Makila

Krogit e-barzh !
Un danvez pennad eo ar pennad-mañ ha labour zo d'ober c'hoazh a-raok e beurechuiñ.
Gallout a rit skoazellañ Wikipedia dre glokaat anezhañ. 

Ar makila (skrivet a-wechoù evel makhila), pe euskal makila, zo ur vazh-hent hengounel eus Euskal Herria hag a zo dibar dre hec'h implij pleustrek, hag evel arouez sevenadurel an aotrouniezh hag an nerzh er vro-se.

Etimologiezh

"Makila" a c'hell talvezout "bazh" pe "pegañ" en euskareg. Dont a ra ar ger eus al latin bacillum ("bazh vihan"). Ur ster zo d'ar ger "makila", da skouer, evel ur verb, makilatu, a dalv kement ha "taoliñ", hag an termen makila-ukaldi ivez, a dalv kement ha "taoliñ" pe "skeiñ gant ur vazh". E-maez Euskal Herria ne vez graet gant ar ger-se nemet pa reer anv eus ar vazh-bale. E Euskal Herria e reer gant an termen euskal makila ("bazh euskarat") abalamour da zisheñvelaat anezhi diouzh ar bizhier all.

Stumm

Ar vazh makila a zo savet diwar ur stumm koad mesper troc'het en hirder a blij d'e berc'henn, dre vras ​​pe uhelder ar morzhed pe ar c'horf. Alies e vez kreñvaet ar beg gant arem pe metal all, hag echuiñ a ra gant un envez. Goloet e vez an dornell ivez gant metal pe lêr gwriet evit tapout krog aes ennañ, hag ul lerennig zo stag ouzh diazez an dornell-se. Begt eo ar vazh gant ur bommell, graet gant korn, dir pe arem. Ar rann uhelañ ennañ ar bommell hag an dornell a c'hell bezañ tennet eus penn uhelañ ar vazh, o lakaat war wel ur c'hlaou pe ur gontell kuzhet, ar pezh a laka ar vazh da zont da vezañ un arm berr. Lavarout a reer eo heñvel stumm ar bommell ouzh ar bered gwisket gant ar vesaerien euskarat. Krouet e vez makilaoù zo evit servijout e lidoù, kinniget e vezont alies evel profoù pe prizioù d'an dud. Kinklet int gant engravadurioù, hag o lodennoù metalek a zo graet gant arc'hant pe aour. Peurliesañ e vez 1,2m (4 zroatad) o hirder kentoc'h eget an hirder boas.

Istor

Kantvedoù kozh eo tres ar makila, ha chom a ra hep cheñch c'hoazh. Nebeut-tre a draoù a ouzer diwar-benn hec'h orin resis, met liammet e c'hall bezañ ouzh ar Grennamzer, dre ma c'hellfe bezañ deveret diwar ur seurt goaf pe un arm chase. An argerzh sevel a zo ken gwriziennet en hengoun hag ar produ echu, ha bloavezhioù a c'hell kemer evit echuiñ anezhañ. Deraouiñ a ra al labour en nevezamzer, gant un artizan o tibab ur brank dereat eus ur wezenn mesper hag o kizellañ un tres er c'hoad bev e-keit ma vez stag ouzh ar wezenn c'hoazh. Lezet e vez ar skourr e-unan betek fin an diskar-amzer, ma yac'ha ar gwez ha ma ledana an tres war he gorre. Ret eo d'an artizan distreiñ d'al lec'h m'en deus kavet ar wezenn ha troc'hañ ar brank. Tennet e vez ar rusk neuze ha reizhet e vez ar c'hef dre implijout un argerzh tommañ evezhus en ur forn. Goude-se e ranker sec'hañ ar vazh en ur virout anezhi e-pad meur a vloaz. Ur wech echuet kement-se e vez livet ar c'hoad en un doare kuzh, ha goude-se e vez staliet an tammoù metalek liesseurt. Sinet e vez e oberenn gant an artizan war-bouez e arouez pe e anv-familh, ha war an dornell pe ar bommell e laka anv an hini a resev ar makila, e ardamezioù pe un destenn all hervez ar goulenn.

Implijoù

Ur vazh-bale pleustrek hag un ostilh evit en em zifenn eo ar makila. Implijet e veze (hag e vezont c'hoazh) gant ar vaesaerien evit sikour ren o zropelloù hag evit en em wareziñ diouzh al loened-preizh gouez ivez. Douget e vezont gant chaseourien ha baleerien en Euskal Herria evel skoazelloù evit kerzhout, hag implijet e vezont en dañsoù pobl hengounel.

E Kembre

Degemeret e oa bet mennozh ar makila dre lidoù gant Siôn Jobbins pa oa bet aozet Aberystwyth St David's Parade. Ur stumm simpl eus ar makila, anvet "bazh a zoujañs" a vez kinniget d'an hini dibabet evit bezañ Heñcher ar Baradenn. Graet e vez kement-mañ evit diskouez doujañs ha priziañ an Heñcher evit he labour evit ar c'hembraeg hag ar gumuniezh lec'hel e-pad un toullad bloavezhioù. An Heñcher a c'hell mirout bazh doujañs paradenn Sant Dewi en Aberystwyth evel sin a drugarez an aozerien en anv ar gumuniezh. A-hed ar bloavezhioù eo bet resevet gant meur a zen an enor da vezañ Heñcher ar Baradenn en Aberystwyth, en o zouez Meredydd Evans, Mary Lloyd Jones, Gerald Morgan, Glan Davies ha Ned Thomas.