Gouennlazh e Gaza

Gouennlazh e Gaza
Lec'hiadur	Strizhenn Gaza aloubet gant Israel Palestina
Deiziad	07/10/2023 – bremañ
Pal	Distrujañ pobl Stad Palestina
Doareoù	Gouennlazh, torfedoù-brezel, torfedoù enep mab-den, lazhadegoù, riñs kenelel, deportadegoù dre ret, bombezadegoù, kaeladur, poblazh, muntroù buket, naonegezh, jahinerezh, gwallerezh ha feulster revel, argadennoù war an danframmoù yec'hedel, harz ouzh ar genel bugale, ekolazh, kêrlazh
Marvioù	• 72 900 den lazhet war-eeun (enrollet, 06/2026) • 463 diwar naonegezh (kadarnaet, 11/2025) • ~10 000+ diwar naonegezh • ~10 000 beziet dindan dismantroù
Gloazidi	173 200 d'an nebeutañ
Tordefourez	Israel
Arguzoù	Suafrika enep Israel Nicaragua enep  Alamagn

Gouennlazh e Gaza a reer eus distruj pobl Palestina, a-ratozh hag en un doare reizhiadel, a vez sevenet gant Israel e Strizhenn Gaza a-hed Brezel Gaza abaoe ar 7 a viz Here 2023.

En obererezh-se gant gouarnamant Israel ha Tsahal ez eus lazhadegoù, naonegezh vennet, droug grevus koulz korfel ha speredel, harz ouzh ar genel bugale, kaeladur, argadennoù enep takadoù nann-soudardel gwarezet ha distruj savadurioù nann-soudardel ivez, lazhañ izili eus ar c'hoskor yec'hedel, distrujañ ospitalioù ha skolioù, lazhañ tud a c'houlenn skoazell, distrujañ savadurioù relijiel ha glad sevenadurel, kement-se holl o tegas divroadegoù ret, torfedoù revel .

Anzavet eo bet ar gouennlazh gant ur c'hengor arbennik en Aozadur ar Broadoù Unanet (ABU), gant an United Nations Human Rights Council (UNHRC), gant an International Association of Genocide Scholars (IAGS), gant meur a aozadur a bled gant gwirioù mab-den (Amnesty International, Médecins Sans Frontières, B'Tselem, Physicians for Human Rights – Israel, ar Fédération Internationale pour les Droits Humains, hag all, gant Stadoù ha gant alvokaded ar gwir etrebroadel.

E miz Kerzu 2025 e konted d'an nebeutañ 70 117 den lazhet e Gaza ; trevourien e oa an darn vuiañ anezho, ha war-dro 50% a oa maouezi ha bugale. E-touez ar re uhelañ er brezelioù nevez eo an niver anavezet a gazetennerien, a labourerien dengar pe yec'hedel, hag a vugale a zo bet lazhet. War a hañval ez eus miliadoù a gorfoù-marv dindan atredoù ar savadurioù a zo bet diskaret. Hervez ur pennad embannet er gazetenn vezegel The Lancet e vije bet kontet e miz Even 2024 nebeutoc'h a dud marvet eget ma 'z eus bet e gwirionez, ha muioc'h c'hoazh a varvioù ameeun a vije bet. Uheloc'h eget 171 000 a dud zo bet gloazet. E Gaza emañ ar brasañ niver a vugale ambidek er bed, tremen 21 000 bugel zo bet mac'hagnet en abeg d'ar brezel e Gaza. E miz Gouere 2025, 18 457 bugel a voe kontet e-mesk an dud varv gant pennadurezhioù yec'hedel Gaza, hep kontañ ar marvioù ameeun hag ar re a vije beziet dindan atredoù.

Ur c'haeladur gant Israel ouzh Gaza abaoe 2023 a bouezas kreñv evit degas naonegezh en tiriad. E miz Eost 2025 e oa war-dro 641 000 a dud eno o c'houzañv kernezh. E deroù ar brezel, Israel a droc'has an dour hag an tredan e Gaza ; diwezhatoc'h e lakaas ul lodenn eus an dour da redek en-dro. E miz Mae 2024 e konted e oa bet distrujet pe wastet 84% eus ar savadurioù yec'hedel e Gaza. Gant Israel ivez e voe distrujet meur a lec'hienn eus glad sevenadurel ar vro, en o mesk an holl skolioù-meur ha 80% eus ar skolioù. Tremen 1,9 milion a Balestiniz, eleze 85% eus ar boblañs, a voe divroet dre ret. An endro ivez zo bet gwallgaset gant bombezadegoù Israel en tiriad a-bezh.

E miz Kerzu 2023, gouarnamant Suafrika a voulc'has ur prosez a-enep Israel el Lez-varn Etrebroadel (ICJ) e Den Haag en abeg da dorridigezh ar C'hendivizad a-zivout Dizarbenn ha Kastizañ an Torfed a C'houennlazh (CPPCG), ur c'henemglev etrebroadel a voe sinet e 1948 e Paris dindan gwarez ABU. E miz Genver 2024, al Lez-varn a c'hourc'hemennas da Israel kemer kement disentez a zo rekis evit dizarbenn kement gouennlazh, dizarbenn ha kastizañ kement atizerezh d'ar gouennlazh, hag aotren an aozadurioù dengar da vont tre e Gaza. Diwezhatoc'h, al Lez-varn a c'hourc'hemennas ma vefe kresket ar skoazell zengar e Gaza ha ma vefe paouezet da arsailhañ kêr Rafah, e su ar strizhenn. Israel ne sentas ket penn-da-benn da urzhioù al Lez-varn.

Palestiniz o deus pouezet war al liamm a zo etre gouennlazh Gaza ha feulster politikel ar sionouriezh, ouzh e lakaat da gendalc'h an nakba (arabeg : النَّكْبَة, "ar gwallreuz"), da lavaret eo divroadeg Palestiniz a-c'houde an aloubadeg gant Israel e 1948. Hervez Stad Israel hag hec'h aduidi avat, n'eo ar brezel e Gaza na kendalc'h an nakba nag ur gouennlazh, ur respont da dagadennoù ar 7 a viz Here 2023 eo, ar pal dezhañ distrujañ Hamas ha lakaat gouestlidi israelat en o frankiz en-dro. Brasoc'h-brasañ avat eo ar c'henglev etre arbennigourien war ar gwir etrebroadel evit lakaat brezel Israel d'ur gouennlazh, daoust ma sav lod gouezieien ha lod Stadoù a-enep.

Diagentoù

Kartenn Gaza (ABU, 09/2023), enni an harzoù gant Israel hag al lec'hioù-gwiriañ (checkpoints) etre Israel hag Egipt, koulz hag an takad morel a zo berzet gant Israel, kement-se holl oc'h ober ar c'haeladur.

E-kerzh ar Brezel C'hwec'h Devezh e 1967 e voe aloubet strizhenn Gaza. E 2005, Tsahal em dennas a-c'houde emglevioù Oslo etre Stad Israel ha Aozadur evit Dieubidigezh Palestina, bet sinet e Washington, D.C. e 1993, ha da heul an eil emsavadeg (arabeg : الانتفاضة الثانية al-Intifāḍa aṯ-Ṯāniya) palestinat enep an aloubadeg (2000-2005). Goude-se, al Lez-varn Etrebroadel a embannas edo c'hoazh Stad Israel e Strizhenn Gaza en desped da Dsahal bout aet kuit, p'he devoa staliet ur c'haeladur eno.

Abaoe 2007 e vez Hamas o ren Strizhenn Gaza, tra ma 'z eo chomet ar C'hlann Gornaouek dindan beli Aotrouniezh Vroadel Palestina. Pa zeuas Hamas er galloud, Israel a greñvaas ar c'haeladur war zigarez he surentez ; lod aozadurioù hag a bled gant ar gwir etrebroadel o deus lakaet ar c'haeladur d'ur "c'hastiz hollek". Ofis ABU ar Skoazell hag al Labourioù evit ar Repuidi Balestinat er Reter-Nesañ (United Nations Relief and Works Agency for Palestine Refugees in the Near East, UNRWA) a zisklêrias e 2023 e oa 81% eus Palestiniz o vevañ izeloc'h eget treuzoù ar baourentez en abeg d'ar c'haeladur, ha 63% n'o deveze boued nemet dre ar skoazell etrebroadel. Abaoe 2007 e vez brete etre Israel ha Hamas (ha bezinoù palestinat all e Gaza) ; pevar brezel zo bet : e 2008-2009, e 2012, e 2014 hag e 2021.

D'ar 7 a viz Here 2023, Hamas a gasas tud eus Gaza da argadiñ Israeliz ; da vihanañ 1 139 a dud a voe lazhet, trevourien ar braz anezho, p'edont o kemer perzh en ur festival. Feuls-meurbet e voe an argadeg, ha torfedoù revel a voe sevenet. Strolladoù palestinat a skrapas 251 den eus Israel ha o c'hasas da Strizhenn Gaza. Israel a respontas dre ur vombezadeg drastus-spontus kent aloubiñ Strizhenn Gaza d'ar 27 a viz Here.

Pennadurezhioù Hamas a zisklêrias e oa an argadeg ur respont da aloubadeg ar C'hlann Gornaouek, da zisakradur moskeenn Al-Aqsa e Jeruzalem, da gaeladur Strizhenn Gaza, da feulster Israel a-enep Palestiniz ha da vac'hadur kantadoù a Balestiniz gant Israel, a vije lakaet en o frankiz en eskemm ouzh an 251 gouestlad. Un niver bras a zisplegerien o deus lakaet an aloubadeg gant Israel da bennabeg ar brezel. Meur a aozadur dengar, en o zouez Amnesty International, B'Tselem ha Human Rights Watch o deus lakaet an aloubadeg gant Israel a-live gant an apartheid, ar pezh a zo nac'het gant skorerien Stad Israel. Al Lez-varn Etrebroadel a embannas e miz Gouere 2024 e oa an aloubadeg e-maez lezenn, pa dorre ar C'hendivizad etrebroadel a-zivout raskañ an holl zoareoù da zisparzhañ dre c'houennelouriezh.

Gouarnamant Israel a zisklêrias e oa obererezhioù milourel Tsahal ur respont da argadeg ar 7 a viz Here, hag e oa mennet da zistrujañ Hamas, diskar e c'halloud war Strizhenn Gaza ha lakaat an holl c'houestlidi israelat en o frankiz. Nac'het en deus e vefe ur gouennlazh eus e obererezhioù milourel.

Gouennlazh ha breutadeg lezennel

(en) The origin of the word genocide, gant Raphael Lemkin, CBS News, 1949.

E Kendivizad ABU a-zivout Dizarbenn ha Kastizañ an Torfed a C'houennlazh, bet sinet e 1948, e lenner termenadur ar ger "gouennlazh" : "forzh pe hini a-douez an oberoù amañ da-heul sevenet gant ar mennozh da zistrujañ, a-zarn pe a-bezh, ur strollad broadel, kenelel, gouennel pe relijiel : lazhañ izili eus ar strollad, gwallgwas en doare grevus korf pe spered izili eus ar strollad, degas a-ratozh-kaer d'ar strollad aozioù bevañ jedet evit e zistruj ent-fizikel, mirout ouzh izili ar strollad a c'henel bugale, rediañ bugale ur strollad da vont d'ur strollad all.". Biskoazh n'he deus ar Lez-varn Etrebroadel tamallet gouennlazh da Stad pe Stad rak n'eus treuzoù lezennel ebet a gasje da vennad ur gouennlazh ha d'ur prosez.

Lod helenneien o deus savet termenadurioù ledanoc'h war dachenn ar gevredadouriezh ha hini ar sevenadur, a zo disheñvel diouzh termenadur lezennel Kendivizad ABU hep sevel a-enep dezhañ. Ledanoc'h ivez eget an termenadur lezennel eo ar ster a vez roet d'ar ger "gouennlazh" gant an dud dre vras. Mouezhioù zo savet evit ledanaat pe resisaat an termenadur lezennel, ha mouezhioù all evit lezel Kendivizad ABU evel m'emañ peogwir ez eo un heuliad d'ar Shoah.

Ledanoc'h eget hini ar C'hendivizad e oa an termenadur orin, a oa bet goveliet gant an alvokad yuzev polonat Raphael Lemkin (1900-1959), pa venege distruj ur gevredigezh hag he sevenadur. A-zargemm eo savboent aduidi ABU, pa ne sellont nemet ouzh treuzvuhez fizikel ar strollad. N'eus ket bet termenet un niver izek resis ha rekis a c'houzañvidi (met ret eo e vefe niverus a-walc'h an dud war var o buhez evit ma vefe lakaet ar strollad a-bezh en arvar mar bijent distrujet) pe a dud en arvar evit anzav an torfed a c'houennlazh, ha distrujañ ar strollad n'eo ket dre ret ur gouennlazh ivez.

Ratozh gouennlazhañ hag atizerezh

Palestiniz dindan atredoù goude ur vombezadeg gant Israel.

"״הוריתי להטיל מצור מוחלט על רצועת עזה. לא יהיה חשמל, לא יהיה מזון, לא יהיה דלק הכל סגור. אנחנו נלחמים בחיות אדם ואנחנו נוהגים בהתאם״"»
"Urzhiet em eus ur c'haeladur peurglok ouzh Strizhenn Gaza. Ne vo tredan ebet, boued ebet, trelosk ebet, serr eo pep tra. Emaomp o stourm ouzh loened denel, ha diouzh kement-se e reomp."

– Yoav Gallant, Maodiern an Difenn Israel, d'an 9 a viz Here 2023.

Arbennigourien a lavar start e tiskouez disklêriadennoù pennoù milourel ha politikel Israel – a-gevret gant disklêriadennoù raskour ar media hag emzalc'h Israel e Gaza – ratozh ha atizerezh ur gouennlazh a-enep pobl Palestina e Gaza. Pennadurezhioù Stad Israel ha kazetennerien o deus, dre gomz, lakaet Palestiniz da "loened en Israel" en ur atizañ ha reizhwiriañ pe veuliñ an euzhusterioù a zo bet graet dezho evel izili ur bobl. Lakaet da anat eo ar ratozh gouennlazhañ gant skeul ha reizhiatadur an obererezhioù a vez kaset da benn, dreist kement pal milourel reizhwir a vefe – hep disoñjal bukañ war vugale a-vras, feulster revel a-vras ivez, distrujañ glad sevenadurel ha degas dre ret aozioù bevañ drastus an drastusañ – a-gevret gant padelezh an oberezhioù-se en desped d'an atebeien bout emskiant ervat eus efedoù gwallreuzius ar pezh a reont.

Koulz ABU hag Amnesty International o deus kavet ur "reizhiad emzalc'h" e pennadurezhioù Israel, ar pezh o c'hasas da zisklêriañ ez eo mennad ar gouennlazh "an disoc'h nemetañ" a c'heller dezastum diouzh ar pezh a zo anat. Aozadurioù all o deus lakaet obererezhioù Stad Israel d'ur gouennlazh mennet, en o zouez Poellgor ABU a-zivout gwirioù didorrus pobl Palestina (CEIRPP) ha Genocide Watch. E-kerzh ar prosez Defense for Children International – Palestine vs. Biden boulc'het en ul lez-varn e Kalifornia e 2023, Barry Trachtenberg, un istorour yuzev stadunanat arbennigour war Istor ar Yuzevien, a lavaras ez eo disklêriadennoù pennadurezhioù Israel an diazez d'ar c'henemglev a zo etre an istorourien arbennigour war ar gouennlazhoù evit ober "gouennlazh" end-eeun eus ar blegenn m'emañ Gaza. Unan eus izili Poellgor ABU a hevelebas disklêriadennoù politikerien Israel ouzh an atizerezh d'ar gouennlazh e Rwanda e 1994.

