Metatezenn

Eus Wikipedia
Sauter à la navigation Sauter à la recherche

Er yezhoniezh e vez implijet an termen metatezenn[1] (diwar an henc'hresianeg μετάθησις, « eilpennadur » ; saozneg: metathesis) evit komz eus an eilpennañ graet da ziv elfenn fonologel, da lavaret eo :

pa vez eilpennet vogalennoù ha dreist-holl kensonennoù, da skouer : brezhoneg debriñ/drebiñ, Montroulez/Montourlez, Brieg/Breig, galleg fromage, eus formage (reiñ ur stumm, diwar al latin formaticu(m), kv. italianeg formaggio hag okitaneg formatge).
pa vez eilpennet perzhioù evel hirder ar vogalennoù, an tonennoù pe an taol-mouezh hag all, da skouer e henc'hresianeg pólis (πόλις) « kêr » > genitivel póleōs (πόλεως) diwar ar furm reizh *pólējos.

Kavet e vez metatezennoù e doareoù yezh nann-unvan, evel e rannyezhoù lec'hel ar brezhonek, pe c'hoazh e treuzdistagadurioù, da skouer :

  • Stummoù rannyezhel: brezhoneg
der amañ e lec'h dre amañ
mewled e lec'h melc'houed
burlu e lec'h brulu
  • Treuzdistagadurioù: saozneg
aks e lec'h ask « goulenn »


A-wezhoù e teu da vezañ ur furm leksemek kemmet dre metatezenn ar furm implijet er yezh unvan kentoc'h evit ar stumm istorel orin, da skouer :

Bird « evn » diwar krennsaoz. bryd
run « redek » diwar hensaoz. rinnan, eornan, earnan
horse « marc'h » diwar hensaoz. hros
wasp « gwesped » diwar hensaoz. wæps
cocodrilo « gourglazard » diwar latin crocodilus (< henc'hresianeg: krokodilos)
Argelia « Aljeria » diwar arabeg Al Jaza'ir (الجزائر)
postrado « $ » diwar latin prostratus

Diouzh an tu all avat e c'hell talvezout ar vetatezenn elfenn mont-en-dro boutin yezhadur ur yezh bennak, evel e foureg: pa vez staget ur rakger kensonennel ouzh ur verb a grog gant ur gensonenn e vez diverket kensonenn gentañ ar verb pe c'hoazh e vez eilpennet gant ar vogalenn a zeu war-lerc'h, da skouer :

lem- « lipat » > -elm-
ba- « evañ » > -ab-
tuum- « sevel » > -utum-.

Notennoù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  1. Amload e Geriadur Ménard