Himalaya
An Himalaya zo un aradennad menezioù en Azia, a zisparti India diouzh Tibet. Eno e kaver menezioù uhelañ an Douar.
Chadennoù uhel all zo en Azia: Hindu-Kush, Pamir, ha Karakoram. Gwelet e vez alies Karakoram evel ul lodenn eus Himalaya gant an alpaerion.
En em astenn a ra ar menezioù e stumm ur wareg vras, a-hed 2 600 km eus ar reter d’ar c’hornôg ha war-dro 350 km a ledander eus an hanternoz d’ar c’hreisteiz.
Dont a ra an anv eus ar sañskriteg : हिमालय, distaget jimalaia, zo daou c’her ennañ, jima, « erc’h » hag alaia, « lec’h ».
Uhelañ aradennad menezioù zo er bed eo an Himalaya, gant pevarzek menez a dap en tu-hont da 8 000 metr uhelder, evel ar menez Everest, an hini uhelañ (8 848 m.), ar menez K2 (8 611 m.) hag ar menez Kanchenjunga (8 598 m.). Ar menez uhelañ er bed, e-maez an Himalaya, eo ar menez Aconcagua en Andoù, gantañ 6 962 m uhelder. En Himalaya avat ez eus kant menez en tu-hont da 7 200 metr uhelder !
En em astenn a ra an Himalaya war pemp stad : war du an Hanternoz Republik Pobl Sina, war du ar C'Hreizteiz en ur vond deus ar Reter betek ar C'hornôg: Bhoutan, Nepal, India, Pakistan.
Eno e kaver eien meur a hini eus stêrioù brasañ ar bed : an Indus, ar Ganga, ar Brahmapoutra hag ar Yangtze.
[kemmañ] Pikernioù uhelañ
En Himalaya e kaver ar pevarzek menez nemetañ a dap en tu-hont da 8 000 metr uhelded:
- Everest 8 848 m, dezhañ anvioù all: Sagarmatha e nepaleg, Chomolangma e tibeteg, Qomolangma e sinaeg,
- K2 pe Chogori 8 611m, war ar vevenn etre Pakistan ha Sina, e tachennad Karakoram. Hervez India n'emañ ket menez K2 e Pakistan: en India emañ.
- Kangchenjunga 8 598 m
- Lhotse 8 505 m
- Makalu 8 475 m
- Cho-Oyu 8 201 m
- Dhaulagiri 8 167 m
- Manaslu 8 163 m
- Nanga Parbat 8 125 m, e tachennad Karakoram.
- Annapurna 8 091 m
- Hidden Peak pe Gasherbrum I 8 068 m, e tachennad Karakoram.
- Broad Peak 8 047 m, e tachennad Karakoram.
- Shisha Pangma 8 046 m
- Gasherbrum II 8 035 m, e tachennad Karakoram.
Kavet e vez ivez kalz a venezioù uheloc'h eget 7000 metrad. Da skwer:
- Nanda Devi 7 817 m
Menezioù all a zo brudet-tre dre m'emaint stummet brav:
- Machapuchare 6993 m, e tachennad Annapurna (Nepal)
- Ama Dablam 6856 m, e tachennad Everest (Nepal)
[kemmañ] Un nebeud krimperien brudet
- Heinrich Harrer (1912 - 2006), eus Aostria, aozer al levr brudet Seizh Vloaz e Tibet.
- Tenzing Norgay (1914 - 1986) Sherpa eus Nepal, bleiner Edmund Hillary, aet gantañ betek beg ar menez Qomolangma (Everest).
- Edmund Hillary (1919 - 2008), eus Zeland Nevez, an hini kentañ o tizhout beg uhelañ ar menez Everest gant Tenzing Norgay.
- Maurice Herzog (ganet e 1919), eus Bro-C'hall, an hini kentañ o tizhout beg an Annapurna.
- Reinhold Messner (ganet e 1944), eus Italia, an hini kentañ zo deuet a-benn da grimpañ war pep hini eus ar 14 menez a dap en tu-hont da 8 000 metr uhelder.
[kemmañ] Da welet
- War an uhel, ur film savet gant Tangi hag Erwan Kermarrec, priz ar gwellañ film e brezhoneg, Prizioù France 3, 2008 (produet gant Label production ha France 3 Ouest).
