Sklêrijennoù

Eus Wikipedia
Sauter à la navigation Sauter à la recherche
Ar Sklêrijenn o tiskenn war ar bed.

Ar Sklêrijennoù (saozneg : Enlightenment, alamaneg : Aufklärung, galleg : Lumières) a oa ul luskad sevenadurel, prederouriel, lennegel ha gouiziek hag a zeu war-wel e-pad eil hanter ar XVIIvet kantved. Prederourien evel Spinoza, Locke, Bayle ha Newton a voe e-touez ar re gentañ. Emledañ en doa graet al luskad war-zu peurest Europa, en XVIIIvet kantved. Roet en deus bet al luskad an anv d'ar mare-se graet anezhi Kantved ar Sklêrijenn.

Dre emouestl izili al luskad o stourm a-enep ar gwaskoù relijiel ha politikel, a n'em wele evel ur begenn o labourat evit araokadur ar bed, o talañ ouzh an diskiant, an amreol, an deñvalijenn, ha kement brizhkredenn chomet abaoe ar c'hantvedoù en a-raok.

Deuet int a-benn da neveziñ ar ouiziegezhioù, buhezegezh o amzer. Levezon o skridoù a oa bet un awen diazez da darvoudoù meur fin an XVIIIvet kantved evel Disklêriadur dieubidigezh Stadoù Unanet Amerika pe an Dispac'h gall c'hoazh.

Al luskad nevezadur speredel ha sevenadurel-se a chom europat dreist-holl, deuet eo a-ziwar mennozhioù an Azginivelezh. Emledet eo ar mennozhioù-se war Europa, gerioù e yezhoù all a oa bet krouet evit ober eus al luskad. Er yezhoù-se e vez lakaet war-raok e vez ar sklêrijenn o tont eus an diavaez e doare ur « sklêrijennadenn », e galleg ar gêr a laka war-raok e teufe ar sklêrijenn eus an den e-unan. A-vras war tachennoù ar skiantoù hag ar brederouriezh, ar sklêrijennoù a oa deuet a-benn da drec'hiñ ar feiz hag ar c'hredennoù. War an dachenn bolitikel hag ekonomikel ez eo trec'h ar vourc'hizien war an noblañs hag ar gloer.

Awen[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Luskad ar sklêrijennoù a zo bet awenet evit un darn bras gant kavadennoù Nicolaus Copernicus er XVIvet kantved hag a oa chomet dianavezet a-walc'h e-pad e vuhez. An eil awen, an hini pennañ, a oa bet mennozhioù Galileo Galilei (1564-1642).

Gottfried Wilhelm von Leibniz (1646-1716) a lakae ar matematikoù da vont war-raok. Disheñvel e oa e preder diouzh hini René Descartes. Prederourien Bro-Saoz, evel Thomas Hobbes pe David Hume, a oa krog gant implij furchadennoù arnodel o lakaat war-raok pouezusted an arnodenn hag ar santout evit mestroni ar varregezhioù kentoc'h eget implij ar rezon glan.

Ar c'hevrad sokial hag ar frankiz hiniennel[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

En e displegerezh brudet a responte d'ar goulenn : Petra eo ar Sklêrijennoù? (alamaneg: Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?, galleg: Qu'est-ce que les Lumières ?), Immanuel Kant a zielfenne ar Sklêrijennoù evel-se:

Les Lumières c’est la sortie de l’homme hors de l’état de tutelle dont il est lui-même responsable. L’état de tutelle est l’incapacité de se servir de son entendement sans la conduite d’un autre. On est soi-même responsable de cet état de tutelle quand la cause tient non pas à une insuffisance de l’entendement mais à une insuffisance de la résolution et du courage de s’en servir sans la conduite d’un autre. Sapere aude! Aie le courage de te servir de ton propre entendement! Tel est la devise des Lumières.