Pòrt Cròs

Eus Wikipedia
Sauter à la navigation Sauter à la recherche
Pòrt Cròs

Pòrt Cròs (Port-Cros e galleg) a zo unan eus Inizi Ieras. 650 hektar, 4 km a hed, 2,5 km a led, an hini uhelañ (194 m) eus an enezeg.

Liamm diabarzh[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Liammoù diavaez[kemmañ | kemmañ ar vammenn]


Commons
Muioc'h a restroù diwar-benn

a vo kavet e Wikimedia Commons.

Istor[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Porzh-Cros, Porquerolles hag Leuvant az a da sevel enezeg an inizi aour. Deus un tu geologel eo stag an enezeg-se eus tolzennad ar Vaourien. 20 000 bloaz ‘eo kresket live an dour abalamour da deuzidigezh ar skorn hag an dour n’eus beuzet an douar o liamme.

Roudoù ‘zo eus tud a veve dija en III de kantved a-raok JK war an inizi-se. Korvoet e oa, piaouiet eo bet, kreñvaet ivez hag anavezet eo bet a-drugarez da savadurioù ar romaned. Annezidi inizi Hyeres a oa alies taget ha piaouiet gant morlaerien adalek XII vet kantved. Unan anezho a oa Khizir Khayr ad-Dîn, anvet ivez Barvrouz. Amiral-meur an impalaeriezh Osmaniad hag anvet da roue Alger gant ar soudarded e oa.

Etre an daou vrezel eo deuet an enezeg da vezañ ul lec’h a ouiziegezh hag a arz. En em staliet e oa e 1921 Marcel ha Marceline Henry war enezenn Porzh-Cros, etre 1925 ha 1938 en deus feurmet Jean Paulhan, rener an NRF (Ar gazetenn C’hall nevez), kreñvlech’ de la Vigie ha Jules Supervielle a zo en em staliet e kreñvlec’h ar vilin. An dud-se o deus desachet skrivagnerien brudet evel Malraux, Valéry, Gide, Arland hag ivez Saint-John Perse.

Ar c’houplad Henry a gare a-greiz-kalon o enezenn ha gouzout a raent e oa pinvidik he glad. Pediñ a raent eta naturalourien ha skiantourien a-bep-seurt a listenne o dizoloadennoù. Dileuridi Kevredigezh Broadel Gwarez an Natur e oant, neuze e raent e seurt da neataat an enezenn ha da reoliañ an douristelezh.

Ar Park broadel[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Diwar intrudu Marceline Henry he deus roet he domani d’ar Stad, André Malraux a oa d’ar mare-se ministr ar sevenadur ha Paule Desmarais a oa perc’henn war lodenn vrasañ an enezenn eo bet krouet Park Broadel Porzh-Cros d’ar 14 a viz Kerzu 1963.

Ar Park-se a zo ar c’hentañ Park morel en Europa. Ur glad naturel, sevenadurel hag istorel pinvidik en deus a-drugarez dreist-holl d’ar fed m’eo savet gant inizi. Ennañ e c’heller kavout 602 spesad a blantoù war an douar, 500 spesad a vezin, 144 a spesadoù labous en o zouez 44 spesad a sav neizhoù, 180 spesad pesked hag un nebeut spesadoù douarel lec’h evel an diskoglos sard, un tousegeg bihan, ha Fillodaktil Europa, ur reptile bihan a zigresk an niver anezho. Gellout a reer kavout maread a relegennoù roman, 18 kreñvlec’h a ranker gwareziñ hag ober war o zro daou anezho a vez digor d’an douristed, dourbontoù, tiez-feur kozh, restanques, puñsoù a vez kuzhet gant ar glasvez hag a ziskouez an industriezh hag al labour-douar a oa war an inizi en amzer-demenet. Un tregont bennak a épaves bigi hag a vestiges arkeologel a zo testoù eus un amzer gozh a eskemmoù kenwerzhel etre pobloù ar Mor Kreizdouarel. Mirdioù ha tiez tematek a sikour da gompren ha da anavezout an inizi.

