Machu Pikchu

Eus Wikipedia
Mont da : merdeiñ, klask
80 - Machu Picchu - Juin 2009 - edit.2.jpg

Machu Pikchu (ketchwaeg, distaget [ˈmɑtʃu ˈpixtʃu]; Machu Picchu e spagnoleg, distaget [ˈmatʃu ˈpiktʃu]), pe Patallaqta, a zo ul lec'hienn rakkolombian inka savet er XVvet kantved e beg ur menez hag a dap 2 430 m, e rannvro Qusqu e Perou. Al lec'h brudetañ eus sevenadur an Inkaed eo. War roll glad bedel an Unesco emañ abaoe 1983. Ne oa bet degaset al lec'h er gouloù nemet er bloaz 1911. Abaoe e teu ur bern touristed da welet al lec'h.

Saverezh[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Dibabet e voe gant an implaer Pachacutec war-dro ar bloavezhioù 1440 sevel kêr Machu Picchu. Ar saverezh-se a gemeras tro 50 bloaz.Da gentañ eo bet savet ar savennoù-douar. Kompozet int gant tri lodenn dalc'het gant ur voger.. ar savennoù-se a servij evel-just dal labour-douar evit lakaat da greskiñ mais, Coca, patatez hag all met ivez da greñvaat bazenn ar gêr ha da enebiñ ouzh ar rinkladennoù douar abalamour d'ar glav a gouezh alies eno rak silet eo gwelloc'h an dour.. Setu an tri lodenn a sav ar savennoù-douar:

_Ar vazenn a zo graet gant darnioù mein.

_Al lodenn etre a zo graet gant traezh.

_Al lodenn dreist ar re all a zo graet gant douar mat da ober labour-douar.

Kendalc'het e voe da sevel savennoù e-giz-se uheloc'h uhelañ betek kribenn ar menez da 2 430m uhelder.

Aze e krogjont da sevel an tiez. Sikouret e voent gant ur vengleuz granit a oa war ar gribenn-se. Un esplet eo e vefent deuet a-benn da sevel tiez ken brav ha-se rak ar granit a zo kalet ha ne implijent na skritur na houarn na rod. Evit henn ober e kemerent ur roc'h granit hag ur maen bras skein a raent warni betek ma dorrfe. Ur wech torret e kemerent ur maen bihan all evit levnañ ar roc'h. Ur wech echu e kasent ar roc'h davet al lec'h karet gant kefioù gwez. He lakaat a raent war an ti etre ar reier all. Evit emboestañ mat ar roch evel brikennoù e veze kizellet ur wech diwezhañ ar roc'h ha lakaet un doenn blouz.Goude bloavezhioù a gizelladurioù mein eo bet produet kalz a zarnioù mein. Ar re-se a zo bet lakaet e kreiz-kêr ober a ra betek tri metrad a zonder. Gwevnaat a ra ar gêr ha silet e vez gwelloc'h an dour glav.

Un eienenn a red uhelc'h er menez. An ijinourien inka o deus dihentet dihentet anezhi betek ar gêr, pourvez a ra 16 feunteun.Savet o deus un 200 bennak a savadurioù. An tiez a zo savet en doare klasel inka, ledanoc'h eo an traoñeget an nec'h.

Framm[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Hervez an arkeologourien eo rannet Machu Picchu e div lodenn: ar zonenn labour-douar hag al lodenn kerreizh.

Zonenn labour-douar[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Savet eo diwar meur a savenn-douar dezho stumm skalieroù divent war kostez ar menez. Servijour a ra da stourm ouzh ar rinkladurioù douar, evit al labour-douar hag evit kreñvaat diaz ar gêr. E reter ar gêr ez eus stalioù. Dispartiet eo an div zonenn gant ur voger a 400m hirder.

Zonenn kerreizh[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Chavez Ballon e 1961 en deus rannet e daou ar gêr gant un ahel savet diwar ar blasenn vras. E mod-se e vez heuliet mat hierarkiezh an Inkaed: an hanan (uhel) hag an hurin (izel). Un eil ahel a c'heller kavout a zo savet diwar ur straed bras dezhañ stumm ur skalier. An daou ahel-se a zo sekant e ti an Inka.

Hanan[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

An noblidi, ar veleien hag an impalaer a veve eno. Er c'harter relijiel e vez kavet temploù, tiez ar veleien hag an intihuatana lec'h ma komze ar veleien d'ar bobl. E karter an noblidi e vez kavet ti an Inka hag e familh, tiez an noblidi. A-dreñv d'ar palez emañ an Torreon, un tour ront toullet e-barzh ar roc'h e lec'h ma z'eus aoterioù sakrifisoù ha un ti-kañv evit ar c'horfoù baomet. E tal ar gêr-se emañ ar blasenn vras lec'h ma komze an impalaer, ha lec'h ma 'oa festoù.

