Etrerannyezhel

Eus Wikipedia
Sauter à la navigation Sauter à la recherche

Unan deus an doareoù skrivañ brezhoneg eo an etrerannyezhel.

Ijinet e oa bet an etrerannyezhel etre 1971 ha 1974 diwar labour ur gomission. Bodet e oa bet dougerion-komz ar skritur skolveureg ha dougerion-komz ar skritur peurunvan.

Implijet e vez a-wezhioù gant an ti-embann Skol Vreizh hag e-barzh al levr-deskiñ Le breton sans peine skrivet gant Fañch Morvannou hag embannet gwezharall gant an Assimil.

Gant ar skritur-se oa bet klasket lakat a-du tout an dud war ar memes skritur : sistem an etrerannyezhel zo etre ar skolveurieg hag ar peurunvan. N’eus ket tamm liv politik ebet warnañ, ha klasket ‘vez bezañ tostoc’h deus an doare-distagañ ha deus an etimoloji war-un-dro. Matrec’he eo ar skritur lojikañ ha gwellañ evit ar re a zo é teskiñ, met siwazh n’eus ket kalz a dud hag a implij anehañ hiriv, kar kazimant tout tud an Emsav (le mouvement breton) a zo deus tu ar peurunvan.

Avantajoù all an etrerannyezhel:

  • Tost eo deus skritur ar c'hembraeg (ha deus re ar c'herneveureg) evid ar gerioù a etimoloji keltieg (ha kar-tost dre-se eus an doare skrivañ ijinet gant Olier Mordrel (an "doare-skriva keltieg"): newez vs. newydd, neizh vs. nyth, gwis vs. gwys, nos vs. nos...
  • Tost eo deus skritur ar galleg evid ar gerioù à etimoloji latin: poeson vs. poison, friset vs. frisé, adress vs. adresse...
  • Tostoc'h eo deus distagadur ar brezhoneg Kerne/Treger eget skritur all en e raok.


Rebechet e vez dehañ:

  • An "ss" e-barzh gerioù e-gis "assossiassion"...
  • Pell eo diouzh skrivadurioù boas gerioù kevatal e galleg : "gas" (evit "gaz"), "ris" (evit "riz").
  • Skrivadurioù souezhus evel ar "zz" : "krizzoc'h".
  • Terriñ reolenn an distagadur en ur lakaat troc'hoù e-barzh gerioù evel "tri-zeg" (evit "trizek"), "di-zesk" (evit "dizesk").
  • Plantañ reuz e-lec'h ne oa ket ezhomm (piv ac'h aio da skrivañ "fest-nos" ?)
  • E-barzh ar fin ne chañch ket kemend-all deus ar peurunvan (dalc'hen a ra ar "zh" simbolek)... mes notomp ur sort, e vez implijet iwe ar "zh" e treuskrivadur ar chineg.


An etrerannyezhel n'eo ket un norm peurachuet (mod-sen ema merket e-barzh ar Breton sans peine). Tud zo hag a gennig chañchoù dezhañ:

  • Gober gant "th" e-lech "zh" (evit bout tostoc'h deus ar c'hembraeg, ha deus ar saozneg);
  • Albert Deshayes en e ziksioner a ginnig ober gant "rz" hepken pa vez "rh" e gwenedeg: kerzed, evit KLT kerzet ha gwenedeg kerhet.
  • Gober gant "w" e-lech "ù": pilhow e-lec'h pilhoù, ha skriviñ pilhower e-lec'h pilhaouer, pezh zo lojikoc'h;
  • Traoù all...


Skouerioù deus an diforc'hoù a zo etre ar skriturioù brezhoneg:


Skritur KLT "Feiz ha Breiz" Skritur brehoneg Guéned mod Dihunamb Peurunvan Skolveurieg Etrerannyezhel
evit aveit, eit evit evid ewid
skouer skuér, skuir skouer skwer skwer
emzao emsaù emsav emzao emsav
biz biz biz biz bis
mat mat mat mad mad ha mat (met bez' zo un diforc'h etre an daou. Gw. Geriadur ar brezhoneg a-vremañ)
guelout, gwelet guélet gwelout/et gweloud/ed gweloud/gweled
kas kas kas kas kass
mont monet, mont mont mond moned/mont
pasaat pasat pasaat pasaad/pasâd passaad
c’hoaz hoah c’hoazh c’hoaz c’hoazh
c’houec’h hueh c’hwec’h c’hweh c’hwec’h
noz noz noz noz nos
brezoneg/k brehoneg/k brezhoneg/k brezoneg brezhoneg
diou diù div diou diw
uhela(n) ihuéllan uhelañ uhella uhellañ
senti sentein sentiñ senti sentiñ

peder reolenn distagadur[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Ouzphenn reolennoù skritur an etrerannyezhel, da skouer an ss, s, z, zh, e kaver ivez un toullad reolennoù fonetikel arall liammet douzh prosodïezh ar yezh, da lâred eo plass ar poues-mouezh, hirderioù ar vogalennoù er gerioù taol-mouezhiet, distagadur an dibennoù absolut ha distagadur ar liammadurioù dirag ur vogalenn.

Da gentañ e vez implijet pennreolenn an diveradur a-benn merkiñ dibennoù absolut ar gerioù. Kensavet eo sistem reizhskrivadurel an etrerannyezhel diwar diveradur ar gerioù, da lâred eo perag e vez skrivet BAG ged ur G ha TOK ged ur K tra ma vez klewet /bak/ ha /tok/? Klewet e vez ar memes fonem /k/ tra ma vez skrivet G diouzh un tu ha K diouzh an tu arall. N'eus namaed da glask diveradur ar ger BAG > BAGoù / BAGig ha TOK > TOKoù / TOKig. Ged an diveradur, e vez klewet G er ger baGoù ha K er ger toKoù.

Ged an etrerannyezhel e vez arveret ar bennreolenn-mañ d'an holl c'herioù : d'an anvioù-kadarn, d'an anvioù-gwan, d'an adverboù, d'an araogennoù, d'an anvioù-lec'h ... Da lâret eo e vez kensavet sistem reizhskrivadurel an etrerannyezhel diwar brederioù fonetikel hepken.

Setu roll ar reolennoù :

  • Reolenn 1 : ar poues-mouezh.
  • Reolenn 2 : hirded ar vogalennoù er silabennoù taol-mouezhiet.
  • Reolenn 3 : an dibennoù absolut.
  • Reolenn 4 : ar liammadurioù dirag ur vogalenn.