War un dachenn vihan en em led: 700 ha war an douar ha 1288 er mor evit enezeg Porzh-Cros, meut ur perzh arouezus he deus er mor Kreizdouarel. D’ar “galon” gentañ-se eo bet ouzhpennet e 2012 ur galon all, enezenn Porquerolles a en em led war 1200 ha war pehini eo perc’henn ar Stad eus 75% abaoe 1971, hag ur zonenn 600 metrad tro-dro d’an inizi. War ar c’hevandir emañ Mirva arvor ar c’hap Lardier (325 ha), gourenezenn Giens (110 ha) ha salins Hyères (900 ha). E 1979 eo bet savet Mirva plantoù broadel kreizdouarel Porquerolles evit saveteiñ lod eus ar plantoù en arvar hag ur bank de semence enni muioc’h evit 2 000 spesad disheñvel. Savet en deus ar Park e 1991 gant an UICN, Rouedad spasoù gwarezet ar mor Kreizdouarel, MedPAN, evit gellout eskemm etre an dud e karg eus spasoù morel gwarezet. E 1999 eo bet sinet un emglev gant Italia, Monaco ha Bro C’hall evit sevel ur Santual evit bronneged ar mor Kreizdouarel, Santual PELAGOS. Ar Park a gemer perzh ivez er rouedad Natura 2000 evit gwareziñ an annezoù hag ar spasoù o deus un interest evit ar gevredigezh.

  • Evit gwareziñ ar spesadoù, ar metoù, an dremmwel hag ar glad sevenadurel e c’heller diverrañahelioù pennañ ar Park evel-henn:

* Diarbenniñ ha kizidikaat an dud war ar fed eo dav kompren eo gwann ar metoù hag eo ret e wareziñ. * Evezhiañ ar glad da skouer arvar ar gwalltanoù. * Merañ ar spasoù naturel ha chom un dave war skeul ar vro hag an etrevroadel. * Gwellaat an isframmoù

Evit henn ober e ro ar Stad ul lodenn vras eus an 9 million a euroioù az a da sevel e vudjed. Dre vras e ve implijet an arc’hant-se evit goprañ ar 80 bennak a implijidi tituler, ar saisonniers hag implijidi mirva plantoù Porquerolles. 26 % eus an dispignoù a vez graet evit mont en-dro hollek ar Park hag 8% evit ar postadennoù-arc’hant

Gant lezenn ar 14 aviz Ebrel 2006 war ar Parkoù broadel eo bet dibabet oc’h adaozañ. Tri zachenn disheñvel az aio da sevel ar Parkoù :

  1. Div galon a zo pasoù a warez greñv. Reolennoù resis a zo war obererezhioù an den eno evit derc’hel idantelezh ar Park hag e c’hlad naturel ha sevenadurel. Spasoù a enklask int, spasoù a zizoloadennoù hag a hevoud.

Ur gorread aderañs hag ur gorread morel sko d’ar c’halonoù. En em ledañ a reont war tiriadoù ar c’humunioù hag ar spasoù morel hag a zo e inter dé pendante war an dachenn ekologel, ekonomikel ha sokialgant an inizi. War an dachenn d’adhésion hag ar gorread morel e vez lakaet e plas ar garta, raktres lec’hel a ziorren padus. Ar c’humunioù a zo dieub da lakaat e plas ar garta hag ar re-se az a da sevel an dachenn adhésion. An dachenn-se a grog eus bevenn aodoù ar c’humunioù a laka e pleustr ar garta betek ur vevenn lec’hiet 3 mil-mor pelloc’h. War an dachenn adherañs e vez doujet d’ar gwir boutin da lâret eo ne dalvez ket lezennoù ar Park.

Karta[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Palioù ar strollegezhioù kamalad a rank bezañ boutin dezho setu perak eo bet deuet war-wel an ezhomm da sevel ur garta.