E miz Gwengolo 2025, CEIRPP a zisklêrias o devoa Benyamin Netanyahou (Kentañ ministr Israel abaoe 2022), Isaac Herzog (Prezidant Israel abaoe 2021) ha Yoav Gallant (Ministr an Difenn etre 2022 ha 2024) boulc'het un atizerezh war-eeun ha foran d'ar gouennlazh. Meur a wezh o deus graet pennadurezhioù Stad Israel dave da Amalek an Tanac'h, eleze ur bobl a zo enebourez touet ouzh Israeliz hag a rank bout distrujet hervez youl an doue Yahweh, ar pezh a brou, hervez meur a zispleger ha Stad Suafrika, e venn Stad Israel seveniñ ur gouennlazh e Gaza.

Deroù

B'Tselem, ar prosez Suafrika vs. Israel, ha lod helenneien hag a lavar emañ Israel o seveniñ ur gouennlazh e Gaza a laka ar 7 a viz Here 2023 d'e zeroù. Hervez B'Tselem, "ne c'heller ket kompren en argadeg-gouennlazhañ ouzh annezidi Gaza, hag ouzh an holl Balestiniz evel strollad, hep anzav pouez ar 7 a viz Here war gevredigezh Israel. Ar stroñs, an aon hag ar vezhekadenn degaset gant an argadeg, hag an emsavadeg kevredigezhel a zeuas diwarni, a dalvezas da nerzhekaat ur c'hemm e politikerezh ar gouarnamant e-keñver Palestiniz — eus ar mac'homerezh hag ar c'hontroll d'an distrujañ ha d'an netraiñ."»..

E-pad 48 eurvezh kentañ argadeg Israel, Herzi Malevi, anezhañ penn Tsahal, a lavaras e voe arsailhet 1 000 bukenn. Hervez e wreg e lavaras dezhi e vije distrujet Gaza. Hervez ar c'heloù, Benyamin Netanyahou a lavaras pelloc'h e felle dezhañ e vefe argadet 5 000 bukenn, zoken pa ne oa ket bet kadarnaet gant Tshaal e vefe 5 000 bukenn enebour. Naouegezh artifisiel a voe implijet evit sevel ul listennad bukennoù, diazezet alies war ditouroù na oant na solius na hizivaet. War-dro 10 000 Palestinad a voe lazhet dindan ur mizvezh, familhoù a-bezh en o mesk. An istorour israelat Shmuel Lederman a reas "barr an torfederezh" eus kement-se. Daou arbennigour war ar gouennlazhañ, ar c'hevredadour breizhveurat Martin Shaw hag an enklasker aostralian A. Dirk Moses a lavar ez eo diaes krediñ e krogas ar gouennlazh goude argadeg kentañ Israel ouzh Gaza pa weler kement a feulster krak en deroù.

D'an 13 a viz Here 2023, an istorour israelat Raz Segal a lavaras edo Stad Israel o seveniñ "ur gouennlazh hervez an dornlevr". Helenneien all a lavar e oa reizhwir ar brezel en deroù, ha diwezhatoc'h e troas d'ur gouennlazh, e 2024 pe 2025. E miz Gwengolo 2024, ur poellgor eus ABU karget da ensellout obererezhioù Israel e-keñver gwirioù denel Palestiniz a embannas e kenglote politikerezh hag oberoù Israel e-pad ar prantad (Here 2023 – Gouere 2024) ouzh termenadur ur gouennlazh.

Oberoù-gouennlazhañ

A laez da draoñ hervez tro an heol :

• Ur babig lazhet gant ur vombezenn.
• Palestiniz gloazet gant ur vombezadeg e Deir el-Balah, Strizhenn Gaza.
• Ur bugel gloazet goude un argadenn ouzh kamp ar repuidi e Nouseirat e miz Kerzu 2024.
• (ar) Atersadennoù meur a zen chomet bev goude bombezadeg Nouseirat.

Lazhadegoù ha gloazadegoù

• Lazhoù war-eeun

"Peurlazhadeg" zo bet graet eus oberoù Stad Israel e Gaza gant ABU hag aozadurioù dengar, ar pezh a zo un torfed enep mab-den. E-pad an daou vizvezh kentañ, Israel a vannas 25 000 tonennad danvez-tarzh war Strizhenn Gaza. Kalz anezho a oa bombezennoù na oant ket bleinet ha bannet war dakadoù ma oa stank ar boblañs ; karterioù a-bezh a voe kaset da get. Abaoe ar 7 a viz Here 2023 ez eo bet tamallet da Dsahal lazhañ Palestiniz dizarm, en desped d'al lezennoù etrebroadel, ha labourerien yec'hedel. Soudarded Israel o deus lazhet Palestiniz trevour en ospitalioù ; hervez un danevell gant ABU e miz Kerzu 2023 e vijent bet lazhet a-wel d'o ziegezh. E miz Genver 2024, soudarded Israel a dennas war drevourien a oa o hejañ bannieloù gwenn ; unan a voe lazhet. Mezeien o deus kavet un niver bras a Balestiniz lazhet gant ur boled hepken en o fenn pe o bruched, ar pezh a genglot gant ur ratozh lazhañ a-berzh Tsahal.

E miz Ebrel 2024 e voe kavet karnelioù e Strizhenn Gaza, tremen 300 korf-marv enno, en o zouez tud kozh, maouezi, tud c'hloazet ha tud ereet o daouarn. "Diziazez ha disol" eo tamall al lazhoù-se da Dsahal, hervezi, ha disklêriañ a reas e oa bet ensellet korfoù-marv a oa bet beziet gant Palestiniz, kement-se evit kavout engouestlidi ha tud diank e karter ospital Nasser Hospital ; ouzhpenn se e lavaras e voe distroet ar c'horfoù-marv na oant ket re engouestlidi israelat.

Hervez ur gont e miz Kerzu 2023, d'an nebeutañ 14 000 Palestinad a voe lazhet e Gaza. E dibenn ar bloaz 2024, ur studiadenn ha ne gemere e kont nemet an niver a c'houzañvidi bet kadarnaet gant da vihanañ teir mammenn dizalc'h, hag etre miz Du 2023 ha miz Kerzu 2024 nemetken, a gadarnaas ar c'heleier a oa bet embannet gant ABU ha lod media : 70% eus ar c'houzañvidi a oa maouezi ha bugale. Hervez Maodiernezh ar Yec'hed ha Burev an Ditouriñ er gouarnamant e Gaza, d'an 3 a viz Genver 2024, e oa bet kontet tremen 22 300 a dud varv. D'an 31 a viz Eost 2024 e voe anavet war-dro 34 000 a dud varv, 60% anezho kozhidi, maouezi ha bugale. D'an 31 a viz Gouere 2025 e savas an niver da 60 199, 52.6% anezho kozhidi, maouezi ha bugale.

D'ar 14 a viz Genver 2024, tremen 23 900 a dud a oa bet kavet marv ; d'an 10 a viz Mae, niver ar marvioù a dizhas 35 000, un drederenn anezho dianav, ha tremen 10 000 ouzhpenn beziet en atredoù hep mar ebet. E-pad teir sizhun gentañ an argadeg, Israel a lazhas muioc'h a vugale e Gaza eget na oa bet lazhet er bed a-bezh en holl vrezelioù abaoe 2019. Tremen 52 000 a dud zo bet gloazet a-raok miz Kerzu 2023 ha da dremen 77 700 e savas an niver-se e miz Mae 2024. D'an 10 a viz Here 2025, Maodiernezh ar Yec'hed e Gaza (MYG) a embannas e oa bet lazhet da nebeutañ 67 194 a dud e Gaza, eleze war-dro 3,5% eus ar boblañs.

Ar c'helaouennoù israelat +972 Magazine ha Sikha Mekomit ("Galvadenn lec'hel") a embannas e tivizas abred Tsahal aotren ma vefe lazhet betek 15-20 trevour dre emsaver a renk izel, ha tremen 100 trevour dre emsaver a renk uhel. Hervez c'hwec'h ofiser israelat en ditouroù, an abeg pennañ d'an niver bras a lazhoù eo boaz Tsahal da skeiñ war vukennoù en o annez hag e-ser o ziegezh, ar re-se o vezañ dibabet evit darn gant reizhiadoù ditouriñ emgefreek a laka an annezioù-se da vout kavet aesoc'h. Un ofiser all en ditouroù a lavaras ne implije Israel nemet bombezennoù divleinerezh, a c'hall distrujañ savadurioù a-bezh, evit lazhañ emsaverien yaouank "kuit a zispign bombezennoù ker war dud dister"».

E miz Meurzh 2024, ar pemdezieg israelat Haaretz a embannas e oa bet lod komandanted israelat o termeniñ "takadoù-peurlazhañ"» ma veze urzhiet d'ar soudarded lazhañ kement den a welent, zoken pa veze dizarm. Hervez un ofiser israelat, "en un doare pleustrek e reer "sponter" eus kement den a zo bet lazhet gant Tsahal en takadoù ma vez o labourat".

Un tourter Caterpillar D9

E miz Even e kavas Associated Press edo taol-brezel Israel o lazhañ lignezoù palestinat a-bezh, d'ul live na oa bet biskoazh gwelet. Hervez testenioù bet roet da Barlamant Israel e oa bet roet urzh da soudarded o vleinañ tourterioù hobregonet Caterpillar D9 da "redek war sponterien, marv pe vev, a-gantadoù".

Sac'hadoù achla (أشلاء, "tammoù eus ar c'horf") a-c'houde ur vombezadeg d'an 10 a viz Eost 2024 war ur skol a oa o c'houdoriñ repuidi palestinat

Breud zo a-zivout an dregantad a vaouezi hag a vugale a zo bet lazhet met anavezet hag embannet eo anv, jener hag oad tremen 60 000 den lazhet. D'ar 7 a viz Mae 2024 e venegas ABU 34 735 a dud lazhet en holl ; 24 686 anezho zo bet anavezet : 52% a vaouezi ha bugale, 8% a dud kozh a bep jener, ha 40% a wazed. E miz Du 2024, ABU a embannas un dielfennadenn diwar-benn 8 119 a dud varv hag a voe gwiriekaet gant da nebeutañ teir mammenn dizalc'h, etre miz Du 2023 ha miz Ebrel 2024, 70% anezho o vout maouezi ha bugale. D'an 31 a viz Eost 2024, hervez Ministrerezh ar Yezc'hed e Gaza, e oa savet an niver a dud varv da 40 691 ; 34 344 zo anavezet dre o anv : 17 652 (51%) zo maouezi ha bugale, 2 955 (9%) zo tud kozh (tremen 60 vloaz) a bep jener, ha 13 737 (40%) zo gwazed. Bloaz diwezhatoc'h (31 a viz Gouere 2025), hervez Ministrerezh ar Yec'hed e Gaza, ec'h anavezed 60 199 a dud : 28 728 (48%) a vaouezi ha bugale, 2 928 (5%) a oa kozhidi a beb jener ha 28 543 (47%) a oa gwazed. D'an nebeutañ 18 457 bugel a oa bet lazhet abaoe miz Here 2023. E miz Du 2024, MYG a embannas e oa bet diverket 1 410 tiegezh diouzh marilhoù kêr a-c'houde bombezadegoù Stad Israel.

Diaesoc'h-diaesañ ez eo bet d'ar Ministrerezh dastum roadennoù en abeg ma oa bet distrujet danframmoù. Ret e voe erlerc'hiañ mammennoù all ouzh re an ospitalioù, evel keleier digant ar media, digant an dud a oa war al lec'hioù, koulz ha digant ar familhoù hag an intañvezed, a rank disklêriañ marv o fried evit bout skoazellet gant ar gouarnamant. Ar c'helenner hag enklasker stadunanat-ha-breizhveurat Michael Spagat e kavas dezhañ e oa mallus kaout un hentenn solius ha dizalc'h evit lakaat niver hollek ar marvioù — 34 535 d'an 30/04/2024 — da genglotañ gant ar roadennoù dastumet dre ar munud, en ur gemer hepken re an dud a oa anavezet dre anv hag all, an hollad o vout 24 653 d'an 30/04/2024 ivez. E miz Eost 2025 e voe krennet an toull etre an niver a c'houzañvidi hag an niver a dud anavezet (war-dro 62 000 e-lec'h 60 000), pa voe anavezet muioc'h a dud. Stad Israel a savas enep sifroù Ministrerezh ar Yec'hed e Gaza, hogen degemeret e voent gant servijoù israelat an ditouroù, gant ABU ha gant Aozadur Bedel ar Yec'hed (ABY). Nevesoc'h zo, ar gazetenn vreizhveurat The Guardian a embannas un diaz-ditouroù rummataet gant Tsahal hag a gont 8 900 emsaver lazhet. Kement-se ha roadennoù MYG a c'houlavar e oa trevourien eus 83% eus ar c'houzañvidi, ar pezh a zo dreist kement niver e kement brezel a zo bet abaoe 1989, war-bouez seziz Srebrenica (1992-1995), ar gouennlazh a voe e Rwanda (1994) ha Seziz Marioupol (2022). Tsahal a nac'has kement-se holl, dre lavaret e oa dispis ar sifroù ha digempoell p'o c'heñverier gant he roadennoù. E 2025, ur pennad a-zivout ar brezel e Gaza a vrasjedas 64 260 den marvet diwar c'hloazioù grevus etre miz Here 2023 hag an 30 a viz Even 2024, un niver hag a dremenas hep mar dreist 70 000 e miz Here 2024, 59,1% anezho o vout maouezed, bugale ha tud kozh ; diwar kement-se e kendastumas e oa bet 41% re izel sifroù MYG a-fet marv diwar gwall c'hloazioù, ha war an dro e verkas e oa re izel e sifroù-eñ hep mar ebet, pa ne gemerent ket e kont holl heuliadoù oberoù Tsahal e Gaza : ar marvioù diwar ziouer a zanframmoù mezegel, diouer a voued, dour fall ha yec'hedouriezh ker fall all. Ur vrasjedadenn damheñvel a-fet marvioù a-c'houde gwall c'hloazioù a embannas 80 000 e miz Genver 2025 ; e miz C'hwevrer, ur studiadenn e The Lancet a vrasjedas e oa bet un digresk a 39,9 bloaz en hoali e Strizhenn Gaza etre miz Here 2023 ha miz Gwengolo 2024, hep kontañ ar marvioù ameeun ; diwar ar renabloù hag ar marilhoù e kadarnaas sifroù Ministrerezh ar Yec'hed e Gaza.

E miz Mae 2025, Bezalel Smotrich, ministr israelat an arc'hant, a zisklêrias edo Israel oc'h argadiñ labourerien trevourel Hamas, en ur lavaret "emaomp o peurlazhañ ministred, burevidi, pinvidien – kement den hag a skor beli Hamas war ar gevredigezh trevourel". E-maez al lezennoù etrebroadel eo lazhañ izili trevourel Hamas. Adalek miz Even 2025 e lavaras soudarded Tsahal e oa bet roet urzh dezho da dennañ war engroezioù Palestiniz e-kichen al lec'hioù ma ro ar Gaza Humanitarian Foundation he skoazell ; tremen 1 000 den a voe lazhet. Hervez Amnesty International, Israel a oa o klask krennañ war ar skoazell evit degas kernezh d'ar Balestiniz hag o gouennlazhañ. E miz Du 2025, ur studiadenn gant ar Max Planck Institute for Demographic Research (MPIDR) e Rostock a vrasjedas niver ar marvioù diwar feulster e Gaza : etre 100 000 ha 126 000, 27% anezho o vout bugale yaouankoc'h eget 15 vloaz ha 24% o vout maouezi. Amnesty International ha B'Tselem o deus roet da wir edo ar gouennlazh war seveniñ bepred, pa gendalc'hed da lazhañ Palestiniz. Tremen 1 000 den zo bet lazhet gant Israel etre deroù an harz-tennañ (miz Here 2025) ha miz Even 2026, tremen 100 bugel en o zouez.

