anezhañ un izotop eus 209Bi, gant an Amerikan John Jacob Livingood.

Boas e vezer da vuzuliañ ar skinoberiegezh gant an unanenn Curie, a zo diazezet war skinoberiegezh 226Ra.

Perzhioù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Ur metal gwenn arc'hantaet eo ar radiom en e stad c'hlan ; tost da re ar bariom 138Ba eo perzhioù ar radiom 226Ra.

Kimiek[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Ar metal prialkaliek pounnerañ eo ar radiom. Taer e tazgwered gant oksigen an aer, el laka da zuañ diouzhtu dre oksiderezh en ur reiñ nitridenn radiom Ra3N2.
Evel an holl vetaloù prialkaliek e tazgwered gant dour ivez dre reiñ hidroksidenn radiom Ba(OH)2.

Izotopoù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Skinoberiek-kenañ eo holl izotopoù ar radiom, ur milion gwezh muioc'h eget an hevelep tolzad uraniom. Dre skinoberiegezh 226Ra e teu radiom-A (poloniom), radiom-B (plom), radiom-C (bismut) hag all.
Ra-226 (226Ra) eo an izotop stabilañ ; dont a ra eus an uraniom 238U, ha 1 601 bloavezh eo e hanter-vuhez.
Ra-223, Ra-224, Ra-226 ha Ra-228 a gaver en natur ivez, diwar uraniom pe diwar toriom. Betek-henn ez eus bet kevanaozet 33 izotop all, eus 202Ra da 234Ra.

Izotopoù ar radiom dre skinoberiegezh[1]
Radiom Ra-Emanation Ra-A Ra-B Ra-C Ra-C' Ra-C Ra-D Ra-E Rad-E Rad-F Ra-G
226Ra 222Rn 218Po 214Pb 214Bi 214Po 210Tl 210Pb 210Bi 206Tl 210Po 206Pb

Arver[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Nebeut-tre a draoù a vez graet gant radiom, an holl anezho a-drugarez d'e skinoberiegezh ; ouzhpenn-se e c'haller bremañ e erlec'hiañ gant skinizotopoù nevez-kevanaozet, 60Co ha 137Cs, a zo galloudusoc'h hag aesoc'h da embreger.

Kentañ arver ar radiom e voe fardañ liv luc'hus a lakaed war bizied an horolajoù, da skouer. Paouezet ez eus bet gant ar c'henderc'hañ-se en abeg d'ar c'hleñvedoù a zeue d'al labourerien, o vezañ ma ne ra korf an dud diforc'h ebet etre radiom ha kalkiom : mont a ra ar radiom en eskern, a zo distrujet gant ar skinoberiegezh. Evit an hevelep abegoù e voe berzet lakaat radiom er boued, el louzeier, en toaz-dent, er soavon, hag all. N'eus mui arver greantel ebet eus ar radiom betek ar bloaezhioù 1970.

Notennoù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  1. Van der Krogt.net (en) Liamm oberiant 24 HER 2012


Daveennoù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]