Robert Louis Stevenson

Eus Wikipedia
Mont da : merdeiñ, klask
Robert Louis Stevenson

Ur skrivagner skosat eo Robert-Louis (Balfour) Stevenson bet ganet e Dinedin d'an 13 a viz Du 1850 ha marvet d'an 3 a viz Kerzu 1894 en inizi Samoa. Bet e oa o pourmen er menezioù Cévennes e kreiz Bro-C'hall gant un azen. Bet eo ivez o verdeiñ er meurvor Habask.

"Treasure Island" eo anv e romant brudetañ, bet lakaet e brezhoneg gant Yeun ar Gow hag embannet gant Al Liamm dindan an anv Enez an Teñzor.

Buhez[kemmañ]

Yaouankiz[kemmañ]

Stevenson, eus e wir anv Robert Lewis Balfour Stevenson, a zo bet ganet en 8, Howard Place e Dinedin 'lec'h ma chome e dud abaoe m'o doa eurejet, da lavaret eo abaoe 2 vloaz d'an 28 a viz Eost 1848. E dad a oa anvet Thomas Stevenson hag e dad-kozh Robert Stevenson. An daou-se a oa ijinourien war an tourioù-tan. A drugarez d'ar c'hostez-se eus ar familh eo bet plijet kement-se Louis gant an troioù-kaer, ar mor hag ar fed mont war an hent. E dad, e dad-kozh ha daou eontr dezhañ Alan ha David o deus kemeret perzh e diogelaat aodoù Bro-Skos. Tad Louis a oa kalvinist gredus. E vamm, Margaret Balfour, a zo merc'h da Lewis Balfour, unan eus familhoù ar Borders. Lewis Balfour a oa kelenner war ar filozofiezh ha pastor eus Iliz Bro-Skos. Tremen a raio Louis al lodenn vrasañ eus e amzer vak en e di. D'an 13 a viz Kerzu 1850 eo bet badezet Robert Lewis gant e dad-kozh hervez an hengoun skosat. Buan-ha-buan e teu diaes da Maggie (Margaret) Stevenson magañ he bugel hec'h-unan abalamour d'he yec'hed bresk. Ouzhpenn ar fed e vije yaouank (n'eo nemet 21 bloaz) ha deus kudennoù nervennek ivez. Setu perak ez eus bet gopret ur vagerez. Teir a zeuio an eil war-lerc'h eben met an hini ziwezhañ eo a zo chomet e kalon Stevenson a-hed e vuhez. Alison Cunningham eo hec'h anv, lesanvet e vo Cummy gantañ.

D'ar 14 a viz Kerzu 1852, ar « smout bihan, lesanvet giz-se gant e gerent, a gouezh klañv a daol-trumm: terzhienn en deus. Thomas ha Maggie a gav dezho e teu ar c'hleñved diwar ar « Water of Leith », tost eus an ti. Dilojañ a reont neuze e miz Genver 1853 en 1, Inverleith Terrace, o krediñ e c'houzañvfe Louis gwelloc'h an ti nevez. Allas, gleborekoc'h eo an ti-mañ eget egile. Evit ur pennadig ez a gwelloc'h e stad, met kouezhañ a raio klañv-bras gwashoc'h eget ar wech paseet. D'an 10 a viz Meurzh 1853 e lavar ar medisin en deus paket Louis al "laryngite dyphtérique". Adalek an deiziad-mañ e vo diaes bevañ evit ar paotrig: sifernioù, gwaskennoù, tanijennoù skevent, terzhiennoù ha bilimadurioù skevent a bako anezhañ bep goañv ouzhpenn d'ar c'hleñvedoù-bugel boutin. N'eo nemet e miz C'hwevrer 1857 e teu splann d'ur medisin al liamm etre an ti gleborek ha yec'hed ar bugel. Dre-se e tiloj ar re Stevenson e miz Mae er 17, Heriot Row. An ti-mañ, aes ha gwelloc'h evit ar yec'hed eget egile, a glot mat gant live sokial Thomas hag a zo deuet etretant e 1854 da vezañ ijinour-titret en Nothern Lights Board. Re ziwezhat eo siwazh, rivinet eo yec'hed Louis.