Hervez un enklask gant ar medium qatari Al Jazeera Media Network (شبكة الجزيرة الإعلامية) diazezet war testenioù tud ha dielfennadennoù gant arbennigourien, ez eus war-dro 3 000 Palestinad(ez) a zo bet lazhet hep na c'hellfed kavout o c'horfoù, kement-se abalamour ma ra Tsahal e Gaza gant tennoù gwrezel ha tennoù gwrezel-ha-gwaskel, pourchaset o-daou gant Stadoù-Unanet Amerika.

• Lazhoù ameeun

Ur vamm o leñvañ d'he merc'h 4 bloaz marvet diwar naonegezh ha kleñved.

Ar vezeien Rasha Khatib, Martin McKee ha Salim Yusuf o deus embannet e miz Gouere 2024 un niver brasjedet a varvioù eeun pe ameeun devoudet gant ar brezel, a oa c'hoarvezet dija pe a c'hoarvezje er mizioù ha bloazioù da zont. Hep mar e vo ur c'hresk bras war ar marvioù ameeun en abeg da greñvder ar brezel dre vras, da zistruj danframmoù yec'hedel, d'an diouer a voued, ha d'ar c'hrennañ war arc'hantaouiñ UNRWA. Hervezo e c'hellfe an niver a Balestiniz lazhet e Gaza bout 16 gwezh brasoc'h eget an niver a zo bet jedet betek-henn ; pa lieskementer an niver diwezhañ-se dre 5 e c'hellfe sevel da dremen 186 000 den marv. Michael Spagat a skrivas e oa ar vrasjedadenn-se "disolius ha diwirheñvel" met "reizh e oa reiñ da c'houzout ne voe ket an holl varvioù reoù eeun ha feuls", ha lakaaat a reas an niver a varvioù de "uhel-meurbet". An istorour saoz Donald Bloxham a verk ivez ez eo bet ameeun ar braz eus ar marvioù e meur a vrezel, met Israel o sparlañ an hent d'ar skoazell evit Gaza a zegas marvioù ivez na c'heller ket lakaat da ameeun.

En ul lizher e miz Here 2024, 99 labourer stadunanat er yec'hed e Gaza hag o devoa labouret eno abaoe ar 7 a viz Here 2023 a glaskas brasjediñ an niver a Balestiniz a oa marvet diwar naonegezh, diazezet war danevelloù foran embannet gant an aozadur Integrated Food Security Phase Classification (IPC). Hervezo e oa d'an nebeutañ 62 413 a dud e Gaza a oa marvet diwar naonegezh, bugale yaouank ar braz anezho ; diazezet eo ar vrasjedadenn-se war ar fed ma tegas ur gernezh a live 5 ur feur a 2 zen marv diwar 10 000 bemdez. Ar vezeien a vasjedas ivez e oa marvet 5 000 den d'an nebeutañ diwar ziouer a breder pa oant gant ur c'hlenved henek. Div studiadenn embannet gant ar gelaouenn The Economist a ziskouez un digresk a 35 bloaz en hoali e Gaza, a-live gant ar gouennlazh e Rwanda e 1994.

• Droug korfel ha speredel

A laez da draoñ :

• Gloazet e voe Yamen en e c'har e-kerzh e 6vet divroadenn e kamp repuidi Jabalia, ha ret e voe dezhañ tec'hel evelato.
• Ur repuad palestinad zo o tougen e vugale-vihan a zo bet gloazet gant bombezadeg kamp Nuseirat e Gaza.

Brasoc'h eget 170 000 eo an niver a dud a zo bet gloazet gant taol-brezel Stad Israel abaoe ar 7 a viz Kerzu 2023, hag e Gaza emañ ar brasañ niver a vugale vac'hagnet e-keñver ar boblañs, er bed a-bezh. En hevelep prantad, tremen 1 040 Palestinad a voe lazhet er C'hlann Gornaouek.

E miz Meurzh 2024, war-dro 17 000 bugel a oa gloazet hag hep familh ebet ken, aleze un termen mezegel nevez : wounded child, no surviving family (WCNSF). Hervez ABU e miz Gwengolo 2025, tremen 21 000 bugel zo bet mac'hagnet en abeg d'ar brezel e Gaza.

D'ar 25 a viz Eost 2024 e vrasjedas ABU e oa miret ar braz eus poblañs Gaza – 2,2 vilion a dud – war un takad 39 km² e c'horread, bihanoc'h eget hini Lannuon, ar pezh a zegas un diouer bras a servijoù diazez evel dour yac'hus, ha kleñvedoù evel an hepatit C a red buan.

• Boureverezh ha feulster revel

Bac'hadurioù hollek hag a-vras zo bet tamallet da Stad Israel e brezel Gaza, ha bac'hidi a zisklêrias e vezent mac'hagnet hag e c'houzañvent marvioù, tanioù-gwall, gwalladennoù ha Palestiniz boureviet hep tamalladenn ebet.

E miz Eost 2024, UN-OHCHR a embannas testenioù gant Palestiniz a oa bac'het e kamp-bac'h Sde Teiman e Negev, tost d'an harzoù gant Strizhenn Gaza : gwalladennoù hag arsailhadennoù revel a veze sevenet enep ar vac'hidi. Hervez an aozadur Lemkin Institute for Genocide Prevention, kement-se ha keleier damheñvel a ziskouez feulster revel e-kerzh ur gouennlazh.

Amnesty International a embannas e tiskoueze doare ar gwallgaserezh en toulloù-bac'h israelat an dizenekaat reizhiadel koulz hag ar gwallaoz speredel ha korfel gouzañvet gant Palestiniz Gaza, ha gallout a reer kemer an doare-se e kont evit dezastum ur ratozh-gouennlazhañ. Hervez ABU, oberoù feulster revel ha diazezet war ar jener a voe sevenet "evit aotrouniekaat, mac'homañ ha distrujañ ar bobl balestinat, a-zarn pe a-bezh".

Un danevell gant Francesca Albanese eus ABU e miz Meurzh 2026 a lakaas ar voureveri a-berzh Israel enep Palestiniz d'ur "perzh frammadurel er gouennlazh a zo war ober hag en apartheid en astenn an trevadenniñ". Hervezi e c'hoarvez ar boureverezh koulz en toulloù-bac'h israelat hag e Palestina aloubet en he fezh, kement-se dre "zivroadegoù, berzañ skoazell ha boued, feulster diharz a-berzh Tsahal hag an drevadennerien, ha kontroll ha spont e pep lec'h".

Naonegezh, divroadeg ha distruj an aozioù bevañ

Naonegezh ha kaeladur

A laez da draoñ hervez tro an heol :

• Ur plac'h 4 bloaz marvet diwar naonegezh ha diouer a breder mezegel.
• Palestiniz divroet o kaout boued digant Tekiya e-kerzh ramadan e Deir el-Balah, Strizhenn Gaza.
• Palestiniz divroet bodet evit kaout boued digant un aozadur a garitez e Deir el-Balah.

E miz C'hwevrer 2024, Human Rights Watch hag Amnesty International a zisklêrias n'he devoa ket Israel heuliet an disentez a oa bet kemeret gant al Lez-varn Etrebroadel d'ar 26 a viz Genver evit mirout na gasfe kaeladur Strizhenn Gaza d'ur gouennlazh. An aozadur Refugees International a stadas he devoa Stad Israel "atav hag hep abeg ebet skoilhet an oberoù skoazellañ e Gaza". An istorourez stadunanat Melanie Tanielian a lavar e rankfed lakaat an naonegezh hag ar c'haeladur da hentennoù-gouennlazhañ evel ar bombezadegoù a-yoc'h. E miz Ebrel, B'Tselem a lakaas an naonegezh a oa o kreskiñ da "zisoc'h politikerezh mennet hag emskientek Israel". Hervez an istorourez Elyse Semerdjian emañ Israel o seveniñ "ur gouennlazh dre daravat".

E miz Here 2023, an aozadur World Food Programme a c'houzavas a-zivout an digresk war ar pourchas boued, hag e miz Kerzu, a-gevret gant ABU, ec'h embannas edo tremen an hanter eus poblañs Gaza "naonek", nebeutoc'h eget 1 den diwar 10 a zebre bemdez, ha 48% eus an dud a oa "naonek-meurbet". Riyad al-Maliki, anezhañ Maodiern an Aferioù estren e Palestina, a lavaras edo "Israel oc'h implijout a-ratozh-kaer an naonegezh evel un arm-brezel a-enep ar bobl he deus aloubet" ; hervez Israel e oa an disklêriadenn-se "par da damall ur muntr lidel" ha "hudur". E miz Kerzu 2023, Human Rights Watch a gavas edo Israel oc'h implijout an naonegezh evel un arm-brezel pa verze a-ratozh an diraez d'ar boued hag an dour. E miz Genver 2024, ABU a damallas da Israel "distrujañ reizhiad ar boued e Gaza ha lakaat ar boued d'un arm enep pobl Palestina". E miz C'hwevrer 2024, maodiern israelat an arc'hant, Bezalel Smotrich, a viras e-unan ouzh bleud kaset gant Stadoù-Unanet Amerika a vont tre e Gaza, o terriñ dre-se ar promesa a oa bet graet Stad Israel da SUA.

E deroù 2024, ABU a zisklêrias edo Israel o seveniñ ur gouennlazh peogwir he devoa embannet bout "mennet da zistrujañ pobl Palestina, a-zarn pe a-bezh, hepken peogwir e oa Palestiniz anezhi" ha peogwir edo Israel o nac'hañ boued da Balestiniz dre herzel ouzh ar skoazell zengar hag o tistruj a-raozh-kaer "skafoù-pesketa, broutioù ha frouezhegi e Gaza ... Biskoazh n'hon eus gwelet ur boblañs trevourel lakaet ker buan da vout ken naonek en un doare ker klok, eme an arbennigourien war an naonegezh. E-kichen bukañ war drevourien emañ Israel o klask daoniñ dazont Palestiniz dre wallgas o bugale". Un digresk a 40% e niver ar sammgirri-skoazell aotret da vont tre e Gaza a c'hoarvezas goude disentez al Lez-varn Etrebroadel (ICJ). E miz Meurzh, an ICJ a gadarnaas he disentez en ur bouezañ war "live digent ar gernezh gouzañvet gant Palestiniz e Strizhenn Gaza er sizhunvezhioù diwezhañ, koulz hag ar c'hresk war ar riskl a gleñvedoù-red", en ur anzav n'he devoe ket Israel "sentet ouzh urzh" al Lez-varn e miz Genver, ar pezh en deus degaset "aozioù bevañ gwallreuzus" da washaat c'hoazh muioc'h.

E miz Meurzh 2024, daouzek aozadur dengar en Israel a sinas ul lizher digor ma tamalljont d'ar Stad na sentiñ ouzh urzh al Lez-varn da virout ouzh ur gouennlazh dre aesaat deroadur ar skoazell zengar. E miz Ebrel, ABU a zisklêrias edo Israel o "lazhañ Palestiniz trevourel hag oc'h ober droug dirapar dezho gant he bombezadegoù", en ur ouzhpennañ "emaint ivez o c'hourlakaat gant gouizidigezh hag a-ratozh-kaer un naonegezh" hag en ur damall "gouennlazh" da Israel.

E miz Here 2024, Israel a gemmas raktres ar jeneral Giora Eiland a-zivout Strizhenn Gaza. Er raktres-se e oa urzh da holl annezidi Gaza an hanternoz da zivroañ a-barzh ur sizhun ; kaeladur klok war an dour, ar boued hag an trelosk ; herzel pe lazhañ kement den a chomfe. E kreiz miz Here 2024, Israel he devoa urzhiet skarzh annezidi Gaza an hanternoz ha miret ouzh ar skoazell zengar da vont tre e-pad tost da ziv sizhunvezh. Hervez an Institute of Development Studies, marvioù diwar naonegezh hag a c'hellje bout bet parraet outo zo "hogozik hep mar ebet un torfed-brezel hag un torfed enep mab-den".

D'an 21 a viz Du 2024, al Lez-kastizañ Etrebroadel (International Criminal Court, ICC) a embannas urzhioù herzel etrebroadel enep Benyamin Netanyahou, anezhañ Pennmaodiern Israel, hag a-enep Yoav Gallant, Maodiern kozh an Difenn, en abeg ma oant o-daou "atebek war an torfed-brezel a naonegezh evel doare da vrezeliñ".

E miz Genver ha miz C'hwevrer 2025, Israel a lamas ar strishadurioù war ar skoazell e Gaza e-pad pazenn gentañ harz-tennañ miz Genver. D'an 2 a viz Meurzh avat ec'h embannas e vefe stanket an holl skoazelloù dengar en un doare dibenndermen nemet ec'h asantfe Hamas kemmañ divizoù an harz-tennañ, ar pezh a voe nac'het gant Hamas. En ur ober 4 devezh e oa bet un digresk bras ha prim er pourchas boued e Gaza, tra ma oa bet tremen daougementet ar prizioù. Aozadurioù dengar evel Oxfam International hag UNICEF a c'houzavas a-enep naonegezh a-yoc'h mar dalc'hfe skornadur ar skoazell. Oxfam a ziouganas "disac'hadur peurglok ar reizhiadoù a skor ar vuhez". An alvokad Salah Abdel-Ati a lavaras e oa oberoù Israel enep Kenemglevioù Geneva, a verz distrujañ pe genkizañ danvezioù hollret evel ar boued war an tachennoù-emgann.

E miz Mae 2025, goude endevout stanket an enporzhiañ boued, louzeier ha trelosk e-pad 10 sizhunvezh, B. Netanyahou a embannas ec'h aotrefe Israel "ur skoazell zengar izek" a-c'houde gwaskoù etrebroadel. Israel a ginnigas implijout embregerezhioù prevez evit dasparzhañ ar skoazell e Gaza ar Su hepken. Skoret eo ar raktres gant SUA, o deus savet an aozadur Gaza Humanitarian Foundation (GHF) evit pourchas skoazell hep na vije "Hamas o laerezh, preizhañ pe implijout ar skoazell-se evit e vennad-eñ". ABU a gavas abeg er raktres, pa zegasje muioc'h a zivroadegoù ret ha pa lakafe "ar skoazell dindan veli mennadoù politikel pe vilourel". Kalz Palestiniz zo bet lazhet gant Tsahal p'edont o tostaat d'al lec'hioù m'edo GHF oc'h ingalañ skoazell.

E miz Eost 2025 e voe danevellet e raktrese Israel kreñvaat ar skoazell e kornioù-bro all e Strizhenn Gaza en ur lemel kement skoazell da gêr C'haza en Norzh evit rediañ hec'h annezidi da zivroañ endra edo Israel o kemer kêr. Ditouroù e miz Eost 2025 a ziskouezas edo ar boblañs en he fezh o c'houzañv kernezh, gant war-dro 641 000 a dud o c'houzañv naonegezh vras ; an IPC a gadarnaas edo an naonegezh o c'hoarvezout e Gouarnelezh Gaza.

Div sizhun goude deroù harz-tennañ miz Here 2025, daouzegadoù ag aozadurioù e-maez-gouarnamant (AMG) a embannas edo Israel o stankañ a-did o skoazell da C'haza. Aozadur Bedel ar Yec'hed (OMS/WHO) a lavaras e oa "gwallreuzus an traoù c'hoazh rak pezh a ya tre n'eo ket a-walc'h" ha "ned a ket an naonegezh war gil rak n'eus ket a-walc'h a voued".

