Felibrige

Eus Wikipedia
Mont da : merdeiñ, klask
Traffic cone.png
Un tamm kempenn zo ezhomm d'ober d'ar pennad-mañ
 
Felibrige

Ar Felibrige pe Felibritge zo ur skol lennegel savet e Provañs gant Frederic Mistral, Teodòr Aubanèu (Teoudor Aubanèu) , Josèp Romanilha (Jousep Roumanilho) ha pevar ag o mignoned, evit skignañ adsav lennegel an okitaneg. Renet e vez ar felibrige gant ur c'h-capoulier, evel prezidant, ha 29 majouraù, a zibab anezhañ, evel parlamant. Àr-dro 1850, ar varzhed okitanek a sante an ezhomm d'en em zastum, hag en em gempenn, evit reiñ un alan nevez d’al lennegezh hag ar yezh okitanek. Dont a reont war-lerc'h diaraogerion evel an aotrou Millot (saver an Histoire littéraire des troubadours, 1794), Fabre d’Olivet ha Raynouard (Choix de poésies originales des troubadours, 1816-1821). I a fall dezhe derc'hel un hengoun barzhek, a za ag ar «chansos» ag an troubadours, hag evezhiañ purded ar yezh. E gwir, ur skol arall a oa dija pa oa yaouank Frederic Mistral c'hoazh, « li troubaires », e Marselha, met he izili a oa stummet hepken gant ar gêr-se. Ar Felibrige, ganet e Provañs a laboura evit razh ar broioù okitanek.

Istor[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Steredenn ar Felibrige war banniel Okitania.

Savet e voe ar Felibrige e kastell Fòntsegunha (e Castèunòu de Gadanha, e Provañs) d’an 21 a viz Mae 1854 gant seizh barzh yaouank: Teodòr Aubanèu, Joan Brunet, Pau Gièra, Ansèume Matièu, Frederic Mistral, Josèp Romanilha hag Anfòs Tavan. Fellout a rae dezho sevel krog an okitaneg hag unvaniñ e zoare-skrivañ.

Neuze, d'an 21 a viz Mae er blez 1854, e-barzh kastell Fònt-Segunha, en em vod seizh ezel ar skol brovañsalat : Josèp Romanilha, Frederic Mistral, Teodòr Aubanèu, Ansèume Matièu, Joan Brunet, Anfòs Tavan ha Pau Giera. Mistral a ginnig dezhe an anv «felibres», deuet ag ur ganaouenn gozh relijiel (e-menn ar Werc'hez Maria a zispleg hi he deus kavet he mab e-barzh an templ « e-mesk seizh felibre al lezenn »). Ar c'hentañ izili ag ar Felibrige a zo enta «doctored al lezenn». An hani koshañ zo Romanilha, obérour li Pascareleto (bleuñv-Pask), e 1847 ha li Pantaiaire (an hunvreourion), e 1851. Skrivet en deus ivez an oberoù boutin evel li Prouvençalo (ar Brovañsalezed / geotennoù ar Werc'hez) 1852.

An anv « felibres » a za ag ur fari poblek. Ar ganaouenn a oa anavezeet a kanour da selaouer hag an dud o deus komprenet enta : « li sèt felibres de la lèi » (ar seizh felibr ag al lezenn), pa oa ret kompren « li sefers, libres de la lèi » (ar seferieu, leorieu ar lézenn). E gwirionez, ar ger « sefer » n’eo ket kalz anavet. Ur ger hebraek eo, ur sefer a zo ur roled, evel e oant a-raok ar leorieu, evel e talc'h ar brofeted àr an ikonoù. Ar ger-mañ, « felibres », ganet ag ur fari, ar ger-mañ, heb boud ha kevrinus, en-des plijet enta da Mistral.

An emsav a gemer e lañs, hag int a renk gober ur framm d’ar bagad. E 1876 ar Felibrige a lakaa pemp « mantenencios » (Lengadok-Arvern-Limouzin ; Gwaskogn-Bearn ; Gwiena-Perigord ; Velai; Rousilhoun ; Provañs) ; peb unan a zo melestret get un « sendic ». Hiriv an dei ema ar mantenéncios seih. E-pad gouelioù Santa-Estèla e vez dibabet ar « h/capoulier », ha majouraùs nevez a vez emzilet pa ‘z eus lehieu. E 1884, Roumanilha a za « capoulier » goude Frederic Mistral. An hani a zo bet fur pa ne fellas ket dezhañ chom « majourau » razh e vuhez. An emsav na vehe ket padet goude e varv moarvat.

Mistral, a skriv holl e oberoù e yezh Oc, a skeudenna mat ober ha pal ar Felibrige; e vrud broadel hag etrebroadel zo deuet gant Mireio e 1859. Met eñ a skrivas ivez ar vurzhudus Calendau ha Lo Poema dau Ròse, (Barzhoniezh ar Roen). Ispisialourion lennegezh a laka an diwezhañ ar-lein e obéreu arall.

Ar felibred a zo tud é labourat evit ar yezh. Pep unan n’eo ket barzh, met pep unan a laboura eviti. Ar simpl « felibres mantenèires » (felibres dalhourion) a skriv kontadennoù ha fentigelloù, a ra c'hoariva, a gan e yezh oc. Ar « mèstres d’òbra » (mistri-labour) a skriv pennadoù diàr an Istor, an Douaronieh pe ar Lennegezh oc. Int a ra kazetennoù, arvestoù ha darvoudoù a bep sort. Ar « mestres en Gai Saber » (mistri e Gouzout Laouen. « Gouzout Laouen » e oa anv ar skrivañ er Grennamzer) a zo ar skrivagnerion wir.

Peurvuiañ an hanter-hant « majouraus » (49 hag ar h/capoulier) a oa a-raok « mèstres en Gai Saber », ha pe n’eo ket rekis. Hiriv an deiz, capoulier eo an Aotrou Pèire Fabre.

Provañs a zo ar rannvro e-menn ar felibred a zo niverusañ. An eil rannvro zo Arvern. Ar felibrige a zo ar gevredigezh unan a zo e pep rannvro ar Vro Oc.

Liammoù diavaez[kemmañ | kemmañ ar vammenn]