Kañsell Santo André de Teixido

Eus Wikipedia
Sauter à la navigation Sauter à la recherche
Kañsell
Santo André de Teixido
2014. Igrexa de Santo André de Teixido. Cedeira. Galiza. Tx10.jpg
Santo André de Teixido
Ditouroù hollek
Rummad Chapel
Paeroniezh Sant Andrev Abostol
Lec'hiadur Cedeira, proviñs A Coruña
Banniel Galiza Galiza

43°42'31" N – 07°59'03" K
Azeuladur
Relijion Iliz katolik roman
Eskopti Mondoñedo-Ferrol
Savouriezh
Savidigezh XIIvet kantved
Doare Gotek

Kañsell Santo André de Teixido zo ur chapel e parrez Teixido, e kumun Cedeira, proviñs A Coruña, Galiza. Brudet eo evel lec'h pirc'hirinañ, ha hervez ar c'hrennlavar galizek : Vai de morto quen non foi de vivo – "Neb n'eo ket bet pa oa bev a yelo pa vo marv".
D'an 8 a viz Gwengolo e vez lidet ar pardon, petra bennak ma 'z eus pirc'hirinerezhioù disteroc'h e-kerzh pep bloavezh, evel hini an 30 a viz Du hag a zo liderezheloc'h, muioc'h a dalvoudegezh denoniezhel ennañ. Diouzh an tu arzel ez eo heverk Kañsell Santo André de Teixido dre he stern-aoter barok.[1]

Soñjet e vez ez eus pirc'hirinerezhioù el lec'h-se abaoe Oadvezh an Arem. An testeni kentañ a zeu eus ar bloaz 1391, meneget gant ar manac'h galizat Martín Sarmiento (1695-1772) en e levr Viaje a Galicia (1754-1755), a-c'houde e weladenn.
A-hed ar c'hantvedoù ez eus bet stummet meur a hengoun en-dro d'al lec'h, hag un tamm eus e vojenn int dija.

Mojenn ar gañsell[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Bez' ez eus ur vojenn, a orin poblek hep mar ebet, hag a zispleg orin ar gañsell. Atav e krog ar mojennoù dre zonedigezh an abostol Andrev – pe eus e relegoù – el lec'hig-se e Galiza.
Daou zoare zo d'ar vojenn goude-se : en eil, Andrev a sav klemm ouzh Jezuz Nazaret en abeg ma 'z eo meneziek ha digenvez al lec'h, ar pezh a zigalonekaio ar birc'hirined da vont ker pell[2], ha Jezus ha respont dezhañ «  Chom eno, Andrev, rak bev pe varv e teuio an holl da 'z kwelout » ; en egile e keñverier sant Andrev ouzh e geneil en abostolerezh, Jakez an Henañ, hag en deus iliz-veur Santiago de Compostela, Hent Sant Jakez ha miliadoù a birc'hirined pa ne c'hall chapel Teixido enderc'hel a-boan un degad anezho – ha Jezuz o klask e zigoll dre lavarout « Ar re na vint ket bet eno pa oant bev a ranko mont di pa vint marv ».

Pirc'hirinded[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Boaz e veze ar birc'hirined da stlepel ur maen er c'harnoù hag a zo war an daou du eus an hent – betek ugent karn zo etre parrezioù Veriñ de Abaixo ha Teixido. Hervez ar vojenn e komzo mein ar c'harnoù da zeiz ar Varn Diwezhañ, da lavarout pe ene en eus dalc'het d'e c'her da vont da Santo André.

Abaoe mare keltiek ar sevenadur kastro[3] e vez pirc'hirinerezhioù e Teixido.[4] Ar brouenn gentañ a gaver e testamant un itron e 1391, ma c'houlenn ma yajed eviti da bardon Santo André de Teixido, p'he devoa prometet en ober, ha ma vije lakaet war an aoter ur c'houlaouenn-goar en testeni eus he stad a vaouez a renk uhel.[5][6]

E korn-bro Cotobade (proviñs Pontevedra) e reer Vía Láctea (Hent Sant Jakez) eus an hent da Santo André a gas d'ar gañsell.[7]