E miz Kerzu 2025 e wellaas stad ar boued pa ne voe mui naonegezh na diouer bras a voued ; evelato, 27% eus ar boblañs a c'houzañve c'hoazh un diouer mallus a voued ha 50% a c'houzañve un diouer grevus. E dibenn ar bloaz e savas aon rak an diouer a evezh hag a breder a-fet gwallvagadur, rak Israel he devoa skarzhet meur a AMG – Médecins Sans Frontières (MSF) en o zouez – eus Gaza ; an aozadurioù-se a sikoure da skañvaat ar gwallvagadur hag an naonegezh dre brederiañ bugale gwall naonek. Ouzhpenn da gement-se, Israel a gendalc'he da stankañ ar pourchas lod louzeier.

Goude tarzh brezel Iran e miz C'hwevrer 2026, Israel a c'hourlakaas en-dro meur a grennadur e Gaza : serriñ meur a zor ma tremene ar skoazell, ampellañ fiñvoù ABU, ampellañ distro an dud da C'haza, ampellañ ar skarzhañ gloazidi.

• Divroadegoù ret

A laez da draoñ hervez an heol

• Tud divroet o tistreiñ da gêr C'haza.
• Tud divroet o c'hedal e Nuseirat o distro d'ar gêr e Gaza.
• Tud divroet o vevañ e teltennoù en Al-Mawasi.

Abaoe miz Here 2023 ez eus bet divroet 1,9 milion a dud, eleze tost da boblañs a-bezh Strizhenn Gaza, da heul urzhioù Israel da skarzhañ ; urzhioù digempoell, embannet e-kerzh bombezadegoù alies, o deus lezet trevourien hep hent pe bal. Meur a wezh ez eo bet arsailhet an takadoù dengar, endra edo Israel o stankañ ar skoazell hag o tistrujañ danframmoù, a pezh a zegasas naonegezh ha lec'hioù diannezadus. A-glev d'an holl, pennadurezhioù Israel a zisklêrias bout mennet da grennañ tiriad Gaza ha da skarzhañ Palestiniz anezhañ dre greñvaat lezennoù riñs kenelel ha skarzhañ dibaouez. An aozadur Human Rights Watch a lakaas politikerezh Israel a-fet divroadegoù ret d'un torfed-brezel ha d'un torfed enep mab-den. Suafrika ha Stadoù all a gavas abeg e skarzhañ Strizhenn Gaza evel un elfenn bennañ er gouennlazh}}. B'Tselem a veneg uhelidi Stad Israel o lavaret ez eo ar riñs kenelel "ur pal kreizel er brezel".

D'ar 6 a viz Here 2024, Israel a lakaas Gaza an Norzh d'un dachenn-emgann hag a urzhias d'an drevourien divroañ Koulz an dielfennerien vilourel israelat hag an AMG Al Mezan Center for Human Rights e Jabaliya e Gaza a lavaras e oa kement-se pazenn gentañ raktres ar jeneral Giora Eiland evit rediañ Palestiniz da guitaat Gaza. ABU a lavaras e c'hellfe Israel bout atebek war "distrujañ ar boblañs palestinat e rannvro hanternozelañ gouarnelezh Gaza dre varvioù ha divroadegoù".

E-kerzh harz-tennañ miz Genver 2025 e c'hallas tud divroet distreiñ d'ar gêr e Gaza an Norzh. Pa dorras Israel an harz-tennañ e miz Meurzh ec'h adkrogas da ordren divroadegoù. A-c'houde an argadenn war gêr C'haza (15/09 – 04/10/2025) e voe c'hoazh 1,2 milion a dud divroet. Adalek tarzh ar brezel betek dibenn ar bloaz 2025, war-dro 100 000 a dud a dec'has diouzh Strizhenn Gaza. Lakaet kevret gant ar marvioù, kement-se zo un digresk a 6% e poblañs an tiriad.

• Ekolazh

Berniadoù lastez tost d'ar boblañs e Gaza a laka an endro hag ar yec'hed en arvar.

Drastet e voe an endro e Gaza gant bombezadegoù Israel : glasvez aet da get ; aer, dour ha douar kontammet ; danframmoù an dour hag ar vezegiezh distrujet. ABU hag aozadurioù all a laka an drougoù-se d'un "ekolazh" : meneziadoù atredoù ha lastez, dourioù lous chomet hep bout yac'husaet, ha saotradur pistrius. En abeg da se ez eus bet kleñvedoù, kudennoù skevent, ha riskloù yec'hedel war hir dermen. Meur a zispleger en deus lavaret emañ an ekolazh mennet e kreiz ar gouennlazh gant Israel e Gaza. Helenneien o deus lavaret ez eo distrujañ an endro a skor ur boblañs – he dour, he douar hag he reizhiad bevañs ennañ – un ober a c'houennlazh pa c'hourlaka aozioù bevañ a zo jedet evit kas ar strollad da get, a-zarn pe a-bezh.

• Distruj mennet danframmoù trevourel

A laez da draoñ hervez an heol

• Distrujoù e Rafah goude disparti Tsahal ha deroù an harz-tennañ.
• Distrujoù goude ur vombezadeg e karter El-Remal e kêr C'haza, 09/10/2023.
• Moged ha tan goude ma voe skoet un tour uhel e kêr C'haza.

An istorourien Mark Levene hag Elyse Semerdjian a laka distrujoù an danframmoù e "kelennadurezh Dahiya" Tsahal, da lavaret eo distrujañ un niver bras a zanframmoù trevourel evit gwaskañ gouarnamant an enebour ; abaoe 2006 e vez lakaet ar gelennadurezh e pleustr e Strizhenn Gaza ; "kêrlazh" eo hervez M. Levene, hag ur benveg evit gouennlazhañ. E miz Here 2024, ar strollad enklaskerien Forensic Architecture e London a embanas : "aozet, reizhiadet ha mennet eo taol-brezel Israel e Gaza evit distrujañ aozioù bevañ ha danframmoù ar vuhez".

E miz Gouere 2025, ar gazetenn vreizhveurat The Guardian a embannas e oa peurzistrujet pe gwall vazaouet war-dro 70% eus danframmoù Gaza. Hervez ar c'heleier, Israel a baee betek 5 000 chekel (1 462,50 €) da embregerezhioù dre savadur distrujet. E miz C'hwevrer 2025 e voe embannet e oa marvet 15 bugel da vihanañ dre iswrester (re izel e oa gwrez o c'horf) e-kerzh ar goañv en abeg ma oa bet Israel o tistrujañ annezioù ha kreizennoù tredan. E miz Mae 2025 e tisklêrias B. Netanyahou : "emaomp o tistrujañ muioc'h-mui ag annezioù, ha tud Gaza n'o deus lec'h ebet da zistreiñ dezhañ. An disoc'h nemetañ hag a zle c'hoarvezout eo e fello d'an dud kuitaat Strizhenn Gaza.".

En un danevell e miz Kerzu 2024, Human Rights Watch a damallas da Israel seveniñ ur gouennlazh e Gaza dre dagañ danframmoù an dour hag e buradur ha dre zibourvezañ Palestiniz diouzh moned davit dour. Hervez an danevell, Israel a wastas a-ratozh panelloù-heol a vage purlec'hioù, ur virlenn hag etrepaouezioù, a stankas rikoù-kempenn ha trelosk evit ar ganerioù, a droc'has rouedadoù an tredan, hag a arsailhas labourerien. Hervez B'Tselem, Israel he deus distrujet 84% eus rouedad an dour e Gaza, tra ma 'z embannas ar Bank-bed, Unaniezh Europa hag ABU e oa bet distrujet pe wallgaset 89% eus danframmoù an dour hag ar yec'hederezh e Gaza. ABU a lakaas an argadennoù-se da "ur rann bouezus e strategiezh ur gouennlazh".

██ Tiriad reoliet gant Hamas

██ Linenn Velen

██ Tiriad reoliet gant Israel

Rezet eo bet Rafah, ur gêr e su Strizhenn Gaza ; an darn vrasañ eus an drast zo bet kaset da benn dre dourtañ ha distruj mestroniet savadurioù kentoc'h eget dre vombezadegoù. E miz Gouere 2025 ec'h embannas ar BBC e oa krog Israel da ziskar danframmoù trevourel, o terriñ Kenemglevioù Geneva. Hervez ar BBC bepred, un degemennour eus Tsahal a lavaras edo "Hamas hag aozadurioù sponter all o kuzhat rikoù milourel e takadoù ma 'z eo stank ar boblañs trevourel. Tsahal a anavez hag a zistruj danframmoù sponter a zo kuzhet e savadurioù lec'hiet en takadoù-hont.". E miz Du 2025, ar BBC a embannas e oa bet distrujet tremen 1 500 savadur all gant Tsahal e Gaza abaoe an harz-tennañ. Ur vouezh aotreet e Tsahal a lavaras edo-hi oc'h ober diouzh framm an harz-tennañ, peogwir e c'hoarveze an distrujoù a-drek al Linenn Velen, eleze 53% eus Strizhenn Gaza.

• Mirout a c'henel bugale

E miz Meurzh 2025, un enklask gant ABU a ziskouezas he devoa Stad Israel sevenet oberoù gouennlazhañ e Gaza dre zistrujañ en un doare reizhiadel an danframmoù genel bugale, en ur c'hourlakaat ur seziz a vire ouzh prederiañ brazezded, gwilioud ha bugale nevez-c'hanet, a pezh a zegas droug hep distro da gresk poblañs Palestiniz e Strizhenn Gaza. Kavet e voe ivez e oa bet distrujet a-ratozh gant Tsahal an ospital-frouezusted Al-Basma IVF Centre, a sevene war-dro 2 500 hiliadur in vitro bep miz ; war-dro 4 000 krouell, 1 000 standilhon sper ha vielloù a voe distrujet. Ne voe kavet prouenn ebet a-fet ratozhioù milourel. ABU a zedastumas e oa distrujañ an ospital "un darbar mennet da virout ouzh Palestiniz a c'henel bugale e Gaza, ar pezh a zo un oberezh-gouennalazhañ". ABU a embannas e oa bet Israel o tistrujañ danframmoù yec'hedel evit ar maouezi en un doare reizhiadel hag implijet ar feulster reizhel evel ur strategiezh er brezel, ar pezh a oa oberoù gouennlazhañ enep Palestiniz.

Hervez stadegoù digant Maodiernezh ar Yec'hed e Gaza, skignet gant an aozadur Physicians for Human Rights ("Mezeien evit Gwirioù Mab-den"), un digresk a 41% er ganedigezhioù zo bet e miz Mae ha miz Even 2025 e-keñver an hevelep mizioù e 2022..

Distruj reizhiadoù trevourel ha kevredigezhel

• Argadennoù ouzh ar prederioù yec'hedel

Distrujet e voe kreizenn yec'hedel Cheic'h Radwan an UNRWA, 02/2024.

Tud eus ar C'hreskloar Ruz palestinat oc'h ensellout ur c'hlañvgarr e Deir el-Balah.

E miz Du 2023 e The Lancet hag e miz C'hwevrer 2024 e BMJ Global Health, meur a vezeg a zisplegas dre ar munud penaos e oa ur gouennlazh eus distrujañ an danframmoù yec'hedel hag o labourerien e Gaza, kevret gant disklêriadennoù politikerien Israel Arbennigourien war ar gwir etrebroadel zo savet a-du ganto. Ret e voe da reizhiad yec'hedel Stad Palestina talañ ouzh enkadennoù denegour en abeg da argadegoù Israel : adalek an 23 a viz Here e krogas ospitalioù da serriñ o dorioù peogwir n'o devoa mui trelosk ebet. Pa ne voe mui tredan en ospitalioù, meur a vabig a oa bet ganet a-raok an termen a varvas. Kalz labourerien yec'hedel zo bet lazhet gant bombezadegoù Israel ; klañvgirri ha savadurioù yec'hedel zo bet distrujet ivez. Médecins Sans Frontières a embannas e oa bet gwallgaset pe zistrujet un niver bras a glañvgirri hag a zanframmoù yec'hedel, ha lazhet e oa bet skipailh MSF. MYG a lavaras e oa aet ar reizhiad yec'hedel da get. E miz Ebrel 2024, ABU a zisklêrias e kendalc'he distruj ar reizhiad yec'hedel da sevel betek kementadoù a chome c'hoazh da vout muzuliet.

E miz C'hwevrer 2025, 160 labourer yec'hedel da vihanañ zo bac'het gant Israel hep mar ebet, ha 24 all zo diank goude bout bet dilamet diouzh ospitalioù e Gaza. Rener ospital Al-Shifa a voe bac'het e-pad 7 mizvezh ha lakaet en e frankiz hep tamall ebet ; displegañ a eure war ar gwallgaserezh en devoa gouzañvet, ha lavaret a reas ne doa devezh ebet hep boureverezh er bac'hoù israelat.

• Distruj lec'hiennoù sevenadurel, relijiel ha desavadurel ====

A laez da draoñ hervez an heol

• Ur voskeenn vombezet, 20/02/2025.
• Distruj ar Rashad Shawa Cultural Center.
• Ur voskeen e Khan Younis, 08/10/2023.

Amnesty International a verk kement-mañ : "evit bout ma n'emañ ket distrujañ glad pe hêrezh istorel, sevenadurel ha relijiel berzet gant ar CPPCG, al Lez-varn etrebroadel he deus stadet e c'hall hevelep distrujoù anataat e klasker distrujañ ar strollad pa vezont mennet". An ensavadur Lemkin Institute for Genocide Prevention en deus lavaret ez eus diskouezet ur mennad da c'houennlazhañ gant distruj a-ratozh beredoù e Gaza peogwir e klask "diverkañ bezañs istorel ur bobl".

Abaoe ar 7 a viz Here 2023, tamallet ez eus bet da Dsahal ober gant re greñv un nerzh a-enep daouzegadoù a skolioù, laerezh, disakrerezh, mac'hagn Palestiniz varv, ha chom hep diforc'hañ etre soudarded Hamas ha trevourien. Da oberoù gouennlazh ivez ez eo bet lakaet an tagañ lec'hiennoù sevenadurel ha desavadurel, koulz hag implijout fosfor gwenn (P₄, un danvez tangwaller).

D'an 18 a viz ebrel 2024, ABU a gondaonas Israel en abeg d'he "scholasticide" – un nevezc'her evit "distrujañ an danframmoù desavadurel" – e Gaza, pa oa bet distrujet dreist 80% eus ar skolioù ha lazhet 5 000 skoliad(ez), 261 mestr(ez)-skol ha daouzegadoù a gelennerien ha kelennerezed.

Amnesty International a gadarnaas da nebeutañ 4 darvoudenn ma ne oa ezhomm milourel hollret ebet da zistrujañ lec'hiennoù sevenadurel ha relijiel e Gaza : distruj kampus Al-Mughraqa ar skol-veur Al-Azhar, kampus Al-Zahra ar skol-veur Israa, moskeenn Al-Dhilal ha bered Bani Suheila e Khan Younis, ha moskeenn Al-Istiqlal e Khan Younis ivez. E videoioù war ar media sokial, Amnesty International a ziskouezas emzalc'h soudarded israelat en distrujoù-se evit prouiñ e oa ur ratozh gouennlazh ; an aozadur a verkas ivez pegen niverus e oa al lec'hiennoù sevenadurel, istorel ha relijiel a zo bet freuzet e Gaza, an dielldi-kreiz en o zouez.

E miz Genver 2025 e voe kontet e oa bet distrujet 815 moskeenn ha 19 bered gant Tsahal e brezel Gaza.

E miz Even 2025, ABU a embannas he devoa Israel sevenet an torfed a ziouennañ, anezhañ un torfed a-enep mab-den, p'he devoa lazhet trevourien o devoa kavet repu e skolioù hag e lec'hiennoù relijiel ; hervez an danevell, Israel he devoa freuzet tremen 90% eus ar savadurioù desevadurel e Gaza.