Hurin[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Amañ eo e veve an artizaned ar beizanted hag ar soudarded en o ziez paour. Eno e vez kavet ar c'harter milourel, karter ar morterioù a servije d'ober seramek, pe d'ober lidoù relijiel evel an evadegoù.

Er su emañ templ ar c'hondor ha karter ar prizonioù. E templ ar c'hondor e veze graet sakrifisoù evit sioulaat an doueed.

Ur gêr o kedveviñ gant an natur[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Arkitektourien Machu Picchu o deus he savet hervez elfennoù an natur a zo tro-dro d'ar gêr. Hervez an Heol eo savet an tiez. Da skouer, d'ar 24 a viz Even e teu daou dric'horn kenkreizek war-wel war an Intihuatana.

  • Hervez al lec'h eo posupl gwelout fas un den o sellout ouzh an oabl, an Huyana Picchu o vezañ ar fri.
  • Ar roc'h sakr, ur maen bras a 7 metr ledander, a zrevez ar menez a zo a-dreñv.
  • Patrom ar gêr a seblant kaout stumm ur c'hondor gant e zivaskell dibleget.
  • An Huayna Picchu en deus stumm ur puma prest da lammat. Skeudenn ur puma a c'heller ijinañ gwelet treset ivez gant an temploù, hag ar savennoù-douar.
  • En ur welet ar gêr adalek an Huyana Picchu eo posupl gwelout un naer hag ur gourglazard.
  • Ur wech an amzer eo posupl gwelout ul loen kizellet er roc'h.
  • An naer, ar puma, ar c'hondor hag ar gourglazard a zo arouez an Douar hag an neñv, loened pouezus int e mitologiezh an Inkaed.
  • Ar savennoù-douar a zo dalc'het kempenn gant lamaed.
  • Templ ar c'hondor a zo anvet e-giz-se abalamour da stumm ar roc'h lec'h m'eo savet.

Ar gêr gollet[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Kleñvedoù: Goude marv Pachacutec e 1471 e voe gorrekaet buhez ar c'hêr. Goude e voe tapet ar c'hêr gant kleñvedoù nevez, ar vosenn a rannas dre zaou poblañs machu Picchu, ar variolenn kaset gant ar spagnolad Pizarro da vare e veaj etre 1524 ha 1526.
  • Brezel diabarzh: Huayna Capac, impalaer an inkaed a zeas da evezhiañ ar spagnoled, tapet e voe gant ar c'hleñved ha mervel a reas. Daou zen a zabute an tron, Huascar hag Atahualpa. Kregiñ a reas ur brezel diabarzh etre an dud fidel da Huascar hag ar fideled da Atahualpa. Atahualpa a c'hounezas ar brezel met rivinet e oa an impalaeriezh inka ha trevadennet voe gant ar spagnoliz buan. Gant ar brezel-se e voe rediet annezidi Machu Picchu kuitaat ar c'hêr. Sikouret eo bet diskar an Inkaed rak ar beizanted inka a oa mitmas. Pa'oa an inkaed oc'h astenn o ziriad e veze strewet ar pobloù gounezet e pep lec'h er vro, un doare e oa da zerc'hel ar galloud hag enebiñ ouzh un dispac'h ar re-se o doa c'hoant istreiñ d'o c'hêr orin.

Aninkaed o deus dalc'het kuzh ar gêr ha tamm-ha-tamm eo deuet da vezañ ur vojenn ha disoñjet e voe. Setu perak n'eo ket bet distrujet Machu Picchu evel an holl gêrioù inka all, peogwir ne oueze ket ar spagnoliz e oa d'eus ur gêr evel-se.

Touristelezh[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Un 1800 tourist a zeu bemdez da Vachu Picchu met 100 bloaz goude he c'hrouidigezh eo bet merzet gant an arkeologourien en doa ar red touristed un efed fall war Machu Picchu. Abalamour d'an digoadañ eo korrodet al leur, ar plantoù a za war ziskâr, kreskiñ a ra ar riskl a rikladennoù douar hag hini an tangwallioù. Ouzhpenn e soñj d'ar pennoù bras e vefe mat sevel un hent evit an otoioù davet Machu Picchu, neuze ne vefe ket reoliet an niver a douristed a buanoc'h e vefe distrujet ar gêr.

Ur c'hoar da Machu Picchu[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Un eil Machu Picchu a zo anvet Chuquequirao, diaesoc'h eo tizhout anezhi rak n'eus ket a hent gwir ha lec'hiet eo da 3000m a uhelder. Damheñvel int gant o ti-saverezh ha framm ar gêr o lec'hiadur er menezioù.