Impalaeriezh inka

Eus Wikipedia
Mont da : merdeiñ, klask
An Impalaeriezh inka en he brasañ.

An Impalaeriezh inka (quechua : Tawantinsuyu, "Ar peder rannvro"), a oa bet impalaeriezh vrasañ ar sevenadurezh rakkolombian. Marteze e vefe bet an impalaeriezh ledanañ er bed a-raok ar XVIvet kantved. Lec'h kreizh ar velestradurez, politikel ha milourel an Impalaeriezh inka a oa lec'hiet e Qusqu, hiziv e Perou. Ar gevredigezh inka a oa bet ganet e menezioù Perou e-tro penn-kentañ an XIIIvet kantved. Al lec'h kreñv diwezhañ a voe aloubet gant ar Spagnoled e 1572.

Adalek 1438 betek 1533, an Inkaed a oa deuet a-benn da bakañ douaroù lies evel kornôg Suamerika, dreist-holl tro-dro menezioù an Andoù. Aloubet e oa bet an douaroù dre ar brezel pe dre ur c'hendeuziñ hep feulster.

An ekonomiezh inka a vez diskrivet evel "gladdalc'hel, sklavel, sokialour (tabut a zo etre skeuudenn ar "baradoz sokialour" hag an "tiranelezh sokialour"). Darn an ekonomiezh na implije ket nag ar moneiz nag ar marc'hadoù. E-plas e oa implijet an eskemmoù eeun marc'hadourezhioù ha servijoù. Diazezet e oa an ekonomiezh war al liammoù etre hiniennoù, strolladoù tud ha renerien inka an ekonomiezh. An "Tailhoù" a oa e-stumm labourioù ret un hinienn evit an Impalaeriezh. Lezennourien an Inkaed (a oa normalamant perc'hennerien an holl binvioù produiñ) a oa rediet pourvezi­ñ al labourerien gant boued, evajoù diazez dreist-holl e-pad festoù bras, rediet e oant ivez da gavout douar a-walc'h evit o holl sujedoù.

Endroadur an Impalaeriezh inka (1438-1527).

Anv[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Ar re Inka a rae Tawantinsuyu, "ar pevar suyu" eus an impalaeriezh. "Ar pevar suyu" a dalveze kement hag "ar peder rannvro". Pevar korn rannvroioù an Impalaeriezh a geje er gêr-benn. Ar pevar suyu a oa : Chinchaysuyu (en norzh), Antisuyu (reter ; janglenn an Amazonia), Qullasuyu (su) ha Kuntisuyu (kornôg).

Peder rannvro an Impalaeriezh.