Bukañ strolladoù resis

• Desaverien

Anzavet gant gouezeien evel un elfenn eus gouennlazh Gaza ez eo bet lazhañ desaverien ha distrujañ danframmoù desevadurel. Da skorañ he ratozhiad e 2025, ma tisklêrie e kenglote politikerezh hag obererezh Israel e Gaza gant termenadur lezennel ur gouennlazh, an IAGS a skrivas "Israel he deus distrujet skolioù, skolioù-meur, levraouegoù, mirdioù ha dielloù, an holl anezho ret evit ma kendalc'hfe hevoud hag hevelebiezh holl Balestiniz".

ABU a c'houlakaas e oa "ur striv a-zevri evit distrujañ ar reizhiad desavadurel palestinat, un ober a anver "scholasticide". [An argadennoù] a ziskouez ur reizhiad feulster mennet da freuzañ diazez ar gevredigezh palestinat".

Er c'hlemm a lakaas el Lez-varn Etrebroadel ma tamallas gouennlazh da Stad Israel, Suafrika a venegas distruj peder skol-veur ha lazh ar c'helenner meur Sufian Tayeh – kadoriad ar Skol-veur Islamek) e Gaza (SVIG), lazh Ahmed Hamdi Abo Absa – dean rann ar sevel meziantoù e Skol-veur Palestina, lazh Muhammad Eid Shabir – kelenner war an immunologiezh hag ar virologiezh, ez-kadoriad SVIG, ha lazh Refaat Alareer – barzh ha kelenner war al c'heverata lizheregel hag ar c'hrouiñ skridoù er SVIG.

Hervez enklaskerien e skol-veur Birzeit e Strizhenn Gaza a lavaras e oa "mennet ha reizhiadel [...] 94 kelenner a voe buket ha lazhet gant an aloubadeg israelat".

Kazetennerien

"Dre ar yezh e c'heller gwennañ ur gouennlazh. Unan eus an abegoù ma vezomp c'hoazh bombezet goude 243 devezh eo The New York Times hag ar braz eus media ar C'hornôg." – Hossam Shabat (2001-2025), ur c'hazetenner palestinat a voe tamallet dezhañ bout un ezel da Hamas hep prouenn ebet ha lazhet d'ar 24 a viz Meurzh 2025.

Aozadurioù evit frankiz ar c'hazetennerezh ha strolladoù dengar o deus lakaet lazh reizhiadel kazetennerien e Gaza d'un elfenn eus ar gouennlazh. An International Federation of Journalists (IFJ) a embannas e oa bet lazhet 56 labourer(ez) er media e 2025 hepken, un darn eus ar "brezel-gouennlazh e Gaza".

Suafrika a venegas en he c'hlemm e veze lazhet "kalz muioc'h a gazetennerien balestinat eget e kement brezel a zo bet er 100 vloaz tremenet".

Tamallet ez eus bet da Dsahal bukañ war-eeun kazetennerien ha media en desped d'ur panellerezh anat ha da zarbaroù gwareziñ. Al Jazeera a embannas e oa bet lazhet 278 kazetenner(ez) ha 706 ezel eus o ziegezhioù a-kerzh ar "brezel-gouennlazh" abaoe miz Here 2023.

En ur studiadenn gant ar skol-veur Brown University e Providence e lenner ez eo bet lazhet gant Israel muioc'h a gazetennerien e Gaza abaoe miz Here 2023 eget e Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika, er Brezel-bed kentañ, en Eil Brezel-bed, e Brezel Korea, e Brezel Viêt Nam, e brezelioù e Yougoslavia er bloavezhioù 1900 ha 2000 hag e brezhelioù Afghanistan goude gwalldaolioù an 11 a viz Gwengolo 2001, an holl lakaet a-gevret.

Ar Poellgor evit Gwareziñ Kazetennerien (Committee to Protect Journalists, CPJ) a verkas e vez "Israel o seveniñ ar striv marvusañ ha mennetañ evit lazhañ kazetennerien hag o lakaat da devel a zo bet teuliaouet gant ar CPJ", hag e oa "kazetennerien e Gaza o lavaret e oant bet gourdrouzet a-raok ma vefe lazhet izili eus o familhoù".

En un degouezh enrollet gant al Lez-kastizañ Etrebroadel (ICC), an aozadur Reporters Sans Frontières (RSF) a damallas da Dsahal bukañ ha lazhañ 7 kazetenner e Gaza etre an 22 a viz Here hag ar 15 a viz Kerzu 2023. Un torfed-brezel eo bukañ kazetennerien hervez mellad 8 Statud Roma al Lez-varn, bet sinet d'ar 17 a viz Gouere 1998 ha lakaet e pleustr e 2002.

Ar Greizenn Balestinat evit Gwirioù Mab-den (Palestinian Centre for Human Rights, PCHR) a lavar ez eo al lazhoù-se un doare da abafaat ar gazetennerien ha d'o dibennadiñ a ziskuliañ ar pezh a vez o c'hoarvezout.

• Labourerien yec'hedel

Lakaet eo bet lazhañ labourerien yec'hedel d'un elfenn bouezus eus ar gouennlazh ; "medicide"" ("mezeglazh") a vez graet a-wezhioù eus kement-se : implijout nerzh milourel ha politikerezh ur Stad evit distrujañ en un doare reizhiadel danframmoù yec'hedel ur gevredigezh.

An aozadur Physicians for Human Rights – Israel ("Mezeien evit Gwrioù Mab-den", skourr Israel) en deus lavaret n'o deus lazh ha bac'hadur tremen 1 800 labourer yec'hedel efed ebet war ar brezel, hogen mennet int da stlabeziñ ar gouester mezegel ha da lakaat ar pareañ da hogozik dic'hallus, ha kement-se a genglot gant dezverkoù ur gouennlazj.

ABU a zisklêrias e oa ur "medicide""» eus an argadeg war an danframmoù yec'hedel e Gaza, hag un elfenn eus ur gouennalazh war seveniñ.

Prezeg akademek ha lezennel

Respontoù d'ar goulenn : "Penaos e termenfec'h taol-brezel Israel e Gaza ?" lakaet da helenneien arbennik war ar Reter-Nesañ, 31 a viz Genver – 19 a viz C'hwevrer 2025.
46% : "Gouennlazh". 36% : "Torfedoù-brezel kar d'ur gouennlazh". 9% : "Torfedoù-brezel hogen n'int ket kar d'ur gouennlazh". 4% : "Oberoù mezhus hogen n'int ket torfedoù-brezel". 4% : "Oberoù reizh hervez ar gwir d'em zifenn". 2% : "Ne ouzon ket".
Notenn : 101 eo sammad an dregantadoù abalamour d'ar rontaat.

Kreskiñ a ra ar c'henglev e metoù arbennigourien war ar gouennlazhoù hag ar Shoah, arbennigourien war ar gwir etrebroadel, aozadurioù dengar ha gouarnamantoù evit lavaret ez eus ur gouennlazh eus oberoù Israel e Gaza ; distroadañ an tamall a ra Israel hag hec'h aduidi.

Gouennlazh, sionouriezh ha nakba

Palestiniz o deus gouverket a liamm a vefe etre ar gouennlazh e Gaza ha feulster politikel ar sionouriezh, ouzh e lakaat da heuliad an nakba, a zo bepred o c'hoarvezout.

Lod helenneien a lavar n'eo ar gouennlazh e Gaza nemet pazenn diwezhañ ur "gouennlazh gorrek" a voe boulc'het gant an nakba ha skarzhadur kantadoù a viliadoù a Balestiniz e 1948, pa voe staliet Stad Israel.

Hervez B'Tselem hag aozadurioù all e c'hoarvez ar gouennlazh e-kerzh 75 bloavezh a feulster a-berzh ar sionouriezh trevadenner hag an "dreistbeli yuzev" (ar gredenn ma 'z eo ar bobl yuzev trec'h da forzh pe bobl all). Meur a helenneg a lavar ez eo an drevadennouriezh ur broud pouezus en oberoù Israel. An istorour israelat Raz Segal ha B'Tselem a c'houverk emañ levezon an dreistbeli yuzev o pouezañ mui-ouzh-mui war politikerezh Israel, pa c'houverk ivez Francesca Albanese eus ABU hag ar c'helenner Amos Goldberg eus Jeruzalem ar raktres anvet Greater Israel (hebraeg : ארץ ישראל השלמה Eretz Yisrael HaShlema, "Tiriad klok Israel"), eleze eus an Nil er Su d'an Eufrates en Norzh.

Studiadennoù a-zivout Gouennlazh ha Shoah

E miz Mae 2025, ar gazetenn izelvroat NRC a embannas e oa souezhet gant unvouezh an helenneien bennañ arbennigour war ar gouennlazhoù o lavaret e veze sevenet ur gouennlazh gant Israel e Gaza ; lod helenneien all avat a lavaras n'edo ket Israel oc'h ober. Lod all c'hoazh o deus lavaret e rankfed lakaat oberoù Israel d'ur gouennlazh en ur venegiñ a-douez traoù all an argadegoù ouzh an danframmoù, ar boued hag an dour. Omer Bartov, ur c'helenner war ar Shoah hag ar gouennlazhoù er Brown University hag un ez-ofiser e Tsahal, a lavaras "ar mennad zo bet embannet a-glev d'an holl gant meur a atebeg hag a vleiner. Ur mennad avat a c'hall bout dezastumet diwar ur reizhiad oberoù war an dachenn, ha splann e voe ar reizhiad-se e miz Mae 2024". Daou istorour war ar Shoah e Jeruzalem a verkas kement-mañ : "an darn vuiañ eus an oberoù en ur gouennlazh zo evit o sevenerien oberoù evit em zifenn a-enep o gouzañvidi" hag "evel-henn eo ar brezel e Gaza".

D'an 31 a viz Eost 2025, an IAGS a embannas ur ratozhiad ma lakaas Israel da c'houennlazherez e Gaza.

Arbennigourien war ar gwir ha war gwirioù mab-den

E miz Kerzu 2029, Luis Moreno Campo, anezhañ un ez-pennprokulor en ICC, a zisklêrias da Al Jazeera e oa seziz Gaza un doare gouennlazh pa c'hourlakae Israel aozioù bevañ a gasfe da varv Palestiniz. E miz Kerzu, meur a arbennigour war ar vezegiezh etrebroadel hag ar skoazell zengar a embannas e The Lancet gouzavadennoù nevez a-zivout ar riskl a c'houennlazh, en ur zisplegañ dre ar munud penaos e vefe marvioù en abeg da Israel o stankañ pep skoazell zengar, ha penaos e kendalc'hfe feur ar marvioù da washaat. Goulenn a rejont digant sinerien ar CPPCG staliañ un harz-tennañ e Gaza. Meur a zisklêriadenn foran digant kazetennoù hag aozadurioù akademek o deus gouzavet a-zivout ur gouennlazh hag a savas a-enep dezhañ.

E miz Genver 2024, meur a Israelad pennañ a gasas da Bennprokulor Israel ha da Brokulor ar Stad ul lizher digor ma rojont skouerioù eus "ar prezeg netraiñ, skarzhañ ha digoll". Ar sinerien a skrivas edo reizhiad barnerezhel Israel o tianavezout ar broudañ d'ar gouennlazh e Gaza. E miz Genver 2024, an helenneg stadunanat John Mearsheimer, a zo un arbennigour war ar politikerezh hag an darempredoù etrebroadel, a skrivas e oa bet o krediñ e oa Israel atebek war dorfedoù-brezel sirius e-pad daou vizvezh kentañ ar brezel betek diwezh an harz-tennañ e 2023, pa voe anat dezhañ edo pennadurezhioù Israel o klask distrujañ un darn heverk eus ar boblañs palestinat. Ar C'hanadian William Schabas, a zo un arbennigour war ar gwir kastizel etrebroadel, a lavaras e oa klemm Suafrika an degouezh kreñvañ a-fet gouennlazh el Lez-varn Etrebroadel a-douez an holl zegouezhioù nevez, en ur venegiñ freuz danframmoù e Gaza, politikerien Israel o lakaat Palestiniz da "loened denel" ha mennad Israel da zilemel an tredan, an dour hag ar prederioù mezegel diganto.

D'ar 26 a viz Genver 2024, al Lez-varn Etrebroadel a embannas ur rakdisentez ma lavaras e oa gwirheñvel ar gwirioù meneget gant Suafrika, hag urzh a roas da Israel da gemer kement diarbenn a c'hall evit mirout na c'hoarvezfe ur gouennlazh, evit herzel ouzh pep atiz d'ar gouennlazh hag e gastizañ, ha da aotren ar skoazell zengar e Gaza. Barner lez-varn uhelañ Israel a savas enep ar muianiver a lakae ar gouennlazh da wirheñvel pa skrivas ne oa ket bet prouet gant Suafrika e oa mennet Israel da seveniñ ur gouennlazh.

D'ar 15 a viz Mae 2024, un danevell gant 5 skol-veur (4 e SUA hag 1 e Suafrika) a gavas e oa bet sevenet oberoù gouennlazhañ e Gaza. En un atersadenn e miz Mae 2024 ivez, unan eus kendiazezerien Human Rights Watch a zisplegas penaos e c'heller kendastum ur gouennlazh eus ar skoazell zengar berzet gant Israel hag an naonegezh a c'hoarvezas da-heul e Gaza.

D'ar 1añ a viz Even 2024, ar c'helenner Daniel-Erasmus Khan war ar gwir etrebroadel a lavaras ne oa ket anat e oa mennet Israel da seveniñ ur gouennlazh. En hevelep miz, un danevell gant an University Network for Human Rights hag ar Boston University School of Law a gavas e oa bet sevenet oberoù gouennlazhañ gant Israel. E komzoù frank bet embannet e miz Eost 2024, an alvokad stadunanat Eli M. Rosenbaum, ez-rener Burev an Enklaskoù arbennik e Maodiernezh ar Justis e SUA, a skrivas ne oa ket ur gouennlazh eus oberoù Israel e Gaza peogwir e klaskent "mirout ouzh Hamas a seveniñ ur gouennlazh".

E miz Here 2024, an arbennigour iwerzhonat war ar gwir Conor Gearty a reas "gouennlazherez" eus Stad Israel en abeg d'an argadennoù ouzh skolioù hag ospitalioù ha d'an diouer a enklaskoù gant ar pennadurezhioù e diabarzh ar Stad evit gouzout ha torfedoù a oa bet sevenet. Grietje Baars ha José Manuel Barreto, daou alvokad etrebroadel e London, o deus disklêriet e oa bet gwallgaset an urzh hag al lezennoù etrebroadel gant ar fed m'he deus nac'het ar gumuniezh etrebroadel ober "gouennlazh" eus oberoù Israel ha respont en doare a zere, ar pezh en deus lakaet war wel gwander ar gouarnerezh etrebroadel. J. M. Barreto a lavar ez eo bet bet "diskuliet gant gouennlazh Palestiniz ar framm trevadennour don a zo en urzh lezennel etrebroadel".

E miz Kerzu 2024 ec'h embannas Amnesty International un danevell hag a damalle ur gouennlazh da Israel. Goude an danevell-se, Human Rights Watch a lavaras ivez e oa bet sevenet oberoù gouennlazhañ hag e c'helled kendastum mennad ur gouennlazh diwar disklêriadennoù penndadurezhioù Israel.

E miz Ebrel 2025, an alvokad saoz Michael Mansfield a lavaras e oa diarvar e c'hoarveze ur gouennlazh e Gaza. E miz Mae 2025, Luigi Daniele, ur mestr prezegenner en Nottingham Law School, a verkas ul liamm etre digarezioù Tsahal evit hec'h oberoù e Gaza ha re an Nerzhioù-Skorañ Prim (Rapid Support Forces) e Brezel diabarzh Soudan (2023-bremañ), "ar pezh a ziskwel emeur o sevel ur patrom evit un netraiñ a-yoc'h, hag ur gouennlazh zoken", emezañ – e miz Mae 2024, Nimer Sultany a oa savet a-du gant Forensic Architecture pa lavare e oa bet Israel o treiñ ar gwir etrebroadel dengar d'ur "feulster dengar" ; daou arbennigour all a lavaras edo Israel oc'h implijout al lezenn end-een evit ur benveg da reizhwiriañ ar gouennlazh.

