Dinamit

Eus Wikipedia
Mont da : merdeiñ, klask

An dinamit a zo un danvez tarzh tennet diouzh an nitroglikerin.

Orin ar ger[kemmañ]

Ar ger dinamit a zeu eus ar ger gresianek δυναμις (dunamis), a dalv kement ha "galloud" ma oa bet ouzhpennet al lostger svedek '-it' outañ.

Istor[kemmañ]

An nitroglikerin a oa bet krouet ha gwerzhet gant embregerezh Alfred Nobel dindan e stumm dourennek. Met ken dañjerus e oa ma oa bet difennet buan-buan ober gantañ en Europa.

Alfred Nobel en doa kavet an doare o veskañ anezhañ gant Kieselguhrs (poultrenn Diatomées) hag o stummañ anezhañ e stumm bizhierigoù lakaet e-barzh paper. E giz-se e voe krouet an dinamit e 1866. Ha d'ar 25 a viz Du 1867 e varilhas Alfred Nobel ur breou diwar e benn. Dourenn an nitroglikerin a c'hell bezañ mesket ivez gant elfennoù all evel ar silik pe c'hoazh ar soufr, an nitrat sodiom hag all...

Gant implij e vreou en doa Alfred Nobel gounezet arc'hant forzh pegement, ar pezh a voe gouestlet d'ar priz Nobel da c'houde. Mirout a rae spis e zizoloadenn diouzh an dud a klaske laerezh formulenn an dinamit dioutañ o klask ober unan beuzheñvel.

Ar vazh dinamit[kemmañ]

Ur vazh dinamit he deus ar stumm-se : 25 cm hirder evit 3 cm a zreuskiz, met ar pezh a vez ar muiañ implijet eo ur gartouchenn dinamit a zo 5cm a dreuskiz ha 1 kg he bouezh. Krouet eo bet ar vazh dinamit rak kalz nebeutoc’h a riskl ez eus eget gant an nitroglikerin pe ar poultr kanol zoken. Normalamant, ur vazh dinamit lakaet en tan, ne tarzhfe ket, ret eo kaout un tarzher evit implij anezhi.

Gant an amzer pe an endro e c’hell bezañ skarzhet kuit an nitroglikerin diouzh ar vazh hag neuze dont da vezañ dañjerus, setu perak ne vez ket mui implijet anezhi war ar chanterioù hiziv an deiz.

An implijoù[kemmañ]

Domanioù pennañ implijoù an dinamit a zo bet ar saverezh, ar c’horvoerezh kailh hag an dismantrerezh. E-pad ar greanteladur, un ezhomm bras a danvezhioù tarzh evit ar mengleuzerezh pe evit ar saverezh riboulioù ‘zo bet. Hogen,danvezioù-tarzh nevez ha teknikoù all o deus kemeret plas an dinamit. Abaoe pell n’eo ket mui kenwerzhet.

Implijet eo bet ivez an dinamit er brezelioù-kuzh pe get.

Implijet eo ivez an dinamit evit tabutoù (?) armet. Torfedourien 'zo a zo bet harpet gant ar c’hoant digeriñ kofroù-kreñv, dre ar c’hoant-se int deuet a-benn da dennañ nitroglikerin diouzh bazhennoù dinamit o lakaat anezho da virviñ.

Implijet eo bet an dinamit e-pad pell gant ar speleogourien evit pratikañ distankañ korzennoù pe touligoù nann-treantus gant an den. Tamm-ha-tamm, ar pleustr ‘zo aet war-zu danvezioù-tarzh dedennusoc’h e-keñver ar buisañs hag ar volum.