Mangez

Eus Wikipedia
Mont d’ar merdeerezh Mont d’ar c’hlask
Mangez azv en ur wezenn
Mangez
Ur vangezenn
Mangez er marc'had

Ar mangez eo frouezh ar gwez mangez (Mangifera indica, kerentiad Anacardiaceae), hag a zo gwez bras hag a gresk ez-naturel e koadeier India ha Birmania. Azeulet e vez ar gwez-se gant an hindoued. Diwar stumm ar frouezh e teu ivez an tres anvet “kachmir”. Dont a ra an anv eus ar malayalameg manga, kemeret ivez gant ar portugaleg manga.

Taolennadur[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Ar mangez a zo frouezh bouedek, hag a bouez etre 300 g ha 2 gilo. Frouezh askornek int ivez, ha chom a ra ar vouedenn peg ouzh ar maen, hag a zo ledan ha plat. Ront, hirgelc'hiek pe lounezhek e c'hall bezañ, hag ar plusk a c'hall bezañ melen, glas pe ruz. Diblusket e vez ar mangez, peogwir ne c'haller ket debriñ ar plusk anezho. Ar vouedenn a zo melen-teñval, sukret hag eouliek, gant ur blaz etre hini ar pechez ha hini ar bleuñv. Neudennek e c'hall bezañ a-wechoù, dreist-holl pa vez re azv. Debret e vez evel frouezh, pe e stumm kaotigell pe c'hoazh e stumm lipig (chutney). A-fet yec'hed int frouezh hag a zegas ar pep retañ bemdez evit a sell ouzh ar vitamin C, ar B-karoten hag ar gwiennoù. Ar chug a implijer ivez evit aozañ chugoù-frouezh.

Istor[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Hervez testennoù zo en dije Bouddha resevet ur verje ennañ gwez mangez digant ur serc'h anvet Ambapali. Ar pal a oa lakaat Bouddha da brederiañ ha da c'hounit e damm bara war un dro. Skignet e voe neuze ar mangez war un dro gant ar vouddaegezh. Malezia a voe tizhet e-tro ar 5vet kantved kent JC. Ar beajour ha pirc'hirin sinaat Xuanzang en dije degaset ar mangez da Sina goude ur veaj en Indez. Gant an Arabed e voe skignet er Reter-Nesañ hag en Afrika.

Ur vangezenn droc'het

E 1328 e voe meneget evit ar wech kentañ gant Jordanus Catalani (anvet ivez Jourdain de Séverac), eskob e Columbum (Kerala). E lodenn gentañ ar 15vet kantved e voe taolennet evit ar wech kentañ gant ar beajour Nicolò de' Conti. Taolenniñ a reas ar mangez dindan an anv amba (diwar ar sañskriteg amram). Gant Portugaliz e voe degaset da Suamerika: e Brazil da gentañ, hag er broioù all da heul. Gounezet e vez mangez e Florida abaoe 1833, gant Henry Perine, hag e California er bloavezhioù 1880.

Hiziv an deiz e vez gounezet mangez en holl vroioù trovanel. Kantadoù a seurtoù a zo, un nebeud anezho a vez gwerzhet.

Ur vaouez o werzhañ mangez e Venezuela.
Ur wezenn-vangez en he bleuñv e Kerala, India.

Seurtoù mangez[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Produerezh hag ezporzhiañ[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Bro Produerezh (t.)
India 10 800 000
Sina 3 622 000
Thailand 1 750 000
Mec'hiko 1 503 010
Pakistan 1 072 000
Filipinez 890 000
Brazil 845 000
Indonezia 800 000
Nigeria 730 000

Er bed a-bezh e vez produet war-dro 26,3 milion a donennadoù (sifroù 2004). Ar 6vet frouezh produet ar muiañ eo. En holl e vez gounezet mangez e 89 bro disheñvel er bed. Abaoe un nebeud bloavezhioù ez eo aet ar produiñ mangez war gresk, hag a galz, a-drugarez da vroioù evel Sina (eil bro broduour). Ar broioù ma tebrer mangez enno abaoe kantvedoù o deus lakaet o froduerezh da greskiñ ivez, evel en India, daoust ma vez debret er vro al lod brasañ eus ar pezh a vez produet er vro.

Mangez ha yec'hed[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

MANGEZ
Talvoudegezh vezhurel evit 100 g
dour : etre 82 ha 83,5% danvezioù dre azot : % danvezioù hidrokarbonet : % ludu : g
gwienn voued : etre 1 ha 2,3 g talvoudegezh energetek : 56 à 65 kcal
protein: etre 0,5 ha 0,6 g lipid: etre 0,1 ha 0,3 g glukid: etre 13,4 ha 17 g sukr simpl : g
halioù meinel & oligoelfennoù
potasiom : etre 145 ha 150 mg fosfor : etre 22 ha 25 mg kalkiom : etre 20 ha 22 mg magneziom : etre 8 ha 9 mg
sodiom : mg houarn : etre 1 ha 1,2 mg zink : 100 µg kouevr : 100 µg
manganez : 160 µg
vitaminoù
vitamin C : etre 22 ha 100 mg vitamin B1 : etre 100 ha 320 µg vitamin B2 : etre 100 ha 400 µg B3/PP/Niacine : etre 400 ha 500 µg
vitamin B5 : 130 µg vitamin B6 : 50 µg B9/folate : etre 40 ha 51 µg vitamin B12 : µg
vitamin A : etre 3000 ha 4130 µg retinol : µg vitamin E : 1800 µg vitamin K : µg
trenkenn zruz
trenkenn zruz peurintret : g mono-insaturés : g poly-insaturés : g kolesterol : mg

Keginerezh[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Chatni

Spesadoù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]