E miz Even 2025, daou arbennigour en Alamagn a skrivas e oa deuet diaesoc'h nac'hañ e ve ur gouennlazh mennet.

E miz Gouere 2025, 1 300 den e metoù ar yec'hed foran, ar prederioù mezegel hag ar skiantoù sokial a sinas ul lizher ma anzavjont e oa ur gouennlazh e Gaza. Hervez studiadennoù ar c'helenner stadunanat war ar peoc'h Ernesto Verdeja, zoken an termenadur strishañ a laka oberoù Israel d'ur gouennlazh. E miz Gouere 2025, ar gazetenn Le Monde a embannas e oa dizemglev etre an arbennigourien war ar gwir a-zivout ar gudenn, lod oc'h anzav edo Israel o seveniñ ur gouennlazh ha lod all o soñjal e oa re skañv skor an damalladenn. Omer Bartov a skrivas e oa tav meur ag arbennigour war ar Shoah hag o diskred war ar fed ma c'hellfe Israel seveniñ torfedoù-brezel, torfedoù enep mab-den, riñs kenelel pe ur gouennlazh zo ur gourdrouz e-keñver ar studiadennoù a-zivout ar Shoah hag e gounlidoù, hag e c'hellfe kas d'un diskar e talvoudegezh ar c'helennadurezh a-zivout ar Shoah. Ar c'hazetenner Colin Jones a atersas alvokaded emezelet en Arme ar Stadoù-Unanet ; gwelet a reont Gaza evel un taol-arnod a-zivout petore emzalc'h milourel a vije dereat en ur brezel etre SUA hag ur galloud evelSina.

E miz Eost 2025, ar gelennerez suafrikat war ar gwir etrebroadel Mia Swart a zisklêrias e oa ur c'henglev o sevel e metoù ar gwir etrebroadel evit lavaret emañ Israel o seveniñ ur gouennlazh. Craig Mokhiber, un ez-alvokad war gwirioù mab-den en ABU, a skrivas : "Biskoazh en hon amzer n'hon eus gwelet ker anat un dorridigezn – mellad goude mellad – eus Kendivizad ar Broioù Unanet a-zivout ar gouennlazhañ, nag ur c'henglev ken ec'hon a-zivout anaout an torfed"

Arbennigourien all

E miz Meurzh 2024, ar Middle East Studies Association a gondaonas "ar c'hresk a zo war ampled ar feulster-gouennlazhañ a vez roet da Balestiniz Gaza" en ur lavaret e oa emzalc'h Israel ur gouennlazh sevenadurel. Pan atersas ar Brookings Institution 758 arbennigour war ar Reter-Kreiz e kavas e kreske ar c'henglev war ar fed ma oa ur gouennlazh eus taol-brezel Israel e Gaza.

E 2025, John Spencer, rener ar studiadennoù a-zivout ar brezel-kêr er Modern War Institute en Akademiezh an U.S. Army, a lavaras n'he devoa ket Israel diskouezet bout mennet da c'houennlazhañ, peogwir e oa "anat ar pezh a ra Israel evit gwareziñ an danframmoù, ar vuhez trevourel, evit pourchas servijoù".

An istorour Robert Satloff en Institute for Near East Policy e Washington, D.C. a savas a-enep kendivizad an IAGS en abeg d'e vammennoù nad int ket enklaskoù dizalc'h, en ur verkañ e voe degemeret gant 1/5 eus izili an aozadur, met skrivas a eure ivez ne oa ket varnadenn-se un asant da strategiezh hag oberoù Israel e Gaza pe digasted ouzh an niver spontus a varvioù er brezel-se.

Prosezoù

Lez-varn Etrebroadel ar Justis

Ali lod Stadoù a-zivout South Africa vs. Israel
██ Suafrika	██ A-du gant Suafrika
██ Stadoù a-enep Suafrika	██ Israel

E miz Kerzu 2023, Suafrika a savas klemm e Lez-varn Etrebroadel ar Justis (ICJ) dre nerzh Kendivizad ar Gouennlazh, o tamall da Israel seveniñ ur gouennlazh, torfedoù-brezel ha torfedoù enep gwirioù mab-den ouzh Palestiniz e Gaza. Cyril RamaphosaS, Prezidant Suafrika, a geñverias oberoù Israel ouzh an apartheid. Meur a Stad hag a aozadur etrebroadel a savas a-du gant klemm Suafrika.

E skrid he c'hlemm, Suafrika a zisklêrias e oa "perzh ur gouennlazh en oberoù Israel peogwir ez int mennet da zevoudañ distruj ul lodenn vras eus strollad broadel, gouennel ha kenelel Palestiniz" ; Suafrika a c'houlennas ma embannfe al Lez-varn un urzh da c'hortoz (interim order) a redife Israel da baouez diouzhtu gant oberoù milourel e Gaza hag enep Gaza.

D'ar 26 a viz Genver 2024, an ICJ a embannas ur c'hemennadur da c'hortoz a gave e oa gwirheñvel ar gwirioù meneget e goulenn Suafrika, hag un urzh da Israel da gemer kement diarbenn a c'helle evit mirout na c'hoarvezfe ur gouennlazh, evit herzel ouzh pep atiz d'ar gouennlazh hag e gastizañ, ha da aotren ar skoazell zengar e Gaza. Pelloc'h er bloaz, Suafrika a c'houlennas digant al Lez-varn ordren diarbennoù ouzhpenn a-enep Israel, hag e miz Mae ec'h embannas an ICJ un urzh a zo bet lakaet da forc'hek gant lod arbennigourien, hogen a zo bet meizet dre vras evel rediañ Israel da baouez diouzhtu gant e argadenn e Rafah. Israel a zistaolas an deveizadur-se hag a gendalc'has gant hec'h argadenn.

Mouezh aotreet gouarnamant Israel a zistaolas "gant heug" al lavaroù-se hag a damallas da Suafrika kenlabourat gant Hamas, en ur lakaat klemm Suafrika d'un "tamall muntr lidel". D'an 2 a viz Genver 2024, Israel a zivizas mont d'an ICJ evit respont da Suafrika, daoust dezhi en devout dianavezet an holl lezioù-barn etrebroadel a-hed hec'h Istor. D'an 13 a viz Genver, B. Netanyahou a lavaras : "Den ebet n'hon harzo. Na Den Haag, nag Ahel an Droug, den ebet". Pennadurezhioù Israel a damallas enepyuzevegezh d'al Lez-varn. Israel a roas da wir he devoa graet he seizh gwellañ evit gwareziñ an drevourien e Gaza e-pad he zaol-brezel e Gaza; Lod politikerien eus an tu-kleiz en Israel a savas a-du gant Suafrika.

Ar wiraourez ougandat Julia Sebutinde, besprezidantez Lez-varn Etrebroadel ar Justis, a oa unan eus ar 17 barner a zivize war darbaroù da c'hortoz a-zivout South Africa vs. Israel. Mouezhiañ a-enep an holl zarbaroù-se a reas, hec'h-unan e-mesk holl varnerien an ICJ. E displegadenn he savboent e skrivas ar varnerez : "meur a ober fetis zo bet lakaet e pleustr gant Israel evit aesaat pourchas skoazell zengar da boblañs trevourel Gaza". Tamallet e voe da J. Sebutinde en devout goubreizhet lodennoù bras eus he skrid diwar mammennoù a zo a-du gant Israel, diwar Wikipedia ha diwar ar BBC. Hervez ar skiantour politikel stadunanat Norman Finkelstein, "da nebeutañ 32% eus enebiezh Sebutinde zo bet goubreizhet", en o zouez skridoù gant an alvokad Douglas Feith, a voe is-sekretour Politikerezh an Difenn dindan George Walker Bush adalek 2001 betek 2009.

E miz Meurzh 2026, meur a Stad a lakaas disklêriadurioù-emell dindan mellad 63 statudoù an ICJ, ar pezh a gasas an niver a Stadoù oc'h emellout da 18. Hervez ar c'heloù, an Izelvroioù a lavaras e oa ar redi da virout ouzh ur gouennlazh "ur redi poellek a zifrae", ha kadarnaat a rejont e c'helle an divroadegoù rediet hag an nac'hadenn vennet da zegas pep skoazell zengar "diskouez e oa ur ratozh gouennlazhañ". Island ha Namibia a skoras Suafrika ivez, Island o lavaret e c'helled dezastum ar ratozh diwar reizhiadoù en emzalc'h Israel, hep na vefe kement-se an dezastum poellek nemetañ.

En enep, SUA, Hungaria ha Fidji a lakaas disklêriadurioù-emell evit skorañ Israel. SUA a nac'has ar gouennlazh hag a lavaras e vez "treuzimplijet" an aozadurioù etrebroadel en ur c'habalerezh mennet da "zireizhwiriañ" Israel. Hungaria a lavaras e oa an degouezh an arvar da "ledanaat termenadur ar gouennlazh" hag a c'houzavas enep treiñ al lezioù-barn etrebroadel d'ur "stourmva politikel" ; Fidji a lakaas ar "c'hemperzh a vrezel-kêr" d'un elfenn bouezus e diviz al Lez-varn. E-kerzh ar c'houlz-se, Alamagn a zilamas he raktres kent, a oa emellout war anv Israel.

Israel a lakaas hec'h enep-kounskrid d'an 12 a viz Meurzh 2023 goude bout bet daou astenn adalek an deiziad orin, 28 a viz Gouere 2025, digant an iCJ. Gouarnamant Suafrika a verkas e c'hoarveze kement-se endra gendalc'he Palestiniz da dalañ ouzh bombezadegoù hag ouzh un niver a varvioù na oa ket war zigresk daoust da urzhioù kent an ICJ, ha lavaret a eure e klaskfe gouzout ha rekis e oa goulenn skridoù ouzhpenn a-berzh Israel pe tremen d'an doare dre gomz.

Lez-kastizañ Etrebroadel (ICC)

E miz Mae 2024, Daniel-Erasmus Khan a c'houlennas urzhioù herzel e-enep Benyamin Netayahou ha Yoav Gallant, o lavaret en devoa arguzennoù solius evit krediñ e oant atebek war dorfedoù-brezel ha torfedoù a-enep mab-den bet sevenet e Gaza. Ne oa meneg ebet eus gouennlazh el listennad torfedoù, ar gouennalezh o vezañ disheñvel e-keñver lezenn diouzh an torfed-netraiñ. E miz Du 2024 e voe embannet an urzhioù.

En ul lodenn eus un danevell bet embannet e miz Kerzu 2024 hag a damalle ur gouennlazh da Israel, Amnesty International a c'houlennas digant an ICC "sellet buan ouzh an torfed a c'houennlazh bet sevenet gant pennadurezhioù Israel abaoe ar 7 a viz Here 2023, kement-se e-kerzh an enklask a zo war ober a-zivout stad an traoù e Stad Palestina". E miz Kerzu 2024 ivez, ar c'helenner israelat war ar gwir Omer Shatz a savas klemm en ICC en ur venegiñ 8 den eus ar politikerezh hag ar media en Israel, a lakae da atebek war atizañ d'ur gouennlazh. D'ar 1añ a viz Here 2024 e voe savet klemm en ICC o tamall gouennlazh da Bennvaodiernezh Italia, Giorgia Meloni, ha da bennadurezhioù all, abalamour ma skorent Israel. SUA hag Israel o deus pouezet en un doare politikel war an ICC hag he c'hastizet en abeg d'he savboentoù e-pad ar brezel.

Prosezadurioù all

E miz Du 2023, an aozadur Center for Constitutional Rights (CCR) e New York a gasas Prezidant SUA Joe Biden, e Vaodiern an Aferioù Estren Antony Blinken ha Maodiern an Difenn, Lloyd Austin, dirak ul lez-varn e Kalifornia, war zigarez edo Israel o seveniñ lazhoù a-yoc'h, o vukañ danframmoù trevourel hag o rediañ tud da zivroañ, kement-se holl o tennañ d'ur gouennlazh, ha ma oa gouest SUA da virout ouzh Israel a seveniñ an oberoù-se, pa oa darempredoù tost etre an div Stad. Ur barner kevreadel e SUA en deus distaolet an degouezh e miz Genver 2024, pan embannas ne oa ket aotreet e Lez-varn gant Bonreizh SUA da dermeniñ nep politikerezh estren, hogen skrivañ a eure : "evel m'eo bet kavet gant an ICJ, gwirheñvel eo e vefe ur gouennlazh eus emzalc'h Israel". Ar barner a zisplegas ivez e vije bet laouen oc'h embann ar gourc'hemenn hag o broudañ Joe Biden da zaskemmañ politikerezh SUA.

E miz C'hwevrer 2024, alvokaded o komz en anv Palestiniz en Alamagn a savas klemm a-enep politikerien ar vro, en o zouez ar C'hanseller Olaf Scholz, Maodiernez an Aferioù Estren, Annalena Baerbock, Maodiern an Armerzh, Robert Habeck, ha Maodiern an Arc'hant, Christian Lindner, en abeg ma oant "kendorfedourien" ar gouennlazh e Gaza. Pennprokulor Alamagn a zistaolas ar c'hlemm dre ziouer a ziskred poellek E miz Gwengolo 2025, an alvokaded a savas ur c'hlemm damheñvel enep izili ar gouarnamant ha re ar gouarnamant kent.

E miz Meurzh 2024, gouarnamant Nicaragua a voulc'has ur prosezadur en ICJ enep Alamagn hervez ar C'hendivizad a-zivout Dizarbenn ha Kastizañ an Torfed a C'houennlazh (CPPCG) peogwir e save gouarnamant Alamagn a-du gant Israel e brezel Gaza. Edo Nicaragua o c'houlenn ma vefe kemeret diarbennoù da c'hortoz evit gwareziñ Palestiniz, en o zouez adkregiñ da arc'hantaouiñ UNRWA ha paouez da bourchas armoù da Israel.

En hevelep miz, ar c'huzulva alvokaded aostralian Birchgrove Legal en deus kelaouet al Lez-kastizañ Etrebroadel a-zivout Pennmaodiern Aostralia, Anthony Albanese, Maodiernez an Aferioù Estren, Penny Wong, penn ar gostezenn enep, Peter Dutton, ha tud all peogwir e vefent kendorfedourien er gouennlazh, e torfedoù-brezel hag e torfedoù enep mab-den, p'o deus dilamet ar skoazell da UNRWA, pourchaset armoù da Israel hag he skoret en un doare anat e-pad ar bezel e Gaza.

E miz Du 2025, pennprokulor Turkia a embannas urzhioù herzel enep 37 Israelat o devije sevenet ur gouennlazh ha torfedoù enep gwirioù mab-den, en o zouez B. Netanyahou, e Vaodiern ar Surentez, e Vaodiern an Difenn ha penn Tsahal.

Atebegezh Stadoù tredeour hag aozadurioù all

Ret eo d'an holl Stadoù eus ABU hag o deus sinet ar CPPCG "implijout gant poell kement doare o deus evit dizarbenn ur gouennlazh keit ha ma c'hallont", hag arabat eo dezho pourchas "dafar da voulc'hañ pe da aesaat seveniñ an torfed". Meur ag arbennigour a lavar e vez anataet didalvoudegezh ha gwander kelennadurezh an "atebegezh da wareziñ" (Responsibility to Protect / R2P) gant dizoberiantiz ar gumuniezh etrebroadel e-keñver an euzhusterioù a vez sevenet ha kadarnaet e Gaza. Meur a Stad er C'hornôg – SUA, Alamagn hag ar Rouantelezh-Unanet pergen – a skor Israel dre reiñ skoazell diplomatek, milourel, ha ditouroù. Lod kazetennerien hag arbennigourien, displegerien ha pennadurezhioù en ABU a ziskleir ez eo troet Stadoù ar Chornôg da gendorfedourezed ur gouennlazh dre o oberoù.

