Laorañseg
| Iskevrennad eus | yezhoù irokwoyek  |
|---|---|
| Lizherenneg | talvoud ebet |
Al laorañseg pe irokeg Sant-Laorañs a oa ur yezh irokek komzet betek dibenn an XVIvet kantved gant an Irokiz a oa o chom a-hed ribloù ar stêr Sant-Laorañs, en Ontario ha Kebek a-vremañ, e Kanada. Irokiz Sant-Laorañs e oa ar re a gomze ar yezh-se, ur bobl aet da get abalamour d'o brezel a-enep ar Mohawk, ur bobl irokat all galloudusoc'h egeto eus ar c'hengevread irokat, hag a oa staliet muioc'h er Su, e Stad New-York a-vremañ.
Un nebeud degadoù a c'herioù a zo deuet betek ennomp a-drugarez d'an ergerzher Jakez Karter.
Istor
[kemmañ | kemmañ ar vammenn]Gwelet ar pennad Irokiz Sant-Laorañs ivez.
Merket e voe un daouzek kêriadenn bennak gant an ergerzher Jakez Karter e 1535 ha 1536, en draoñienn etre Stadacona ha Hochelega, lec'hiennoù kêrioù a-vremañ Kebek ha Montreal[1]. An arkeologourien o deus dizoloet roudoù kêriadennoù all muioc'h er c'hornôg, e-kichen penn reter lenn Ontario.
Koulskoude e oa aet da get an Irokiz gweladennet gant Jakez Karter pa erruas Samuel de Champlain eno e 1608, 75 vloaz war-lerc'h[2]. Meur a varteazadenn a zo bet savet evit displegañ kement-se : ar brezel gant meuriadoù all (ar Mohawk eus ar su), ur c'hleñved-red, un divroadenn da rannvro al Lennoù Meur. Merkoù arkeologel a ziskouezfe e oa bet brezelioù gwastus gant meuriadoù irokat amezek, an Huroned ha broadoù ar C'hengevread irokat, ar Mohawk-ed dreist-holl[3].
Al laorañseg
[kemmañ | kemmañ ar vammenn]Meur a rannyezh, pe yezh zoken, a vije bet komzet gant Irokiz ar Sant-Laorañs er XVIvet kantved. Ar gerioù notet gant Jakez Karter ne lakont ket ac'hanomp da welout gwall sklaer diwar-war kement-se avat.
Ur ger laorañsek a vez implijet c'hoazh gant an holl : "kanada" hag a dalv, hervez Jakez Karter, kement ha « kêriadenn ». Ar ger-se a voe implijet gantañ evit envel ar rannvro tro-do da Stadaconé, hag ar stêr : « stêr Kanada » (la rivière de Canada e galleg).
Geriaoueg
[kemmañ | kemmañ ar vammenn]Embannet e voe levr e veajoù gant Jakez Karter e 1545, ennañ ur roll gerioù laorañsek kentañ. Un eil roll berroc'h a voe ouzhpennet kalz diwezatoc'h en embannadur italianek, ha war-lerc'h er re saoznek ha gallek.
Setu roll ar geriou-se, evel ma voent skrivet gant Jakez Karter :
| brezhoneg | laorañseg |
|---|---|
| Unan | segada |
| Daou | tigneny |
| Tri | asche |
| Pevar | honnacon |
| Pemp | ouiscon |
| Ar penn | aggourzy |
| An daoulagad | hegata |
| An divskouarn | ahontascon |
| Ar genou | escahe |
| An dent | esgougay |
| Ar yezh | osvache |
| Ar gorzailhenn | agouhon |
| An dremm | hogouascon |
| Ar blev | aganiscion |
| An divhar | agouguenehonde |
| An daouarn | aignoascon |
| Warc'hoazh | achide |
| An oabl | qenhia |
| An douar | damga |
| An heol | ysnay |
| Al loar | assomaha |
| Kêriadenn | Canada |
| Ma zad | addatht |
| Ma mamm | adanahoe |
| Ma breur | addagnin |
| Ma c'hoar | adhoasseue |
Gwelet ivez
[kemmañ | kemmañ ar vammenn]Levlennadur
[kemmañ | kemmañ ar vammenn]- Jakez Karter. (1545). Relation originale de Jacques Cartier. Pariz: Tross (ademb. 1863). (roll gerioù er pajennoù 46 da 48)
- Serge Bouchard et al., Peuples autochtones de l'Amérique du Nord. De la réduction à la coexistence, Kebek, Télé-université, 1989, pages 93-95. (La disparition des Iroquoiens laurentiens)
- Floyd G. Lounsbury. (1978). "Iroquoian Languages," Handbook of North American Indians. Volume 15. Pajennoù 334-343.
- Juan Francisco Maura. (2009). "Nuevas aportaciones al estudio de la toponimia ibérica en la América Septentrional en el siglo XVI". Bulletin of Spanish Studies 86. 5 (2009): 577-603.
- Marianne Mithun. (1979). "Iroquoian," in Lyle Campbell and Marianne Mithun, The Languages of Native America. Austin: University of Texas Press. Pajennoù 140-141. ("Laurentian")
- Marianne Mithun. (1981). The Mystery of the Vanished Laurentians, in Papers from the 5th International Congress on Historical Linguistics (Anders Ahlquist, ed.). Amsterdam: John Benjamins. Pajennoù 230-242.
- Marianne Mithun. (1999). The languages of Native North America. Cambridge: Cambridge University Press. (ISBN 0-521-23228-7) (hbk); (ISBN 0-521-29875-X).
- James F. Pendergast. (1998). "The Confusing Identities Attributed to Stadacona and Hochelaga", Journal of Canadian Studies. Volume 32. Pajennoù 149-167.
- Bruce G. Trigger and James F. Pendergast. (1978). "Saint Lawrence Iroquoians", Handbook of North American Indians. Volume 15. Pajennoù 357-361.
- Bruce G. Trigger. (1976). The Children of Aataentsic: a History of the Huron People to 1660. Montreal: McGill-Queen's Press. pp. 214–228. ("The Disappearance of the St. Lawrence Iroquoians")
Liammoù diavaez
[kemmañ | kemmañ ar vammenn]- (en) Listenn al lec'hiennoù internet diwar-benn al laorañseg (Native Languages of the Americas Online Resources)
- (fr) Mirdi galloudel Kanada, Les Iroquoiens du Saint-Laurent — kinnig enlinenn Irokiz ar Sant-Laorañs
- (en) Gerioù e laorañseg
Daveoù
[kemmañ | kemmañ ar vammenn]- ↑ Jakez Karter. (1545). Relation originale de Jacques Cartier. Pariz: Tross (embannadur 1863)
- ↑ James F. Pendergast. (1998). "The Confusing Identities Attributed to Stadacona and Hochelaga" 2014-08-12, Journal of Canadian Studies, Volume 32, p. 149, accessed 3 C'hwevrer 2010
- ↑ Bruce G. Trigger, "The Disappearance of the St. Lawrence Iroquoians", e The Children of Aataentsic: A History of the Huron People to 1660, vol. 2], Montreal and London: Mcgill-Queen's University Press, 1976, pp. 214-218, 220-224, accessed 2 C'hwevrer 2010