Bras eo an dae: Park broadel Porzh Cros a zegemer bep bloaz war e dachenn vihan a-walc’h e-keñver an 9 fark broadel all tro 1,5 million a weladennerien a zeu d’ober is-neuial (20 000 is neuier), kanoe, baleadennoù, bageal (16 000 bag), pe c’hoazh diskuizhañ war an aodoù en o zouez an Aod Argant a vez anavezet evit bezañ unan eus ar re vravañ e Aodoù Azur.

Ar garta-se a zo ganet diwar ul labour a-stroll etre ar C’huzul Ekonomikel Sokial ar Sevenadurel (CESC), ar C’huzul melestradurel (43 ezel a vot ar budjed hag a evezh labour ar rener ha e skipailh), ar C’huzul skiantel ha kannaded ar c’humunioù a-youl (26 ezel a ro o ali (expertise) evit lakaat e plas program an enklask er Park). 

Etre 2009 ha 2012 eo bet bevennet ar Park ha kemmet De 2009 à 2012: définition du nouveau périmètre et modification de la composition du Conseil d’Administration Etre 2012 ha 2014: Danzen ar garta 2015: adhera~s ha lakaat e pleustr evit 15 bloaz

Staliet eo ar CESC abaoe miz Genver 2013. Kompozet eo gant 64 ezel renket e tri strollad (skolaj) : an Arvor (30 ezel), Porquerolles (17 ezel), Porzh-Cros/Le Levant (17 ezel). Ur prezidant ha daou is-prezidant a zo kannaded pep hini eus an tri strollad-se. Kempouezet e vez aroueziet ar sektorioù ekonomikel ha sokial disheñvel.

Raktres ar garta a vez termenet e 6 ahel

  • Gwareziñ ha lakaat da dalvezout ar glad naturel, sevenadurel ha dremmwel an inizi hag ar mor.

* Gwareziñ bioliesseurted ha perzhioù ar metoù naturel. * Skoazellañ diorren lec’hel padus an tachennoù o toujañ hag o lakaat da dalvezout o barregezhioù. * Aozañ an tiriad d’un doare padus. * Aozañ an dazont oc’h arc’hantouiñ an enklask,, an nevezadurioù hag an deskadurezh war an diorren padus hag o klask rakwelout emdroadur an tiriad. * Diorren ar c’henskoazell, al labour a-stroll hag sevel ostilhoù hag un unvaniezh etre an oberourien hervez ar pennaennoù lakaet e pleustr dija.

Aozañ[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Gwardourien-monitour a chom war al lec’h hag o deus galloud ar polis evit lakaat da dalvezout reolennoù ar Park. Evezhiañ a reont evit gwareziñ ar metoù ha mont en-dro ar Park. Ur penn-kef evit o sektor o deus.

Hôtesses degemer a vez e tiez degemer ar Park evit reiñ titouroù d’an dud diwar-benn pinvidigez natural ha sevenadurel ar Park.

Politikerezh an diazezadur a vez dibabet e sez ar Park broadel, lec’hiet e Hyères, gant kenskoazell strolladoù ar Park broadel a vez meret gant ur rener anvet gant Ministr an endro. Evit e c’hellfe ar strolladoù labourat er Park eo bet lakaet e plas ostilhoù labour :

Ostilhoù pedagogel : darempredoù a vez etre an arvesterien, an implijidi hag ar velestradurezh. Diarbennoù a vez gant ar familhoù hag ar vugale dreist-holl a-drugarez da spectacles, sonadegoù…. Diskouezhadegoù a vez aozet evit kinnig oberourien lec’hel war ar pesketerezh, an arkeologouriezh, plongée…

Ostilhoù skiantel : Ezhomm o deus etablissement ar Parkoù broadel eus ur ouiziegezh resis war ar spas en deus da vezañ warezet evit gellout henn ober d’un doare dereat. Enklaskoù a ra ar skiantourien evit anavezout doareennoù biologel hag ekologel al lec’h hag an titouroù-se a vez treuzkaset d’ar verourien hag a vez embannet e-barzh kazetenn ar Park. Heuliet hag evezhiet e vez ar bioliesseurted ha gwask implijoù an den warni. Aozet e vez pourmenadennoù en-dro d’un tem bennak.