Robert Louis Stevenson p'en doa 7 bloaz

Gant ur yec'hed ken vresk e chomo Louis aliesoc'h er gêr, amzer fall Dinedin o vezañ dañjerus evitañ. Tremen a raio neuze ur bern amzer e ti an Heriot Row. Ne wello ket kalz e dad, dre ma laboure emañ en Nothern Lights oc'h ober troioù enselañ. Tamm ha tamm e tilezo Maggie he mab da Cummy, klañv oa he ivez alies. Abalamour d'ar fed-se e teuio Cummy da vezañ evit Louis « e eil mamm, e c'hweg kentañ, ael e bugaleaj ». He eo a zo bet e-kichen Louis pa rae eñ gwallhuñvreoù pe nozvezhioù diaes da vevañ, terzhiennek a-wechoù. An nozvezhioù-mañ a vo diskrivet en e oberenn « North-West Passage » hag en e destenn « Un chapitre sur les rêves ». Cummy eo a vo amañ ivez evit c'hoari gantañ p'emañ en e wele, lenn a raio dezhañ ar Bibl, Le Voyage Du Pelerin skrivet gant Bunyan, bigrafiezh ar pastor M'Cheyne, skridoù covenanters evel reoù Wodrow pe Peden. Kontañ a raio ivez dezhañ istor Bro-Skos ha dreist-holl hini ar C'hovenanters gwallgaset e-pad ar C'hilling Time, kontadennoù brudet er vro o kontañ istor tasmantoù ha tud savet a varv da vev. Plijet e vint ivez gant istorioù troioù-kaer embanneter gelaoenn Cassel's Family.

D'ar 7 a viz Here 1856 en em stalio e c'henderv Bob gantañ, e Inverleith peogwir e oa klañv tad Bob anvet Alan. Tri bloaz koshoc'h eget Louis e oa Bob. C'hoari a rint asambles oc'h ijinañ asambles istorioù pe c'hoazh o livañ boulomigoù c'hoariva Skelt ennañ titloù hag a zedenn spered bugel Louis. Abalamour d'e yec'hed vresk e trmeno ivez louis amzerioù da glask parañ e yec'hed 'lec'h ma chom e zad-kozh, da laret eo e presbital Colinton (Colinton Manse). Amañ eo e vevoe « oad aour ». Lec'hiet nebel ouzh Dinedin ec'h adkavo Louis un toullad kendirvi dezhañ hag aze ne vo nemet c'hoarioù ha dudi gant Jane Whyte Balfour oc'h evezhiañ anezho. He eo an Auntie a vez komzet outi e-barzh A Child's Garden of Verses, merc'h henañ Lewis Balfour eo. Pa varvo Lewis Balfour d'an 30 a viz Ebrel 1860 e zeuio ur pastor nevez da erlec'hiañ anezhañ, echu eo gant Colinton. « Auntie » a zilojo eus ar bresbital evit mont da Spring Grove e-kichen Londrez.

