Impalaeriezh santel roman german

An Impalaeriezh santel roman german a zo bet un tolpadur politikel, enni stadoù a bep seurt, bras ha bihan, e Kornôgeuropa hag e Kreizeuropa, adalek ar Grennamzer, e 962, betek 1806 pa voe diskaret gant Napoleone Buonaparte. Padout a reas tost da 900 vloaz eta.

Da vare he distruj e oa enni an darn vrasañ eus Alamagn, Tchekia, Aostria, Liechtenstein, Slovenia, Belgia, Luksembourg, un tamm mat eus Polonia hag un darn eus an Izelvroioù, ha darnoù eus Bro-C'hall, Italia, Suis.

Graet e veze eus an impalaer en Europa « Impalaer roman-alaman » (en alamaneg : römisch-deutscher Kaiser).

Kemm zo bet e gorread an Impalaeriezh santel a-hed ar bloavezhioù , en-dro da Alamagn ha da Aostria a vremañ, ha pellamzer eo bet Frankia ar Reter ha Norzhitalia enni.

Anvioù

• En alamaneg e veze graet Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation anezhi.
• E latin e oa Sacrum Romanorum Imperium Nationis Germanicæ, da lavaret eo an impalaeriezh santel roman ar vroad c'herman.
• Ar Reich Kentañ a vez graet anezhi ivez.
• Ar ger santel ne deuas dezhañ nemet en amzer Barbarossa e 1157.

He zachenn

Ne oa ket stabil gorread an impalaeriezh-se pa oa Alamagn hag Aostria a oa an ahelioù anezhi. E-pad pell e voe enni douaroù Frankia ar Reter hag Italia an Hanternoz, a-raok ma voent distaget diouti.

Istor

• Dont a reas war-lerc'h disrann Impalaeriezh ar C'hornôg, a oa bet savet gant ar Garolingidi, hag a voe diskaret e 924. Dre ma felle d'he renerien adsevel an Impaleriezh roman eo e oa bet lakaet ar ger-se en hec'h anv. Miret e voe ar ger gant an impalaeriezh nevez.

• Adsavet e voe an impalaeriezh pa voe kurunennet Odon Iañ evel impalaer e 962.
• Anvet e voe an impalaeriezh "Regnum Teutonicorum" (Rouantelezh an Alamaned) a-wechoù ha "Renovatio regni Francorum" (Nevezadur rouantelezh ar Franked) ivez, evel ma veze skrivet gant an impalaer Herri II war e siell.

Tachennad ma en em astenne an Impaleriezh santel roman german warno betek 1630.

• Dont a ra ar ger Teuton eus ur ger kar d’hon ger « tud », ha reiñ a raio diwezhatoc’h ar ger alamanek « Deutsch ».
• Voltaire a lavare ne oa ket ar stad-se « na Santel, na Roman, nag un Impalaeriezh » .
  • E-barzh ar gont-se e ranker lavarout n’eo ket Frañs Bro-Frañs ivez, peogwir e vank dezhi un tamm mat eus douar ar Franked kozh, en Alamagn ha Belgia, ha diouzh klevout teodoù fall zo, er c'hantved tremen (François Mitterrand, Le coup d’état permanent) pe hiriv an deiz, n’eo ket ur republik ivez (hep menegiñ gwirionez ar gerioù-stur evel Liberté, Egalité, Fraternité).

Pazennoù savidigezh an impalaeriezh

Kein ul levr en XI^vet kantved, arz otonian

Ar briñsed-dilennerien

An erer, arouez an Impalaeriezh

Ar c'hêrioù dieub

Ardamezioù ar broioù a yae d'ober an Impalaeriezh Représentation, dindan divaskell an erer imalaerel daoubennek.
David de Negker, Augsburg, 1510.

Dugelezhioù o vont da vruzun

Kartenn an Impalaeriezh en 1705

An ensavadurioù anezhi

Kurunenn an Impalaeriezh Santel

Pennad kar

• Listenn an Impalaered santel roman

Levrioù

• Heinrich August Winkler, Der lange Weg nach Westen, Vol. 1: Deutsche Geschichte vom Ende des Alten Reiches bis zum Ende der Weimarer Republik, ISBN 3-406-46001-1, p. 5.
• The Holy Roman Empire by James Bryce ISBN 0-333-03609-3

Liammoù diavaez

• 1570 Kartenn an Impalaeriezh santel roman german gant banniel an erer daoubennek
• Listenn ar brezelioù graet gant an Impalaeriezh santel roman german
• Deutschland beim Tode Kaiser Karls IV. 1378 (Impalaeriezh santel roman german da goulz marv an impalaer Karl IV.) tapet diwar "Meyers Kleines Konversationslexikon in sechs Bänden. Bd. 2. Leipzig u. Wien : Bibliogr. Institut 1908", kartenn ebarzhet war-lerc'h ar bajenn 342