Jörg Haider

Eus Wikipedia
Mont da : merdeiñ, klask
Jörg Haider e 2008.

Jörg Haider (ganet d'ar 26 a viz Genver 1950 e Bad Goisern, Aostria-Uhel, marvet d'ar 11 a viz Here 2008 e Lambichl, Karintia) a oa ur politikour aostrian deus an tu dehoù pellañ. Nazied a oa e dud, ha levezonet-don eo bet Haider gant o mennozhioù politikel broadelour alamaneger ("deutschnational"). Eus 1986 betek 2000 e oa e penn an FPÖ (Freiheitliche Partei Österreichs, "Strollad ar Frankiz Aostrian"). E 2005 e krouas ur strollad nevez anvet BZÖ (Bündnis Zukunft Österreich, "Emglev evit dazont Aostria") hag e tilezas an FPÖ. E miz Mae 2006 e lezas e blas e penn ar BZÖ da bPeter Westenthaler, met adkemer a reas anezhañ e 2008.

Ideologiezh[kemmañ]

War a seblant ne oa ket a ideologiezh eeun da Haider. Meskañ a rae elemantoù broadelour, sokialour, frankizour, pro-arabek, pro-italian, enep-slovenek hag enep-amerikan, met cheñchet en doa e savboenchoù politikel gwech ha gwech all. Sklaer eo avat e oa bet levezonet gant ideologiezh e dud hag a oa nazied penn-kil-ha-troad.

Red-buhez[kemmañ]

1964-1968 E-pad e amzer el lise e ya Haider e-barzh ur strollad liseidi eus an tu dehoù pellañ (an "Albia")
1971 - 2005 Ezel eus kuzul-ren an FPÖ
1976 Dilec'hiañ a ra eus e vro c'henidik (Aostria-Uhel) da gKarintia
1976 - 1983 Sekretour an FPÖ e Karintia
1979 - 1983 Kannad yaouankañ er breujoù
1982 - 13 a viz Mae 1983 Skridaozer ar gelaouenn „Kärntner Nachrichten“ ("Keleier karintian")
1986 Tagañ a ra Haider ar c'hlasoù divyezhek publik e Karintia ha mont a ra an trec'h gantañ; rannet eo ar c'hlasoù e slovenegerien hag alamanegerien a oa bet skoliet asambles er penn kentañ
1986 - 1989 Kannad e Breujoù Aostria (Nationalrat)
1983 - 1998 Lakaet e penn an FPÖ e Karintia
1992 - 1999 Kannad er breujoù adarre
1986 - 2000 Lakaet e penn an FPÖ en Aostria a-bezh
30 a viz Mae 1989 - 21 a viz Even 1991 Pennrener Karintia; kollet e garg abalamour m'en doa difennet politikerezh an nazied war dachenn ar c'hrouiñ-labour
1991 - 1999 Eil-bennrener Karintia
18 a viz Ebrel 1999 Pennrener Karintia adarre
2000 Kengevredad an FPÖ gant mirourien an ÖVP. Haider a ya da gKarintia da vat; lakaet e vez Susanne Riess-Passer e penn an FPÖ war e lerc'h
2001 Urzhiañ a ra lez-varn pennañ Aostria e vo savet panelloù divyezhek (alamanek-slovenek) e tost da 200 kumun garintian. Nac'hañ a ra Haider hen ober abalamour ma'z "eo a-enep da se al lodenn vrasañ eus alamanegierien Karintia" ha "n'o deus ar pennoù bras e Vienna gwir ebet d'hon lakaat d'ober traoù na blijont ket da boblañs Karintia" (arroudennoù [1]).
Meurzh 2004 Pennrener Karintia evit an 3de gwech
2005 Savet ur strollad politikel nevez (BZÖ) gantañ e kuita an FPÖ.
2006 Klask a ra Haider gounit dilennerien eus an tu dehoù pellañ evit e strollad nevez en ur zismantrañ panelloù divyezhek bet savet dija e Bleiburg/Pliberk.
2008 10,7% a ya gant ar BZÖ en dilennadegoù. Un nebeud deizioù goude e varv Jörg Haider en ur gwallzarvoud.

Haider ha slovened Karintia[kemmañ]

Kerkent ha lakaet e penn e strollad e Karintia e 1983 e krogas Haider da dagañ ar vinorelezh slovenek er vro-se en ur c'houlenn e vefe krouet klasoù evit ar skolidi sloveneger o-unan (lesanvet "klasoù ghetto" gant stourmerien evit ar sloveneg). Dont a reas a-benn da zistrujañ sistem hengounel ar skolioù divyezhek e 1986, ha rannet e voe ar c'hlasoù evel m'en doa bet goulennet. Pa voe lakaet da bennrener Karintia e 1989, e kinnigas rannañ an arc'hant skoazell roet da gevredadoù sevenadurel ar slovened ha reiñ ul lodenn anezhañ da gevredadoù an asimilanted hag a felle dezho e vefe alamanekaet ar rannvroioù slovenek.

Oberennoù[kemmañ]

  • Friede durch Sicherheit Freiheitliches Bildungswerk, Wien, 1992
  • Europa der Regionen Stocker, Graz: ISBN 3702006761, 1993 (Umberto Bossi, Joze Pucnik, Jörg Haider)
  • Die Freiheit, die ich meine Ullstein Verlag GmbH, Frankfurt/Main - Berlin, 1993
  • The Freedom I Mean Swan Books, New York 12567, Juli 1995
  • Befreite Zukunft jenseits von links und rechts Ibera Verlag/European University Press GmbH, Wien, 1997
  • Zu Gast bei Saddam - Im Reich des Bösen Ibera Verlag/European University Press GmbH, Wien, 2003
  • Bewegung Ibera Verlag: ISBN 3850521745, 2004


Mammennoù (en alamaneg)[kemmañ]

  • de:Jörg Haider (Wikipedia alamanek)
  • Brigitte Bailer-Galanda, Wolfgang Neugebauer: Haider und die Freiheitlichen in Österreich, Berlin 1997
  • Brigitte Bailer-Galanda, Wolfgang Neugebauer: Handbuch des österreichischen Rechtsextremismus, Wien 1996
  • Michael Jungwirth: Von Haider bis Le Pen - Europas Rechtspopulisten. Styria, 2002

Liammoù diavaez[kemmañ]


Commons
Muioc'h a skeudennoù diwar-benn

a vo kavet e Kerandafar, ar sanailh ma vez klenket dafar ar Wikipedia.