Diaes eo bet skoliata Louis abalamour d'e yec'hed: e 1856 barradoù paz ha terzhienn a bak ar paotrig. E 1857, goude div sizhunevezh glasad e kouez en-dro klañv e-pad toud ar goañv. Setu eñ en e glasadig e miz Here 1861 en Dinedin Academy, met chom a ra e-unan peurvuiañ eus an amzer: dre ma oa eñ bresk en doa poan kemer perzh e c'hoarioù ar vugale all. En Nevez-Amzer 1862, Thomas eo ar wech-mañ hag a zo tapet gant paz ha Louis en deus ur wech c'hoazh kuitaet ar skol evit heuliañ e c'herent e Su Bro-Saoz, a-raok tremen ur mizvezh e Hambourg e miz Gouere. Hiraet e vo ar vakañsoù betek an Diskar-Amzer ha feurmiñ a reont ul lojeiz e North Berwick, ar pezh 'oa ar wech kentañ da Louis mont e darempred gant ar mor pa oa ur geriadennig pesketerien war ar Firth of Forth, tost da Dunbar. A teuas an distro-skol e kouezh Maggie klañv d'ar memes mare pe dost, dav e oa dezhi kaout ur prantad-pareañ. D'an 2 a viz Genver 1863, e veajo ar familhig gant Cummy betek Bro-'hall hag en em staliañ a reont e Menton adalek ar 4 a viz C'hwevrer. Goude daou vizvezh-pareañ ez a gwelloc'h an traoù gant Maggie, e-pad ar prantad-se en deus Louis studiet gant ur c'helenner gall. Aet int kuit holl neuze d'an 31 a viz Meurzh 1863 evit gweladenniñ Italia e-pad muioc'h eget ur mizvezh, a-raok kemer hent an distro d'an 8 a viz Mae dre Aostria hag Alamagn. D'an 29 a viz Mae 1863, goude bezañ bet beajet kalz, e teu en-dro Louis da Henriot Row hag e c'hortoz, prez ha levenez ennañ, an distro-skol en Academy. Dirak dibasianted e vab e kinnig Thomas da Louis mont gantañ d'ober troiadoù ensellañ tourioù-tan war aod Fife e-pad an hañvezh. Asantiñ a reas Louis gant levenez e «  veaj kentañ evel gour, hep lostennoù da harpañ anezhañ. » Pa zeuont en-dro e tizoloont Maggie klañv en-dro hag un droiad e Su Frañs a zo rediet dezhi. Evit ma c'hellfe Louis heuliañ kentelioù, e tivizo e gerent lakaat anezhañ e pañsion e Burlington Lodge Academy nepell diouzh ti « Auntie » e Spring Grove. Daoust d'an darempredoù kentañ diaes a-walc'h gant kevredigezh Bro-Saoz, e krog da skrivañ e istorioù troioù-kaer gentañ evit kelaouenn ar skol. Ne gar ket kement-se bevañ pell eus e dud hag e c'houlenn digant e dad dont en-dro. Asantiñ a ra Thomas: dont a ra da gerc'hat e vab d'an 19 a viz Kerzu 1863 evit mont da vMenton davet Maggie ha Cummy. Distreiñ a ra Thomas e Dinedin e fin miz Genver 1864 goude bezañ bet prometet d'e vab chom hep lakaat anezhañ en-dro e Spring Grove. Kuitaat a reont Menton e miz Mae 1864 evit tremen vakañsoù war glannoù an Tweed tost ouzh Peebles. Pa ne c'hoari ket Louis gant e gendirvi e skriv hemañ raktresoù skridoù.

E miz Here 1864 eo enskrivet Louis en ur skol ispisial evit ar vugale kudennoù dezho . Gwelloc'h eo an darempredoù gant ar skolidi all, met ne seblant ket dedennet gant ar studioù. E bal dezhañ eo deskiñ skrivañ e-lec'h studiañ. Labourat a ra war ur pezh-c'hoari awenet gant buhez Deacon Brodie, paotr a afer war an deiz ha laeron d'an noz. Gant ur studier all eus ar skol, gantañ ar memes karantez e-keñver al lennegezh, e kenlabouront asambles evit embann ur gelaouenn. Kejañ a raio gant unan eus e idoled bet skrivet gantañ The Coral Island, Robert Michael Ballantyne eo e anv. E miz C'hwevrer 1865 e paouez c'hoazh ar skol evit heuliañ Maggie evit ur prantad-pareañ betek miz Here e Torquay. E-kerzh ar bloavezh-skol nevez e ro lañs Louis d'ur gelaouenn met e-unan ar wech-mañ. Tri embannadur a vo e deroù ar bloavezh 1866. Mont a raio da get ar gelaouenn pa'z aio en-dro Louis e Torquay adal miz Ebrel betek miz Mae gant e vamm. En hañvezh da heul e krog Stevenson da skrivañ ur romant ennañ an emsavadeg covenanter eus ar bloavezh 1666 er Pentland Hills: emsavadeg ar Pentland. Ha pa lenno e dad ar skridoù-se e kavo ar re-se c'hwitet, hervezañ e vije gwelloc'h da Louis leuskel al lodenn faltaziek a-gostez evit kaout un istor istorel. Evit plijout d'e dad e tremeno tout an diskaramzer oc'h adskrivañ Pentland Rising. Evit goprañ e vab e voullo Thomas oberenn ar vugel e kant skouerenn e ti ul levraoueger e Dinedin, prenañ a raio en-dro pep skouerenn. En ur vezañ tonket da heuliañ tachenn ar re Stevenson, ez aio e miz Here 1867, da 17 vloaz, e Skol-Veur Dinedin evit prientiñ un diplom ijinour.

Skol-Veur[kemmañ]

Skridoù kentañ ha beajoù[kemmañ]

Eured[kemmañ]

Bloavezhioù diwezhañ[kemmañ]

E oberennoù[kemmañ]