Candide

Eus Wikipedia
Sauter à la navigation Sauter à la recherche
Golo Candide, e 1759. Skrivet eo war ar golo eo troet diwar an alamaneg.
Kouevrengravadur eus 1755 ma weler tangwall e Lisboa ha tsunami er porzh.
« Diaouled Pangloss a oa skilfek ha lostek ha reut e oa ar flammoù » (pennad VI)[1].
An daou varmouz war-lerc'h o div vestrez. Embannadur 1803. Candide a lazho an daou varmouz o krediñ e oant oc'h ober droug.

Candide ou l'Optimisme zo ur gontadenn filozofikel c'hallek, savet gant Voltaire hag embannet e Suis, e kêr Genève, e miz Genver 1759. Ugent gwech e voe embannet e-pad buhez an oberour, gant se eo unan eus an oberennoù a reas ar brasañ berzh el lennegezh c'hallek.

« Candide » eo an haroz, un anv deuet eus ar ger latin candidus, hag a dalv, war un dro, kement ha "gwenn", hag ivez "a feiz vat", "didro". An anv dibabet-se a ziskouezfe kredoni an haroz. Souezhiñ a ra, a-hed e droioù, rak kement tra amreizh a wel.

Meneg zo er gontadenn eus kren-douar ar 1añ a viz Du 1755 e Lisbon, ha displegañ a ra Voltaire e sell ouzh an Droug er bed. Gwelet eo ar gontadenn evel un dagadenn nerzhus ouzh ar wellwelouriezh, kelennet gant an Alaman Gottfried Leibniz en e oberenn c'hallek La Monadologie, e 1714.

Hervez a lenner war golo an embannadur kentañ e 1759, e vefe troet ar gontadenn diwar skrid alamanek an docteur Ralph. E gwirionez n'eo nemet unan eus lesanvioù Voltaire evit en em ziwall diouzh an aotrouniezh hag e bolis.

Candide zo ivez un danevell-veaj a droio an haroz da filozofour, un doare Télémaque a c'hiz nevez.


Kenarroud politikel[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Pa voe embannet an oberenn edo Voltaire o chom en domani Délices e Genève, ur gwir palez filozofour gant liorzhoù Epikur[2]. Daou zarvoud o deus glac'haret anezhañ kentaou : krenadenn-douar Lisboa d'an 1 a viz Du 1755 ha deroù ar Brezel Seizh Vloaz (1756). Ma skrivas ar brederiadenn : « An istor en e hed hogozik zo un heuliad krizderioù didalvoud » (Essai sur l’histoire générale, 1756).


Hervez meur a skridvarnour n'eo an haroz hegredik nemet an oberour e-unan. Ar baron vestfalian zo arouez an noblañs alaman, sot-nay gant ar palefarzoù-noblañs, ha « roue ar Vulgared » e ve Frederig II, roue prusia, a voe trec'h e 1757 en emgann Rossbach. Un dial e ve ar gontadenn, goude an tabut a voe etrezo en 1753. Ober anezhañ « roue ar Vulgared » n'eo nemet un doare da silañ e voazioù reizhel, pa deu bulgar eus ar ger « bougre » deuet eus « bulgare »!) hag a dalveze « heñvelreizh » en amzer-se.

Ar gontadenn[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Tregont pennad zo e Candide ou l'Optimisme.

Talbenn embannadur saoznek 1762

Deñved ruz an Eldorado. (pennad XVII).
Candide ha Cacambo e Surinam

Goude ur verenn vat ec'h ejod er sal-levrioù. (pennad XXV).

Pennad I[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Candide zo ur paotr yaoank hag a zo o chom e kastell ar baron Thunder-ten-tronckh en Westphalia[3].Pangloss ar prederour eo e vestr-skol, kelenn a ra ar « métaphysico-théologo-cosmolonigologie »[4], hag embann a ra, da-heul Leibniz, e vevomp er gwellañ bed zo bet biskoazh. Candide avat zo skarzhet eus ar bed -se goude reiñ ur pok d'an dimezell Cunégonde, merc'h ar Baron. Ha Candide neuze dre ar bed, war hent ur veaj hir ha kentelius.

Pennad II[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Tapet eo Candide gant tutaerien roue ar Vulgared a zo o klask tud yaouank d'ober soudarded ganto. Skourjezet eo.

Pennad III[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Tec'hout a ra Candide eus an arme vulgar.

Pennad IV[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Reiñ a ra an aluzen d'ur paour : Pangloss an hini eo. Gant ul lestr ez eont da Lisbon.

Pennad V[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Kren-douar Lisbon.

Pennad VI[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Auto-da-fé: Candide tersataet, Pangloss krouget.

Pennad VII[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Candide da-heul an hini gozh: adkavout a ra Cunégonde.

Pennad VIII[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Istor Cunégonde: penaos e voe gwallet ha lazhet he zud.

Pennad IX-X[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Pennadoù XI–XX[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Eus Buenos Aires (pennad XIII) da Baragway, bro ar jezuisted (pennad XIV), hag ac'hano d'an Eldorado (pennadoù XVII-XVIII) ha goude da Surinam (pennad XIX).

Pennadoù XXI–XXII[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Distro da Europa. E Bro-C'hall : e Bourdel.

Pennadoù XXIII[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

E Bro-Saoz.

Pennadoù XXIV[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

E Venezia.

Pennadoù XXV-XXX[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

E Konstantinopolis (pennad XXVII).

Film[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Pennad kar[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Liamm diavaez[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Notennoù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  1. Les flammes droites sur l'habit annonçaient la mort.
  2. Voltaire, Correspondance.
  3. Vestphalie a lenner ivez
  4. Skrivet ivez métaphysico-théologo-cosmolo-nigologie .



Commons
Muioc'h a restroù diwar-benn

a vo kavet e Wikimedia Commons.