Pobl Taino Hispaniola

Eus Wikipedia
Sauter à la navigation Sauter à la recherche
Strolladoù taíno en Antilhez a-raok donedigezh an Europeaned.
Rouantelezhioù Hispaniola

Ar bobl taino (pe taíno hervez ar spagnoleg), pe an Dainoed, e oa ar bobl niverusañ en enez La Española pan erruas an Europeaned eno. Dont a raent eus douar-bras Suamerika, eus aber ar stêr Orinoco. Mont a raent a enez da enez ken na zegouezhjont en enez Cuba, ha sujet e veze gante ar pobloù erruet a-raok dezho, evel ar guanahatabeyed hag ar ciguayed. Tri rumm anezho zo, hervez an hendraourien : tud La Española a vez lavaret taínos clásicos (tainoed klasel) anezhe, ha damheñvel int ouzh taínoed Puerto Rico ha reter Cuba.

Pa zilestras ar c'hentañ moraerien deuet eus Europa e oa brezel o ren etre an taínos —re ar reter dreist-holl, en Antilhez Bihanañ, ha brezel a oa etreze hag ar Garibed, ur bobl arwakek arall, anezho brezelourien un tamm mat feulsoc'h. Ar gevredigezh taino a oa renet gant ur roue, pe kasik (hervez ar ger spagnolek cacique), hag en devoa pep galloud. Pemp rouantelezh, pe kasikiezh (pe cacicazgo hervez ar spagnoleg) a oa en enez.

E 1508 e chome 60 000 taíno en La Española. E 1531, gant ar sklavelezh hag ar c'hleñvedoù e oa koazhet o niver pa ne chome nemet 600.[1]

Kevredigezh[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Aozet e oa an taínos e digoadennoù, e-kreiz an douaroù. Daou seurt tier o devoa: ar bohío a oa kelc'hiek, hag ar c'h-caney, bras ha hirgarrezek a oa ti ar c'hasik hag e goskor. Kousket a raent e gweleoù ispilh gwiadet e kotoñs.

Pevar renkad a oa er gevredigezh:

  • ar c'hasik, pe cacique ―pe guare―, penn ar meuriad (pe yucayeque);
  • an nitaínos, uhelidi ar meuriad, anezho koskor ar c'hasik ha brezelourien;
  • ar behiques, beleien ; ha
  • an naborias, a laboure an douar .

Pep cacicazgo a oa dizalc'h, dindan pep a gasik, pe roue.


Ar rouantelezhioù (cacicazgos)[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Rouantelezhioù Hispaniola (cacicazgo eo ar ger implijet e spagnoleg) a oa diazezoù politikel kentañ savet gant Tainoed Hispaniola, hag anvet Ayiti, Quisqueya, pe Bohio gante. Pan erruas ar Spagnoled kentañ e 1492, e oa pemp cacicazgos, pep a gasik en o fenn. Dindane e oa kasiked vihan, ha nitaínos, an uhelidi.


Bevennoù pep cacicazgo a oa sklaer ha resis, diazezet war elfennoù naturel elements evel stêrioù, menezioù, traoniennoù, plaenennoù. This made it possible to establish the extent of each territory.[2] Each was divided into cacique nitaínos, subdivisions headed by the cacique helpers. The entries below relate the territory of each former cacique to the modern-day departments of Haiti and the provinces of the Dominican Republic.

-->

Marién[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Cacicazgo Marién.

Cacicazgo Marién, e gwalarn an enez, rannet en 14 nitaíno, a oa gouarnet gant ar c'hasik Guacanagarix a oa o chom en El Guárico, tostik da Cabo Haitiano, en Haití. Brezel a voe etre ar vro-se ha broioù ar gasiked Mairení ha Caonabo, kasik Maguana, evit ren e bro vojennel an doueez Madre Iermao, a oa e cacicazgo Marién. La Madre Iermao (korf maen) e oa doueez cacicazgo Marién.

Er vro-se e oa:

er Republik Dominikan
en Haiti

Maguá[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Cacicazgo Maguá.

Cacicazgo Maguá, e biz an enez, a oa gouarnet gant ar c'hasik Guarionex, ha rannet en 21 nitaínos. Edo o fennlec'htostik da Santo Cerro, en La Vega.

Er vro-se e oa:

er Republik Dominikan

Maguana[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Cacicazgo Maguana.

Cacicazgo Maguana, e-kreiz an enez, a oa rannet etre 21 nitaíno ha gouarnet gant ar c'hasik Caonabo.

er Republik Dominikan

Higüey[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Cacicazgo Higüey.

Cacicazgo Higüey, e gevred an enez, a en em astenne etre Cabo Engaño hag ar río Haina, a oa gouarnet gant ar c'hasik Cayacoa ha rannet etre 21 nitaíno. Edo ar penngêr el lec'h m'emañ Salvaleón de Higüey hiriv.

Atabeira (‘mamm ar maen orin’) e oa anv an doueez-vamm.

Er vro e oa al lec'hioù-mañ :

er Republik Dominikan

Xaragua[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Cacicazgo Xaragua.

Cacicazgo Xaragua a oa gouarnet gant ar c'hasik Bohechío, a varvas e 1502, ha rannet etre 26 nitaínos. War-lerc'h Bohechíoe renas e c'hoar Anacaona.


er Republik Dominikan
en Haiti


Sevenadur[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Relijion[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Liesdoueidi e oa an Dainoed. O fenndoue e oa Yocaju Bagua Maorocoti, mab d'an doueez Atabey Yermao Guacno macvayo.


Representación de los taínos en La Española.

Diduamantoù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • An dañs, pe areíto, hag ar sonerezh,
  • ar c'hoari bolotenn, pe batú, c'hoariet en un dachenn anvet batey.


Lennadurezh[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Patrom:Portal

Notennoù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  1. Bartolomé de Las Casas ,(1552): «Los reinos que había en la isla Española», capítulo del libro Brevísima relación de la destrucción de las Indias, publicado en el sitio web Ciudad Seva.
  2. Spagnoleg Las Casas, Bartolomé de (1552),A Short Account of the Destruction of the Indies "Los reinos que había en la isla Española"