Nukleüs (an atomoù)

Nukleüs

type of quantum particle

Iskevrennad eus	bound state, charged particle, matter composed of quarks
Rann eus	Atom
Studiet gant	atomic physics, classical electromagnetism, particle physics, fizik nukleel
Interaction	electromagnetic interaction, gravitadur
Dezverket dre	baryon number, Treuzkiz
Enebet ouzh	electron shell

 

 Eus Wikidata

An nukleüs a zo ur stroll protonoù ha neutronoù a furm « kalonenn » patrom a-vremañ an atomoù.

Hervez ar patrom-se eo kreizennet an nukleonoù (protonoù ha neutronoù) e-barzh ur volum bihan-bihan: war-dro 10^-15 m eo diametr an nukleüs, e-skoaz hini an atom a zo war-dro un angström (10^-10 m).

Un nukleid X a zo anezhañ un atom spisverket gant e niver mas A hag e niver atomek Z; notet e vez:

${}_{Z}^{A}\mathrm {X}$ (lenn X A, empleg eo an niver atomek).

Klotañ a ra an niver atomek Z gant an niver a brotonoù e nukleüs an nukleid, tra m'eo an niver mas kevatal da somad an niveroù a brotonoù hag a neutronoù. Dre se eo kevatal an niver a neutronoù da N = A - Z.

An nukleidoù dezho ar memes niver atomek Z a vez graet anezho izotopoù eus an elfenn a zo dezhi an niver atomek-se. Da skouer eo an hidrogen ${}_{1}^{1}\mathrm {H}$, an deuteriom D pe ${}_{1}^{2}\mathrm {H}$ hag an triteriom T pe ${}_{1}^{3}\mathrm {H}$ tri izotop an hidrogen.

Graet e vez izobaroù eus nukleidoù elfennoù disheñvel a zo dezho ar memes niver mas A. Da skouer ez eus izobaroù eus ar [[karbon 14|c'harbon 14] ${}_{6}^{14}\mathrm {C}$ hag an nitrogen ${}_{7}^{14}\mathrm {N}$.

Mas atomek izotopek un elfenn bennak eo ar mas a glot gant N_A nukleid eus ar memes izotop. N_A eo niver Avogadro. Dre dermenadur ez eo an niver a atomoù a vez e-barzh 12 gramad eus izotop 12 ar c'harbon:

N_A = 12 / (mas ${}_{6}^{12}\mathrm {C}$) (war-dro 6,022 04×10²³ mol^-1

Mas atomek un elfenn gimiek bennak eo keidenn liveet masoù atomek e izotopoù naturel. Elfennoù kimiek 'zo o deus izotopoù radioaktivel dezho periodennoù hir-tre, ha dre se ec'h emdro o mas atomek e-pad prantadoù hir-tre e-giz oadvezhioù geologel.

Emañ kont evel se gant an uraniom.

Gwelet ivez

• Fizik nukleel

Liammoù diavaez

• SCK.CEN Centre d'étude de l'Energie Nucléaire (Kreizenn studi an Energiezh Nukleel) Mol, Belgia