Isabella d'Este

Eus Wikipedia
Mont da : merdeiñ, klask

Nuvola apps kworldclock.svg Setu ur pennad diechu hag a denn d'an istor. Gallout a rit reiñ un tamm skoazell, ha kreskiñ ar pennad: krogit e-barzh. Mar karfec'h reiñ hoc'h ali ha netra ken, grit 'ta e pajenn ar gaozeadenn.

Isabella d'Este, poltred livet gant Tizian.
Leonardo Da Vinci, kartoñs evit poltrediñ Isabella d'Este, Mirdi al Louvre, Pariz
Poltred ur vaouez, gant Giovanni Francesco Caroto (1482–1555). Pell amzer e voe soñjet e oa poltred Isabella d'Este.

Isabella d'Este (1474 - 1539) a oa ur varkizez brudet eus ar Rinascimento en Italia hec'h amzer.

Istor[kemmañ]

Merc'h e oa da Ercole Iañ d'Este, dug Ferrara, ha da Eleonora di Napoli (a oa merc'h da Ferdinando I di Napoli ha da Isabella di Clermont) a voe markizez Mantova. C'hoar e oa da Beatrice d'Este, gwreg Ludovico Sforza, ha da Alfonso d'Este, dug Ferrara.

D'he c'hwec'h vloaz e voe graet kontrad d'he dimeziñ da Francesco Gonzaga, mab henañ markiz Mantova, Federico Iañ Gonzaga ha Margarita Bavaria. Seizh vloaz warni e oa ar markiz bihan. Sed a skrivas kannad Mantova :più che la bellezza è mirabile l'intelletto e l'ingegno suo (muioc'h eget he c'hened eo he spered hag hec'h ijin a zo souezhus).
Pa oa pemzek vloaz e voe graet an eured e 1490: tri bloaz warn-ugent e oa he gwaz, markiz abaoe 1484. Eizh bugel o doe.

Kerkent hag erruet e Mantova e voe bamet gant al lez. Miz goude bout degouezhet e skrive d'he zad « Karantez am eus kemeret kement ouzh ar gêr-mañ ma n'hallan ket chom hep kemer preder ouzh enor hag interest ar geodedourien(Io ho già preso tanto amore a questa città, che non posso fare che non piglia cura de li honori et utilitate[1] de li citadini) ». Hi eo a zo pennkaoz ma voe diorroet ar sevenadur e Mantova. Desket e oa, gregach a gomze (un dra ral e-touez ar merc'hed, pa soñjer ne ouie ket Macchiavelli nag Ariosto gregach), seniñ a ouie, ha magañ a rae en he lez un toullad skrivagnerien ha sonerien. "Nec spe nec metu" ("Na gant spi na gant spont") a oa he ger-stur.

Bernioù arc'hant a veze dispignet gant Isabella e-barzh dilhadoù ha bravigoù, ken e teue da vezañ patrom ar c'hiz en Europa ar c'hornôg, hag ur skouer a gened, a livañ-dremm, a zoare-bevañ.

Ur vaouez ampart war ar politikerezh e oa ivez, ha meur a wech e rankas ober war-dro ar stad pan ae he fried da veajiñ met dreist-holl pa voe prizoniet Francesco II e Venezia.
Goulenn ha kaout a ouie ober, sede e teuas a-bann da gaout an titl a gardinal evi he mab Ercole , hag an titl a zug evi he mab Federico.

E korf kenedus ar vaouez e talme ur galon dispont ha ne gile ket rak ar skoilhoù, ma skrive-hi diwar he fenn hec'h-unan : « Betek en hon jener e kaver natur gourel (Etiam[2] nel nostro sesso si ritrovano animi virili). » Mervel a eure Francesco II en 1519, da 52 vloaz. Isabella d'Este avat a vevas ugent vloaz c'hoazh. Mervel a reas-hi en 1539 da 64 bloaz.

Dimeziñ ha bugale[kemmañ]

Eleonora di Mantova
Tiziano, 1538 (Galleria degli Uffizi)

Eizh bugel he doe:

  1. Eleonora Gonzaga (1493 - 1550 en Urbino), a zimezo e 1507 da Francesco Maria I della Rovere (1490-1538) dug Urbino
  2. Margherita Gonzaga (1496 - 1496 Mantova)
  3. Federico II Gonzaga (1500 - 1540 en Marmirolo) pempet Markiz Mantova adal 1519, ha kentañ Dug Mantova adal 1530, Markiz Monferrato 15331531 Margherita del Monferrato (1510-1566), merc'h d'ar Markiz Guglielmo IX
  4. Livia Gonzaga (1501 - 1508)
  5. Ippolita Gonzaga (1503 - 1570 en Mantova) leanez e manati San Vincenzo e Mantova adal 1518
  6. Ercole Gonzaga (1505 - 1563 en Trento) , eskob Mantova en 1521 , kardinal en 1527, Reggente per i nipoti 1540
  7. Ferrante Iañ Gonzaga (1507 - 1557 e Brusel) Kont Guastalla 1539, besroue Sicilia 1536-1546, besroue Milano adal 1546; dimeziñ a eure e 1529 da Isabella da Capua (†; 1559), merc'h d'ar priñs Ferdinando da Molfetta
  8. Livia Gonzaga (1508 - 1569 e Mantova), leanez e kouent Corpus Christi e Mantova adal 1523
  9. Pietro Gonzaga


Kaozioù[kemmañ]

  • Pietro Aretino, a oa enebour dezhi, a skrivas diwar he fenn « arcidisonestamente imbellettata, i denti d'ebano et le ciglia d'avorio). » (koantaet en un doare dizonest, dent ebena ha malgudenn olifant)

Notennoù[kemmañ]

  1. Honori et utilitate zo un droienn latin hag a dalv kement ha douj (resped) hag interestoù.
  2. Etiam, ger latin hag a dalv ivez, zoken pe c'hoazh.

Pennad kar[kemmañ]

Liammoù diavaez[kemmañ]


Commons
Muioc'h a skeudennoù diwar-benn

a vo kavet e Kerandafar, ar sanailh ma vez klenket dafar ar Wikipedia.