Louzoù-ruilh

Bleunioù sec'h ar Falker boutin ruilhet d'an douar gant an avel.

Ul louzaouenn-ruilh, pe plouzenn-nij, pe tumbleweed e saozneg a zo, en un nebeud seurtoù plant, al lodenn a-us d'an douar hag a zisparti eus ar benveg-plant (sistem ar gwrizioù, alies a-walc'h) pa vez sec'h hag azv. A-drugarez d'an avel e ruilh war an douar hag e c'hell distrewiñ he hadenn.

Alies e vez halofited ha kserofited al louzoù-ruilh, o kreskiñ dreist-holl en ekosistemoù sec'h hag e stepoù, e-lec'h ma vez avelioù stank ha ma vez diouer a skoilhoù o harpañ o skignadur. An doare skignañ-mañ a gaver an aliesañ gant ar plant bleuniek, met kavet e vez ivez gant ar foue (evel ar bouloù-erc'h) hag al likofited (ar selaginell).

Estreget e vegenn hag e wrizioù, marv eo ar gwezigoù branket a ya d'ober ar roll-houarn — o tizhout un uhelder etre 30 sm ha meur a vetr. O stumm sfer a-walc'h hag o stad marv a servij da un dra bennak : ur wikefre int a vroud an anemogeokori : en ur ruilhal e tisac'h ar framm tamm-ha-tamm hag e laosk e had pe e sporennoù da vont kuit. Kalz spesadoù tumbleweed en em zigor ent mekanikel, o laoskel o had da vont pa euvont dour hag e c'hwezont. Spesadoù zo a skign war-dro 250 000 hadenn.

Anavezet mat eo ar vell vagañ-se e meziadoù ar filmoù western. Da c'houde ez eo deuet da vezañ brudet linenn ma teuas da vezañ ur meme a ziskoueze an digenvezded.

Etimologiezh

Louzoù-ruilh a zo ur ger nevez savet gant "louzoù" ha "ruilhañ".

Plant a ya da vezañ louzoù-ruilh

Kalz eus al louzoù-ruilh a zo plant ruderal, a goloniz buan tiriadoù kemmet hep gouzout d'an dud.

Daoust ma'z eo bihan an niver a spesadoù a ya da vezañ ul louzaouenn-ruilh, un toullad anezho a zo geot labour-douar, anvet " louzoù fall », ledan-tre.

Daoust dezho bezañ genidik eus Eurazia, meur a spesad bloaziek eus ar Salsola (familh an Amaranthaceae), a ya da vezañ louzoù-ruilh, zo deuet da vezañ ken stank e Amerika an Hanternoz ma'z int bremañ un arvest anavezet-mat er filmoù western, e-lec'h ma aroueziont an deoliezh peurliesañ. Soñjal a reer e oa erruet ar Salsola kali er Stadoù-Unanet dre gargadoù had lin gounezet kaset da Dakota ar C'hreisteiz e-kerzh an 19vet kantved.

Efedoù war an endro

Rummet en deus Departamant al Labour-douar er Stadoù-Unanet ar beuz-gwenan evel ur blantenn ha n'eo ket broadel ha gwall aloubus er Stadoù-Unanet. Ar beuz-gwenan a gemer perzh bras e steuziadur ar plantennnoù broadel hag en tanioù-gwall, rak gwall danadus eo hag en em led buan war an douaroù dizouar etre an tachennoù pe an takadoù koad, o c'hoari evel un torr-tan. Daoust da ouzhpenn ur c'hantved a genlabour etre gouarnamantoù eus ar Meksik, ar C'hanada hag ar Stadoù-Unanet evit stourm ouzh ar spesad, e vez kavet ar beuz-gwele e pep rannvro eus Amerik an Hanternoz.

Ul levezon bras o deus al louzoù-ruilh war krignerezh an douar, dreist-holl war an douaroù sec'h. Ur studiadenn he deus diskouezet e c'hall ul louzaouenn-ruilh hepken tennañ betek 166 litr dour eus an douar, ar pezh a c'hall lakaat en arvar eost ar gwinizh nevez.

Ar c'hementad dour tennet eus an douaroù diskar a dalvez ez int dindan ur c'hrignerezh c'hoazh brasoc'h. Ouzhpenn ar glebor lonket gant ar plant e vez graet droug bras da grogenn an douar gant fiñvoù ar plant. An droug-se a laka an douar da vezañ muioc'h dizifennet ouzh droug an avel ha da goll douar aradus.

Er c'hultur poblek

Er sinema

Ar c'hennask etre al louzoù-ruilh hag ar Western en deus degaset ur ster arouezius-kenañ evit ar plant-se er mediaoù gwelet. Bremañ e talvezont lec'hioù distro ha sec'h gant nebeut a annezidi pe hep annezad ebet.