Kengor Enklask Etrebroadel Dizalc'h war an Tiriad Palestinat Aloubet (Independent International Commission of Inquiry on the Occupied Palestinian Territory / 2ICIOPT, bet staliet e 2021 gant ABU) a lavaras : "Stadoù a c'hall bout kentorfedourezed dre na virout ouzh ur gouennlazh a c'hoarvezout pa ne reont ket diouzh urzhioù an ICJ pe pa skoazellont war-eeun e seveniñ ur gouennlazh". Ur c'hengor arbennik karget gant ABU da imbourc'hiñ oberoù Israel hag a dizh gwirioù mab-den ar bobl balestinat a skrivas : "Mar ne reer netra bremañ [...] e vo stlabezet diazez end-eeun ar gwir etrebroadel hon eus holl savet evit gwareziñ ar peoc'h, ar surentez, ha hevoud an holl. Hon dizoberiantiz hiziv zo o staliañ ur patrom arvarus evit an dazont".

Stadoù-Unanet Amerika

Un nijerez eus an USAF en Alamagn o vont da gas porvezioù brezel da Israel, 15/10/2023.

Meur a andon a lavar ez eo SUA lodek er gouennlazh : helenneien, kazetennerien, bodadoù prederiañ, al Lemkin Institute for Genocide Prevention, Human Rights Watch hag all.

Pouezus eo bet SUA er pourchas skoazell ziplomatek ha dafar, a-raok hag e-pad ar brezel e Gaza. Paeañ a reont war-dro 15% eus kellidsteuñv milourel Israel, hag int a bourvez ar muiañ ag armoù dezhi ; tremen 22,8 milmilion a zollaroù zo bet postet ganto e kentañ bloavezh ar brezel.

Koulz melestradurezh J. Biden hag eil melestradurezh D. Trump o deus nac'het e vefe ur gouennlazh e Gaza, met e miz Gwengolo 2025 e voe anzavet ar gouennlazh gant c'hwec'h ezel eus Kendalc'h ar Stadoù-Unanet. An admiral John Kirby, a oa mouezh aotreet an U.S. National Security Council hag a veze lakaet gant ar medium israelat Ynet – a zo stumm en-linenn ar gazetenn Yedioth Ahronoth ("Keleier nevesañ") — d'un "alvokad israelat peurvat-dreist", a lavaras : "Emañ Israel o klask em zifenn enep ur gourdrouz-spontañ gouennlazhañ. Neuze, mar krogomp da implijout ar ger-se, mat, implijomp-eñ en doare a zere".

E miz Du 2023, ar prezidant Joe Biden a voe lesanvet "Genocide Joe" abalamour ma oa savet a-du gant Israel. D'an 13 a viz Du 2023, an aozadur Center for Constitutional Rights e New York a savas prosez ouzh J. Biden abalamour m'en devoa c'hwitet war e zever lezennel da virout ouzh Israel a seveniñ ur gouennlazh e brezel Gaza. Er prosez, William Schabas, un arbennigour war ar gouennlazhoù, a skrivas e vanke SUA ouzh o endalc'h hervez Kendivizad 1948 hag ar gwir etrebroadel. E miz Genver 2024, ur barner kevreadel a zistaolas an degouezh Defense for Children International – Palestine & al. vs. Biden & al. en ur lavaret e vire Bonreizh SUA ouzh e lez-varn a dermeniñ pep politikerezh etrebroadel, ar pezh a zo e-kerz skourroù politikel ar gouarnamant stadunanat, daoust m'en devije kavet gwell en devout embannet an urzh ha broudet J. Biden da zaskemmañ politikerezh SUA. D'ar 4 a viz Genver, gouarnamant SUA a anzavas ne ouie ket ez-ofisiel hag-eñ edo Israel o terriñ ar gwir etrebroadel a-fed gwirioù mab-den. E miz Gwengolo 2024 e voe danevellet e oa bet melestradurezh J. Biden o tianavezout pe o tilemel meur a notenn digant he servijoù-hi hag a zeskrive gwirioù ma-den gwallgaset e Gaza.

E miz C'hwevrer 2025, ar prezidant D. Trump a ginnigas ma vefe kemeret Gaza ha divroet an dud a zo o vevañ eno.

Rouantelezh-Unanet

Ur vanifesterez o tamall d'ar Pennmaodiern skorañ ar gouennlazh

Aotreoù da ezporzhiañ armoù da Israel zo bet roet gant gouarnamant ar Rouantelezh-Unanet Meur a andon a lavar ez eo ar R-U lodek er gouennlazh peogwir e kendalc'h da embann aotreoù da ezporzhiañ armoù da Israel en desped d'he emzalc'h e Gaza.

E miz Kerzu 2023, Pennmaodiern Bro-Skos, Humza Yousaf, a gondaonas anvouezhiañ an R-U pa voe mouezhiet a-zivout raktres ur ratozhiad en ABU hag a c'halve d'un harz-tennañ, en ur lavaret e kasfe an anvouezhiañ-se da vuioc'h a vugale lazhet.

D'an 2 a viz Gwengolo 2024, Maodiern an Aferioù Estren a embannas edo oc'h astalañ war-dro 30 atre da ezporzhiañ armoù da Israel goude ma oa bet kavet gant ar gouarnamant e oa ur riskl bras ma vefe implijet an armoù-se evit terriñ ar gwir etrebroadel. War-dro 350 aotre da ezporzhiañ armoù da Israel a oa er Rouantelezh-Unanet da vare an astel

D'an 2 a viz Gwengolo 2025, gouarnamant Bro-Skos a embannas e verze an arc'hantaouiñ "embregerezhioù armoù a bourchas dafar pe sevijoù da Stadoù ma'z eus prouennoù gwirheñvel a c'houennlazh", Israel en o zouez. Parlamant Bro-Skos ivez a vouezhias a-du gant boikotiñ Israel ha kement embregerezh a pourchasfe ur skoazell vilourel dezhi.

E miz C'hwevrer 2026, an c'huzulva alvokaded stadunanat Public Interest Law Centre e Philadelphia a verkas e oa bet tremen 2 000 Breizhveurat o servijout e Tsahal e-pad ar gouennlazh ; neuze e tisklêrias e oa ret d'ar Rouantelezh-Unanet enklask ha sevel prosezioù pa'z eus trawalc'h a brouennoù.

E miz Kerzu 2023, ar strolladoù dengar Al-Haq ha Global Legal Action Network a savas prosez ouzh gouarnamant ar Rouantelezh-Unanet en abeg ma lakae Kendivizad 1948 en arvar pa roe aotreoù da ezporzhiañ dafar milourel da Israel. E miz Even 2025, al Lez-varn Uhelañ e London a zistaolas an degouezh dre embann e oa reizh hervez lezenn e kendalc'hfe ar R-U da gemer perzh er raktres F-35 – petra bennak ma veze lod elfennoù anezhañ oc'h erruout en Israel dre ur yoc'had bedel a bezhioù erlec'hiañ – hag e oa lod eus an degouezh e-maez eus kembeli lezioù-barzh ar Rouantelezh.

Unaniezh Europa

Tamallet e voe da Unaniezh Europa bout lodek marteze, pa n'he devoa ket astalet ar c'henemglev (European Union Association Agreement) gant Israel a oa bet sinet er bloaz 2000. Pennsekretourez Amnesty International a lavaras e oa UE o reiñ ur "gouloù gwer" da Israel da genderc'hel gant he gouennlazh hag e oa en arvar da vout ur genwallerez en oberoù Israel. An aozadur dengar The Rights Forum en Amsterdam a lavaras e oa an disentez "ur c'henwallerezh divezh en ur gouennlazh". E miz Meurzh 2024, an aozadurioù e-maez gouarnamant Oxfam, Amnesty International, Mellemfolkeligt Samvirke hag Al-Haq a embannas un disklêriadenn ma tisplegjont e oant mennet da sevel prosez ouzh Danmark evit ma ne vefe ket gwerzhet armoù da Israel rak "bout lodek e terriñ lezennoù dengar etrebroadel hag en ur gouennlazh gwirheñvel" e vefe ober kement-se.

• Alamagn

E miz Here 2023, an dielfennerez politikel alaman Lena Obermaier a zisklêrias e oa Alamagn lodek e torfedoù-brezel Israel enep Gaza. Displegañ a eure penaos e oa chomet mut ar braz eus ar media pouezusañ en Alamagn a-zivout politikerezh Israel a-fet gouennlazh ; diskouez a reas ivez e oa bet nullet gant ar polis ar manifestadegoù a-du gant Palestina, ar pezh a lakae d'ur brouenn anat eus kenwallerezh ar Stad. Reizh hervez lezenn en Alamagn eo tamall ur gouennlazh da Israel, hogen ur manifester da vihanañ a oa bet herzet gant ar polis. Ar C'homiser kevreadel alaman karget da ober war-dro ar stourm ouzh an enepyuzevegezh en deus lavaret e oa enepyuzevour an tamalloù da Israel peogwir e kasent da ziaoulekaat ha da zireizhwiriañ ar Stad-se.

E miz C'hwevrer 2024, alvokaded o komz en anv Palestiniz en Alamagn a savas prosez dirak ar Pennprokulor enep meur a bolitiker, Olaf Scholz en o zouez, en abeg m'o devoa "skoazellet ha tommet ar gouennlazh e Gaza". D'ar 1añ a viz Meurzh 2024, Nicaragua a savas prosez en ICJ enep skoazell Alamagn da Israel e brezel Gaza, kement-se hervez Kendivizad 1948.

• Italia

E miz Mae 2025 e oa Italia an trede pourvezer armoù da Israel gant 1% eus enporzhiadurioù dafar milourel ar Stad. Daoust da c'houarnamant Italia lavaret e oa bet troc'het ar pourchas armoù da Israel, an embregerezh Leonardo, unan eus an embregerezhioù brasañ e metoù an armoù, a gadarnaas edo c'hoazh ar gouarnamant hag an embregerezhioù oc'h ezporzhiañ armoù da Israel. Dirak ABU, Francesca Albanese a lakaas war-eeun Italia da genwallerezh e gouennlazh Gaza.

D'ar 7 a viz Here 2025, Giorgia Meloni a lavaras er chadenn skinwel Radiotelevisione italiana (RAI) e oa bet-hi, a-gevret gant Maodiern an Difenn, hini an Aferioù Estren, ha rener Leonardo, ditouret d'an ICC gant ur strollad a-du gant Palestiniz en abeg d'ur c'henwallerezh er gouennlazh.

Egipt

Egipt zo bet tamallet dezhi bout lodek er gouennlazh abalamour m'he deus lakaet kaeladur Strizhenn Gaza e pleustr dre nac'hañ digeriñ an tremen tre e Rafah. An hevelep tamall a voe en abeg m'he devoa Egipt moustret, diwar c'houlenn Israel, ar Gerzhadeg Vedel War-du Gaza e miz Even 2025.

E miz Ebrel 2025, an aozadur dengar Cage International e London, a-gevret gant pemp aozadur all en Afrika, a lakaas klemm ouzh an African Commission on Human and Peoples' Rights ("Kengor Afrikat a-zivout Gwirioù Mab-den hag ar Pobloù", CADHP) en Addis Abeba : Egipt n'he deus ket gwir da gas tud war o c'hiz war he harzoù mard int lakaet war var o buhez pe e-tailh da vout kastizet a-stroll, rak kement-se a dorrfe ar C'henemglev etrebroadel a-zivout ar gwirioù trevourel ha politikel (1966) koulz ha Kendivizad ABU a-enep ar jahinerezh (1984).

Egipt a lavaras he devoa klozet ar vevenn da Rafah evit sevel enep raktres Israel da zivroañ Palestiniz. Nac'hañ a reas ur c'hinnig gant Israel da zistreiñ Strizhenn Gaza da Egipt e-pad meur a vloavezh, betek 15 vloaz, hag en un doare ofisiel e savas a-du gant prosez Suafrika a-enep Israel.

Stadoù all

E miz Meurzh 2024, ar c'huzulva alvokaded aostralian Birchgrove Legal e Sydney a ditouras Pennmaodiern Aostralia, e Vaodiern an Aferioù Estren, penn an enebiezh ha tud all d'an ICC evel kenwallerien er gouennlazh, e torfedoù-brezel hag e torfedoù enep mab-den, kement-se en abeg ma oa bet dilamet arc'hant digant UNRWA, ma oa bet pourchaset ur skoazell vilourel ha roet ur skor politikel anat da oberoù Israel e brezel Gaza.

Hervez an aozadur Canadian Centre for Policy Alternatives (CCPA), Kanada zo lodek er gouennlazh abalamour m'he deus aotreet ezporzhiañ dafar milourel da Israel evit kenderc'hel gant aotreoù kent, petra bennak m'he devoa disklêriet ne vije mui gwerzhet armoù ha ma n'he deus lakaet embargo klok ebet war an armoù, ar pezh a lez frailhoù evel treuzkasadennoù da Stadoù all.

Gennad prevez ha media

Meur a embregerezh zo bet tamallet dezho tennañ splet eus ar gouennlazh e Gaza. Renerien an embregerezhioù General Dynamics (lestrsaverezh, Lockheed Martin hag RTX Corporation (aerlestrerezh hag armoù o-daou) o deus lavaret e oa kresket o gounidoù a-drugarez d'ar brezel e Gaza. Adalek miz Here 2023 betek miz Gouere 2025 e voe ur c'hresk a 77% war dalvoudegezh lodennoù RTX en eskemmdi New York.

D'an 20 a viz Even 2024, arbennigourien en ABU a c'halvas da baouez diouzhtu gant an treuzkas dizehan armoù da Israel peogwir e c'hellfed terriñ lezennoù etrebroadel ha lakaat Stadoù hag embregerezhioù da gendorfedourien en ur gouennlazh ; embregerezhioù hag ensavadurioù a bost arc'hant en treuzkas-se a voe gouzavet ivezg.

E miz Even 2025, un danevell gant ABU a venegas ar c'hompagnunezhioù Alphabet Inc. (ez-Google), Amazon, Microsoft hag International Business Machines Corporation (IBM) evel "e-kreiz binvioù-evezhiañ Israel hag an distrujoù a zo war ober e Gaza", hag an embregerezh Palantir Technologies (meziantoù ditouriñ, polis ha surentez) evel mammenn ar binvioù naouegezh kalvezadel a vez implijet gant Tsahal. Meneget ivez eo ar bankoù Allianz, Barclays, BlackRock ha BNP Paribas peogwir o deus isskridet ha prenet endalc'hennoù digant gouarnamant Israel, ar pezh a zo andon bennañ da arc'hantaouiñ ar brezel e Gaza.

Helenneien, kazetennerien, dielfennerien ar media hag alvokaded gwirioù mab-den a deus tamallet da veur a vedium bout kenwallerien dre o impalaerouriezh. Ur c'hazetenner brazilat a damallas da vedia en e vro bout savet a-du gant ar gouennlazh. Un dielfenner media a skrivas ne vije ket padet ar gouennlazh e Gaza hep skoazell dizehan digant ar media stadunanat.

Anaoudegezh politikel

Gouarnamantoù

Savboent ar Stadoù e-keñver anzavout ez eus ur gouennlazh e Gaza (2024)
██ A-du	██ A-enep	██ A-du gant ICJ	██ Dispis

Meur a Stad er C'hornôg (SUA, ar Rouantelezh-Unanet hag Alamagn pergen) o deus nac'het ober "gouennlazh" eus oberoù Israel e Gaza. Belgia, Norvegia ha Kanada o deus lavaret e c'hedfent ali an ICJ a-raok kemer disentez pe zisentez.