No santuario do San Andrés non rezaron bispos nin reises. Carlo Magno non chegou a mollar a súa barba frorida nistas augas batidas por ventos infindos do mar e esprito lonxano. Ninguén pensou en afirmar os camiños, nin en botar arcos de ponte pros pelengrinos de San Andrés. É culto galego e mariño. Galego no senso de pobo, de capa social apegada ó granito e a pizarra.
« E kañsell sant Andrev ne beded ket an eskibien pe ar rouaned. Karl Veur n'en deus ket gellet glebiañ e varv bleuñvek en dourioù-se skoet gant avelioù dibaouez ar mor hag ar spered hen. Den n'en deus soñjet e startaat an hentoù, nag e bannañ gwaregoù pontoù evit pirc'hirined Sant Andrev. Un azeul galizat ha morel eo. Galizat e ster ar bobl, ar renkad peg ouzh ar greuvaen hag ar sklent. »

Ramón Otero Pedrayo : Pelerinaxes I (1929) [8]

Ar gañsell[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Istor[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Ar stern-aoter barok

Emañ ar chapel e Serra da Capelada, un tornaod e Norzh proviñs A Coruña, ur 600 m a-us live ar mor.
Setu amañ ar pezh a soñjas Martín Sarmiento p'he gweladennas d'ar Sadorn 14 a viz Even 1755 :

[...] A beira non ten areal algún, todo é penedos. Xunto á ermida vai un regato, e preto hai unha fonte de mala auga.
A igrexa é pequena, vella, indigna, e excepto o retabliño novo, sen adorno ningún. [...] É infinito o concurso de Romeiros que ven aquí por agosto. E é vergonza o pouco que se utilizan as esmolas en favor da Igrexa.

« N'eus ket a wir vevenn, maen eo pep tra. Hebiou d'ar peniti e red ur richer, hag e-kichen ez eus ur stivell he dour fall.
Bihan, kozh, dizereat eo an iliz, ha war-bouez ar stern-aoter nevez n'eus kinkladur ebet. [...] Diziwezh eo ar bobl a Birc'hirined hag a zeu amañ e miz Eost. Hag ur vezh eo an darnig eus an aluzenoù hag a vez arveret evit mad an Iliz. »

Martín Sarmiento [9]

Deskrivadur[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

A-fed frammadur ez eo ar gañsell un azeuldi gotek morel e rizhouriezh. [10] Ar volz-enor vegant eo an elfenn goshañ.

Eus marevezeh ar re Andrade e teu al lodennoù koshañ : ar penn-chantele hag a oa bolzek en deroù ; an nor a-gostez gant he gwareg vriataek e doare Elesbed Iañ, rizhek eus ar stil gotek diwezhat, hag a zlee talvezout da zor bennañ etre ar XVvet hag an XVIIIvet kantved.

Klokaet e voe ar stumm-se gant savadur un tal nevez hag ur c'hloc'hdi, peurechuet e 1781 a-drugarez da gresk ar gounidoù degaset gant ar pirc'hirinerezh.[10]

E 1970 e voe dizoloet livadurioù-moger hag a ziskouez merzherinti sant Andrev.

Mojennoù ha hengounioù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Feunteun he zeir c'horzenn
Kaliedenn e Karanteg
Eneoù ar re varv degaset gant kerent-nes

Neb n'en em ouestlas ket da sant Andrev pa oa bev a ranko mont pa vo marv, hag un doare da seveniñ ar birc'hirinded eo gant skoazell kerent-nes vev (daou anezho peurvuiañ) hag a ambroug an ene marv.[11] Kent kregiñ gant ar birc'hirinded ez a an dud d'ar vered m' en em vodont tro-dro da vez an hini tremenet evit pediñ e ene da veajiñ ganto.

Bara sant Andrev

Gant minvig e farder sanandresiños, da lavarout eo arouezioù eus ar birc'hirinded. Teir skeudenn a veze graet en deroù : ur gwaz, ur vaouez hag ur goulm ; pemp zo hiziv :

  • un dorn evit gwareziñ ar garantez, ar gavandenn vat hag ar vignoniezh ;
  • pesked evit gwareziñ al labour hag ar bevañs ;
  • ur vag evit gwareziñ ar beajoù, an ti hag ar c'henwerzh ;
  • ar sant evit gwareziñ yec'hed ar c'horf hag ar spered, hag ar genvezañs peoc'hiek ;
  • ar vleunienn anvet "boked an Dreinded" (Viola tricolor) evit gwareziñ ar studioù, an arnodennoù hag ar santadoù ; efedus eo enep ar boan-dent hag ar boan-lagad.
Feunteun he zeir c'horzenn

E Feunteun he zeir c'horzenn e klasker gouzout ha grataet e vo ar pezh a zo bet goulennet digant ar sant Andrev dre bedennoù. Evit-se e vanner ur tamm bara en dour : mar chom war-neuñv e vo skoazell digant ar sant, mard a d'ar strad n'eus spi ebet ken. Hervez un doare all e rank an den distreiñ d'ar gañsell mar nauñv ar bara.

