Boudaegezh

Eus Wikipedia
Mont da : merdeiñ, klask

Boudaegezh

Lotus75.png

Istor ar Voudaegezh
Kronologiezh voudaek
Senedoù-meur boudaek

Diazezoù
Peder Gwirionez Nobl
An Hent kreiz
Pancasila
Nirvāna · Tri Bravig

Mennozhioù pennañ
Tri merk ar bezañs
Skandha · Kosmologiezh · Dharma
Samsara · Adc'hanedigezh · Shunyata
Pratitya-samutpada · Karma

Pennoù bras
Ar bouda Gautama
Diskibien Bouda · Familh Bouda

Kustumoù
Bouda · Bodhisattva
Peder fazenn ar Sklêrijennadur
Paramioù · Prederiadur

Boudaegezh dre vro
Gevred Azia · Reter Azia
Tibet · India · Kornôg

Skolioù ar voudaegezh
Theravāda · Mahāyāna
Vajrayāna · Skolioù kentañ

Testennoù Boudaek
Sutta Pitaka · Sutraoù ar Mahayana
Vinaya Pitaka · Abhidhamma Pitaka

Dharma wheel 1.png

Dindan ar ger "Boudaegezh" (Pali बौद्ध धर्म Bauddha Dharma) ez eus anv peurliesañ eus relijion, hogen ur gelennadurezh ez eo a c'hell chom e par ar brederouriezh hepken. Diazezet eo en Azia ar Su hag ar Reter dreist-holl. En India eo e voe krouet er VIvet kantved kent Jezuz-Krist gant Siddhartha Gautama, lesanvet ar Bouda , da lavaret eo "an Hini Sklêrijennet" (Bouddha e sañskriteg). Diazezet eo war an "Tri Bravig" : ar Bouda (diazezer ar Voudaegezh), an Dharma (kelennadurezh Bouda) hag ar Sagha (kumuniezh ar venec'h voudaat)

Daoust m'emañ an niver brasañ a feizidi en Azia e kaver Boudaiz e pep lec'h er bed bremañ. Depantout a ra an niver a feizidi a gaver er bed eus an doare da dermeniñ ar fed da heuliañ ar voudaegezh. Emañ ar jedadennoù izelañ etre 350 ha 500 milion a dud er bed.[1][2][3]

Daou skourr pennañ zo er Voudaegezh : an Theravada ("Skol ar re henañ") hag ar Mahayana ("Ar c'harbed bras"). Stank eo diskibled an Theravada e Sri Lanka hag en Azia ar Gevred. Diskibled ar Mahayana a gaver dre-holl en Azia ar Reter ha heuliañ a reont hengounioù disheñvel evel Douar Glan, ar zen, ar voudaegezh nichiren, ar voudaegezh tibetan, ar Chingon, an Tiantai (Tendai) hag ar Shinnyo-en. Hervez lod ar Vajrayana, ur seurt boudaegezh a gaver e Tibet ha Mongolia, zo anavezet evel un trede skourr, e-skoaz re all a soñj dezhe ez eo ur skourr eus ar Mahayana.

Lakaet e vez kemm etre ar skolioù boudaegezh hervez ar sell disheñvel o deus diwar-benn an naoutur resis eus an hent a gas d'an dieubadur, ar pouez hag ar roll er c'hanon eus kelennadurezhioù ha testennoù zo, ha dreist-holl diouzh o boazioù[4]. Kelennadurezh pennañ ar Pratītyasamutpāda eo ar gelennadurezh nemeti zo boutin d'an holl voudaiz eus an Theravada betek an Dzogchen ha d'ar skolioù zo aet da get[5]. Diazez hengoun ha pleustrerezh ar voudaegezh eo an Tri bravig: ar Bouda, an Dharma (ar gelennadurezh), hag ar Sangha (ar gumuniezh). "Repuiñ en Tri Bravig" zo un disklêriadenn hag ur bromesa da vezañ boudaad hag a laka kemm etre ar voudaiz hag ar re n'int ket, hervez an hengoun.[6] Pennaennoù all eus ar voudaegezh zo ivez heuliañ pennsturiennoù buhezegezh, harpañ kumuniezh ar venec'h, dilezel ar vuhez ordin ha dont da vezañ manac'h, diorren emskiant ha prederiañ, gwellaat e furnez hag e boell, studiañ an testennoù sakr, seveniñ oberoù deoliezh, lidoù, hag en hengoun ar Mahayana, pediñ boudaed ha bodhisattvaed.


Kronologiezh[kemmañ]

Kronologiezh: diorroadur hag emled hengounioù ar voudaegezh (war-dro 450 kent J-K. – war-dro 1300 goude J.-K.)

  450 kent J-K. 250 kent J-K. 100 goude J.-K. 500 goude J.-K. 700 goude J.-K. 800 goude J.-K. 1200 goude J.-K.

 

India

Sangha
abred

 

 

 

Skolioù kentañ ar voudaegezh Mahayana Vajrayana

 

 

 

 

 

Sri Lanka &
Azia ar Gevred

  Boudaegezh Theravada

 

 
 

 

 

 

Kreizazia

 

Boudaegezh c'hresian

 

Boudaegezh tibetan

 

Boudaegezh Hent ar seiz

 

Azia ar Reter

  Chán, Tiantai, Douar glan, Zen, Nichiren

Shingon

 

 

  450 kent J-K. 250 kent J-K. 100 goude J.-K. 500 goude J.-K. 700 goude J.-K. 800 goude J.-K. 1200 goude J.-K.
  Legend:   = Skol Theravada   = Skol Mahayana   = Skol Vajrayana


Notennoù[kemmañ]

  1. Major Religions Ranked by Size; U.S. State Department, International Religious Freedom Report, 2004. Lenn enlinenn; Garfinkel, Perry. "Buddha Rising", National Geographic Dec. 2005: 88–109; CIA - The World Factbook
  2. Lopez, Story of Buddhism. p. 239
  3. Lopez, Buddhism. p. 248
  4. Robinson et al., Buddhist Religions, page xx; Philosophy East and West, vol 54, ps 269f; Williams, Mahayana Buddhism, Routledge, 1st ed., 1989, pp. 275f (2nd ed., 2008, p. 266)
  5. Dalai Lama. The Middle Way. Wisdom Publications 2009, page 22.
  6. (2004) Light of Wisdom. Rangjung Yeshe Publications. ISBN 9789627341376. Retrieved on 2010-08-25. 


Relijionoù Dharmek
BoudaegezhHindouegezhJainegezhAyyavazhiSikhegezh
Mini monde chinois.2.png Porched ar bed sinaat – Adkavit ar pennadoù a denn d'ar bed sinaat.