Osttilhoù teknikel : aozadurioù a warez hag evit bezañ en e vleud.

Ostilhoù lezennel : Reolennoù resis a vez er Park evit reoliañ lod eus an oberezhioù :



Reolennaoueg ar Park

Enezenn Port-kros


Enezenn Porquerolles


Kap Lardier

La presqu'île de Giens


Tan, sigaretenn

Difennet (gwalltanoù)


difennet


difennet

Kampiñ


Difennet

difennet

difennet

difennet

Transport gant keflusker, velo

Difennet, nemet evit an implijidi

reoliet

difennet

difennet

Lastez en diavaez eus ar poubelennoù

Difennet

difennet

difennet

difennet

Trouz, hemolc’h

difennet

difennet


Hemolc’h reoliet

Pesketerezh a-zudi

difennet

reoliet



Kutuilh

difennet

difennet

difennet

difennet

Chas

Difennet nemet e-barzh lod eus ar c’hêriadennoù lec’h ma ‘z int degemeret gant ma ‘z int staget

Ar chas a rank bezañ staget ha difennet int war an aodoù.

Staget e rankont bezañ

Staget e rankont bezañ

Maez-hent


degemeret



An torrioù-lezenn a vez kastizet gant telloù-kastiz az a eus 11 da 135€ evit ar pevar renkad kentaña contravention ha betek miliadoù a euroioù evit ar felladennoù (délits).


Diaesterioù 
[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Kenaozañ implijoù disheñvel ar Park. Enebiezh a zo bet hag a chom c’hoazh un tammig diouti etre ar mennozh ekologour hag ar mennozh ekonomikel hag industriel a fell dezhi korvoiñ ar muiañ posupl ar metoù morel. Daoust d’ar reolennoù e chom tud o tremen maez al lezenn : 746 infraksion a zo bet diouto e 2012.

Disoc’hoù ekonomikel hag ekologel[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Levezon ekonomikel ar Park a vez merzhet dreist-holl gant un douristelezh kreñvoc’h war inizi Porzh-Cros ha Porquerolles : 197 M€ a zo dleet d’ar Park war-eeun. 20,7 anezho a zo buzadoù marc’hadourel ha 176,7 a zo buzadoù nann-marc’hadourel (plijadur hag hevoud).

485 M€ a dalvoudegezh glad a vez krouet gant ar Park (ar glad a vo treuzkaset d’ur remziad all). Dispignoù an douristed a zo 19 gwech brasoc’h eget ar c’houst paet evit merañ ar Park. 91,77 e teu da vezañ ar rasio buzad/koust ma vez kemeret e kont ar buzadoù nann marc’hadourel evel ar servijoù roet d’an ekosistem, ar servijoù dudi ha talvoudegezh ar glad evit an annezidi. Da lâret eo, evit un euro dispignet gant ar Park e vo gounezet 91,77 euro a vuzadoù marc’hadourel ha nann-marc’hadourel war 20 vloaz

VAN (talvoudegezh net a-vremañ) obererezh ar Park war 20 vloaz a zo 9 708M€. Pozitivel-tre eo disoc’hoù ar Paark a-fed ekonomiezh.

Pozitivel-kenañ eo ivez war dachenn an endro. An disoc’hoù-se a zo dleet da warez pouezusoc’h ar metoù. Meret e vezont gwelloc’h, lakaet da dalvezout ha reoliet e vez ar fréquentation hag ar gwaskoù a grou. Klasket e vez ober tri al lastez hag o adimplijout. Evezhiet e vez mat ar metoù. Efedoù aes da welout a zo deuet war-wel gant ar Park. Kresket eo a galz an niver a korbs ha dreist-holl an niver a merou hag a zo tremenet eus 7 merou e 1973 da muioc’h evit 700 merou e 2011. Brasoc’h eo ar sars ivez.Esporzhiet e vez zoken bremañ larvennoù, vioù ha pesked er-maez eus ar Park. Ar Park n’eus un efed pozitivel ivez war an tiriadoù tro-dro.