Kalied

Kalied (Armeria maritima) a gresk tro-dro da Deixido, ha brudet int evit diskoulmañ kudennoù ar garantez.

Ar skourr

Unan eus hengounioù eo distreiñ eus ar birc'hirinded gant "skourr sant Andrev", a zo ur skourrig kelvez gant hugennoù ivin stag outo.

Skeudennaoueg[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Levrlennadur[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • (gl) Antropoloxía mariñeira: Actas do Simposio Internacional in Memoriam Xosé Filgueira Valverde, Pontevedra, 10-12 de xulio, 1997, Consello da Cultura Galega, 1998 (ISBN 978-8-4871-7237-3) — Pennadoù :
    • FRAGUAS FRAGUAS, Antonio (1995), Lenda e poesía popular nas nosas rías, no noso mar, pp. 335-348 ;
    • FUENTES ALENDE, Xosé (1998), Os exvotos de tema mariñeiro en Galicia, pp. 315-334 ;
    • GONZÁLEZ PÉREZ, Clodio (1998), Devocións mariñeiras: Do Corpo Santo á Virxe do Carme, pp. 283-313.
  • (gl) FRAGUAS, Antón (1988) : Romerías e Santuarios, Galaxia (ISBN 978-8-4715-4602-9)
  • (gl) GONZÁLEZ REBODERO, Xosé Manuel (1997) : Guía de festas populares de Galicia, Galaxia (ISBN 978-8-4828-8130-0)
  • (es) MACIÑEIRA PARDO-DE-LAMA, Federico (1921) : San Andrés de Teixido – Historia, leyendas y tradiciones, Litografía e Imprenta Roel, 2011 (ISBN 978-8-4900-1158-4)
  • (gl) PENA GRAÑA, Andrés (2006) : Santo Andrés de Teixido – O Camiño Máxico dos Celtas, Equona (ISBN 978-8-4611-2570-3)Lenn en-linenn
  • (es) RISCO, Vincente (1962) : Etnografía: cultura espiritual, en Historia de Galiza I, Buebos Aires – Ademb. Akal, Madrid, 1979
  • (gl) SORALUCE BLOND, José Ramón : Guía da arquitectura galega, Galaxia, 1999 (ISBN 978-8-4828-8186-7)
  • (es) USERO GONZÁLEZ, Rafael (1972) : El Santuario de San Andrés de Teixido, Fundación Villabrille, 1992 (ISBN 978-8-4604-3965-3)

Liammoù diavaez[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Notennoù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  1. (gl) CEGARRA Basilio : Guía e rutas da arte – A Coruña, p.21, Vigo, Guías Galaxia, 1999 (ISBN 978-8-4828-8326-7)
  2. FRAGUAS, Antón (1988).
  3. Adalek dibenn Oadvezh an Arem (c. 1 000 kent J.-K.) betek aloubadeg ar Romaned (c. 100 kent J.-K.).
  4. (gl) PITA Armada& LOIS Xosé (1997) : Cultos ancestrais e peregrinacións a Teixido, Universidade da Coruña
  5. (es) Eskopti Mondoñedo-Ferrol
  6. (es) CAL PARDO Enrique (1991) : De Viveiro en la Edad Media, en Estudios mindonienses : anuario de estudios histórico-teológicos de la Diócesis de Mondoñedo-El Ferrol, niv. 7, pp. 11-226
  7. (es) ALONSO ROMERO Fernando : Santos e barcos de pedra, Vigo, Xerais, 1991 (ISBN 978-8-4750-7554-9)
  8. (gl) Editorial Galaxia
  9. SARMIENTO Martín : Viajes a Galicia (1754-1755), Santiago de Compostela : Cuadernos de estudios gallegos, 1910 — Lenn en-linenn
  10. 10,0 ha10,1 Soraluce Blond, J. R. (1999)
  11. Fraguas Fraguas, A. (1998)