Ur strollad bras a Stadoù, er bed islamek dreist-holl, an darn vrasañ eus Afrika, Amerika latin ha lod Stadoù en Europa a lavar didro ez eus ur gouennlazh eus oberoù Israel e Gaza ; lod zo savet a-du gant Suafrika er prosez dirak an ICJ. En o zouez emañ Ghana, Turkia, Malaysia,, Egipt, Brazil, Chile, Kolombia, Spagn, Iwerzhon ha Slovenia. D'ar 7 a viz Du 2025, Turkia a embannas urzhioù herzel en abeg da c'houennlazh enep B. Netanyahou ha 36 eus e genlabourerien.

Aozadur ar C'hevelerezh Islamek (OIC), Kevre ar Stadoù Arab hag Unaniezh Afrika o deus a-unvouezh lakaet oberoù Israel da c'houennlazh ha galvet evit ma vefe daskoret kontoù ha kemeret diarbennoù evel lakaat paouez gant an treuzkas armoù. E miz Genver 2025, Strollad Den Haag (Hague Group) em vodas e Bogotá e sell da lakaat da zoujañ d'an disentezioù etrebroadel a-zivout Gaza, lakaat termen d'an dereiñ armoù da Israel, ha sevel un hent evit ledanaat anavezadur Stad Palestina.

Aozadurioù e-maez gouarnamant hag aozadurioù etre gouarnamantel

Meur a AMG hag a aozadur etregouarnamantel o deus tamallet gouennlazhañ da Israel. E-touez ar re gentañ a sachas evezh e kreiz miz Here 2023 war ur gouennlazh galloudel edo Genocide Watch hag al Lemkin Institute for Genocide Prevention. Meur a strollad dengar palestinat, evel Defence for Children International (DCI), Al-Haq, Al Mezan hag ar Palestinian Centre for Human Rights, o deus savet prosezioù a-zivout ur gouennlazh. Lod aozadurioù dengar israelat evel B'Tselem o deus embannet danevelloù ma reont "gouennlazh" eus taol-brezel Israel e Gaza. E-mesk an aozadurioù etregouarnamantel hag o deus kondaonet Israel en abeg d'ar gouennlazh emañ an International Federation for Human Rights, Euro-Mediterranean Human Rights Monitor, Amnesty International, an European Center for Constitutional and Human Rights hag Human Rights Watch. E miz Here 2024, Oxfam ha 37 aozadur dengar all a ditouras n'edo ket Israel o toujañ da Gendivizad 1948 p'edo o "tiverkañ Gaza an Norzh diouzh ar gartenn". Médecins Sans Frontières o deus kavet ivez emañ Israel o seveniñ ur gouennlazh. Ar strollad stadunanat Jewish Voice for Peace en deus lavaret emañ Israel o seveniñ ur gouennlazh.

E miz Gwengolo 2025, ABU a embannas un danevell ma tezastume edo Israel o seveniñ ur gouennlazh enep Palestiniz e Gaza ; trawalc'h a elfennoù solius a gavas evit lavaret e oa bet pennadurezhioù Israel hag o nerzhioù surentez o seveniñ, hag edont c'hoazh o seveniñ, pevar ober gouennlazhañ diwar ar pemp a zo termenet e Kendivizad 1948 : lazhañ izili eus ar strollad, ober droug bras koulz fizikel ha speredel, gourlakaat a-ratozh aozioù bevañ a zo jedet evit distruj ar strollad a-zarn pe a-bezh, ha gourlakaat dafaroù e sell da virout a c'henel bugale.

Prezeg sevenadurel

Dael a vez er prezeg sevenadurel a-zivout gouennlazh Israel enep ar bobl balestinat. Tud vrudet, atletourien, kefredourien, difretourien, ensavadurioù sevenadurel ha tud voutin o deus lavaret o soñj a-zivout an darvoudoù e Gaza hag an heuliadoù koulz sevenadurel ha kevredigezhel a vez pa lakaer an darvoudoù-se d'ur gouennlazhañ.

Meno foran

Meur a sontadeg o deus diskouezet e sav ar braz eus Yuzevien Israel (82%) a-du gant politikerezh ar gouarnamant e-keñver Gaza. E miz Eost 2025, ur sontadeg gant Accord Center a gavas e 76% eus Yuzevien Israel a-du evit lavaret "n'eus den digablus ebet e Gaza". E miz Mae 2025, un sontadeg a gavas 82% a dud a-du gant divroañ tud Gaza ha 56% ivez a-du gant skarzhañ Palestiniz eus Israel E miz Eost, ur sontadeg all a gavas 78% eus Yuzevien Israel na oant ket direnket gant an naonegezh e Gaza. Hervez al Lemkin Institute for Genocide Prevention, "an darn vrasañ eus Israeliz a sav a-du gant [...] raktres Israel hag hep mar ebet e skorint forzh petra evit ma vefe kaset da benn – adalek un apartheid d'un netraiñ.

E miz Eost 2025 c'hoazh, ur sontadeg a gavas e krede da 50% eus ar vouezherien en SUA edo Israel o seveniñ ur gouennlazh e Gaza, ha 60% a save a-enep muioc'h a skoazell vilourel da Israel. E miz Gwengolo, ur sontadeg gant Associated Press hag an National Opinion Research Center (NORC) e skol-veur Chicago a gavas ur c'hresk en niver a Stadunaniz e soñje dezho e oa aet Israel "re bell ganti" en he oberoù milourel e Gaza.

E miz Here 2025, ur sontadeg gant ar gazetenn Washington Post a gavas e soñje d'ar braz eus ar Yuzevien stadunanat edo Israel o seveniñ torfedoù-brezel, ha 39% anezho a soñje edo o seveniñ ur gouennlazh. Ur sontadeg gant Quinnipiac University a gavas 50% eus ar vouezherien stadunanat o soñjal edo Israel o seveniñ ur gouennlazh e Gaza, en o zouez 77% a zemokrated, en enep da 64% a republikaned. Ouzhpenn da se, 60% eus ar vouezhierien a save a-enep kas muioc'h a skoazell vilourel stadunanat da Israel, 37% o kenduiñ gant Palestiniz ha 36% gant Israeliz.

Skog

Aduidi gant Palestiniz o vanifestiñ e Melbourne, 15/10/2023.

Ar c'hevredadour breizhveurat Martin Shaw en deus graet "ar gouennlazh hag a gemmas ar bed" eus ar gouennlazh e Gaza abalamour d'an emluskañ a-yoc'h a zo bet dre ar bed a-enep an ober-se. Merket en deus ivez un nebeud gounidoù politikel gant Israel, hogen "ker-ruz e-keñver he reizhwir er bed ha hini ar C'hornôg". Ar c'hazetenner israelat Gideon Levy a skrivas ur pennad en Haaretz ma pouezas war ar fed ma ne c'hello biken tud Gaza ankouaat al lazhadegoù, ar bombezadegoù, an distrujoù hag an traoma.

Helennien, arbennigourien ha displegerien all o deus deskrivet ar gouennlazh evel "bered ar gwir etrebroadel". Lod helenneien, dreist-holl ar re a studi ar gwir etrebroadel a-fet an Trede-bed, o deus lavaret e oa bet gwallgaset an urzh hag ar gwir etrebroadel gant gouzañvadezh ar gumuniezh etrebroadel e-keñver lakaat oberoù Israel e Gaza d'ur gouennlazh, ha diskouezet e oa bet skorted ar gouarnerezh etrebroadel. Da lavar an alvokad José Manuel Barreto, "gouennlazh Palestiniz en deus diskuliet framm trevadennour don an urzh lezennel etrebroadel", hag eñ lakaat gouennlazh Gaza en ul listennad hir a c'houennlazhoù trevadennel a zo bet asantet mui-pe-vui gant ar reizhiad etrebroadel. Hervez an istorour stadunanat Mark LeVine, oberoù Israel o deus distrujet pep doujañs d'ar gwir etrebroadel ha gwanaet an tabou enep ar feulster a-yoc'h evel respont d'ur gourdrouz martezeet.

An alvokad izelvroat ha kelenner war ar gwir etrebroadel André Nollkaemper en deus lavaret ez eo distaol ar gwir etrebroadel gant Stadoù-Unanet Amerika ur perzh unel d'ar brezel e Gaza. Goude en devout aterset alvokaded liammet ouzh an US Army, ar c'hazetenner Colin Jones a zastumas e welont Gaza evel un taol-arnod da welet petore emzalc'h milourel a vije dereat mar bije brezel etre SUA hag ur galloud kevatal evel Sina.

E-kerzh brezel Iran e 2026, Benjamin Netanyahou hag Itamar Ben-Gvir, anezhañ penn al luskad politikel Otzma Yehudit ("Galloud Yuzev", tu dehou pellañ) a reas dave da Amalek, da lavaret eo enebour hêrezhel Israel hervez ar Bibl (Gen 36:12 ha Chr 1:36). Hervez ar c'hazetenner libanat Séamus Malekafzali, a zo un arbennigour war ar Reter-Kreiz, kement-se zo un astenn da "reizhpoell gouennlazhañ" Israel adalek Gaza betek Iran. E The Guardian e miz Meurzh 2026, ar c'hazetenner breizhveurat Ben Reiff a c'houzavas : "goude c'hwitadenn ar bed war mirout ouzh ur gouennlazh a c'hoarvezout e Gaza, Israel a implijo ur c'haderezh damheñvel er brezel emañ o kas e Liban". Ar gelennerez spagnat Sonia Boulos (gwirioù mab-den) hag an istorour israelat Raz Segal o deus skrivet e tiskouez brezel SUA hag Israel en Iran "penaos emañ ar bed a-bezh gourdrouzet gant renoù gouennlazher".

Mammennoù

A

• Abdon Nahla. Israel's settler colonialism and the genocide in Gaza: Alternatives • Studies in Political Economy, 105:1, 2024, pp. 94–106.
• Abodahab, Ahmad Mokhtar ; Elsergany, AbdelAzim Nagdy. Children Disabilities, The Current and Upcoming Medical & Humanity Catastrophe in Gaza: Review Article • The Egyptian Journal of Hospital Medicine, #99, 04/2025, pp. 1705–1710.
• Abraham, Yuval. 'Lavender': The AI machine directing Israel's bombing spree in Gaza • +972 Magazine, 03/04/2024.
• Aftab, Shiza ; Yaqoob, Eesha ; Khan, Shahzad Ali ; Javed, Saad. Addressing emergency trauma care needs in the Gaza Strip • Eastern Mediterranean Health Journal, 31:4, 04/2025, pp. 226–227.
• (Albanese, 2024a) Albanese, Francesca. Anatomy of a Genocide: Report of the Special Rapporteur on the situation of human rights in the Palestinian territories occupied since 1967, Francesca Albanese • United Nations Special Rapporteur on the occupied Palestinian territories, 25/03/2024.
• (Albanese, 2024b) Albanese, Francesca. Report of the Special Rapporteur on the situation of human rights in the Palestinian territories occupied since 1967, Francesca Albanese: Genocide as colonial erasure • United Nations Special Rapporteur on the occupied Palestinian territories, 01/10/2024.
• Albanese, Francesca. From economy of occupation to economy of genocide – Report of the Special Rapporteur on the situation of human rights in the Palestinian territories occupied since 1967 • United Nations Special Rapporteur on the occupied Palestinian territories.
• (Al-Haq et al.,2023) Al-Haq, Al Mezan Center for Human Rights & al. Urgent: Issue Arrest Warrants, Investigate Israeli Crimes and Intervene to Deter Incitement to Commit Genocide in Gaza • Addameer – Reprint of the full letter and signatories • Al Mezan Center for Human Rights.
• (Al Jazeera, 2024) Al Jazeera. Rashid Khalidi: This genocide 'worse than any phase of Palestinian history' • Al Jazeera via YouTube.
• Al-Waheidi, Majd. A question of intent: Is what's happening in Gaza genocide? • NPR, 25/09/2025.
• Ali, Soraya. Gaza hospitals coin WCNSF acronym: Wounded child, no surviving family • El País, 20/04/2024.
• (Amnesty International, 2022) Amnesty International. Israel's Apartheid Against Palestinians: Cruel System of Domination and Crime Against Humanity.
• (Amnesty International report, 2024) Amnesty International. «You Feel Like You Are Subhuman»: Israel's Genocide Against Palestinians In Gaza.
• Antonio, Raymund. Civilians not a target: Envoy decries 'genocide' tag of Israel–Hamas war • Manila Bulletin, 23/10/2023.
• (Associated Press, 2023a) Associated Press. Israeli offensive shifts to crowded southern Gaza, driving up death toll despite evacuation orders, 02/12/2023.
• Ayyash, M. Muhannad. A genocide is under way in Palestine • Al Jazeera, 02/11/2023.

B

• Bachman, Jeffrey S. ; Ruiz, Esther Brito. From East Timor to Gaza: How the United States Contributes to and Distances Itself from the Atrocities of Others (and How Genocide Studies Lets the United States Get Away with It) • Journal of Genocide Research, 18/09/2025, pp. 1–15.
• Baker, Graeme. Israel Gaza: Hospitals caught on front line of war • BBC News, 13/11/2023.
• Barghouti, Mariam. On/10/7, Gaza broke out of prison • Al Jazeera, 14/10/2023.
• Bartov, Omer. Opinion: What I Believe as a Historian of Genocide • The New York Times, 10/11/2023.
• Basu, Brishti. Dwindling supplies, damaged hospitals in Gaza prompt growing calls for aid, ceasefire • CBC News, 01/11/2023.
• Bateman, Tom. US says Israel may have breached international law with American weapons in Gaza • BBC News, 11/05/2024.
• Bayoumi, Moustafa. The destruction of Palestine is breaking the world • The Guardian, 06/07/2025.
• Beaklini, Bruno Lima Rocha. 'War propaganda' – Brazil's media has abandoned journalistic standards over Gaza • Al Jazeera Media Institute, 25/10/2023.
• Berg, Stephanie van den. Nicaragua files case at World Court against Germany for aiding Israel • Reuters, 01/03/2024.
• Bishara, Marwan. Israel is manufacturing a case for genocide • Al Jazeera, 12/10/2023.
• Bloxham, Donald. The 7 October Atrocities and the Annihilation of Gaza: Causes and Responsibilities • Journal of Genocide Research, 03/04/2025.
• Boffey, Daniel. Why are European governments clamping down on the right to protest? • The Guardian, 17/11/2023.
• Bouranova, Alene. Is Israel Committing Genocide in Gaza? New Report from BU School of Law's International Human Rights Clinic Lays Out Case • Boston University, 06/06/2024.
• (B'Tselem, 2021) B'Tselem. A regime of Jewish supremacy from the Jordan River to the Mediterranean Sea: This is apartheid • B'Tselem, 12/01/2021.
• B'Tselem. Israel is not fighting against Hamas but against civilians, implementing a criminal policy of bombings [EN/AR/HE • Reliefweb, 06/12/2023].
• B'Tselem. Our Genocide • B'Tselem, 07/2025.
• Burga, Solcyré. Is What's Happening in Gaza a Genocide? Experts Weigh In • Time, 13/11/2023.
• Buschek, Christo ; Christoph, Maria ; Kalisch, Muriel ; Kollig, Dajana ; Obermaier, Frederik ; Retter, Maria. (de) (S+) The Gaza Project: Sie berichten aus der Todeszone – viele kostet das ihr Leben ("Danevelliñ a reont adalek « takad ar marv » – kalz anezho a goll o buhez") • Der Spiegel, 25/06/2024.
• Bybelezer, Charles. Netanyahu writes to IDF soldiers ahead of Shabbat • Jewish News Syndicate, 03/11/2023.

C

• (Cage, 2025) Cage. African Commission Urged to Refer Egypt to Court for Complicity in Gaza Blockade • Cage, 23/04/2025.
• (Casciani,2024a) Casciani, Dominic. Israel-Gaza: What did the ICJ ruling really say? • BBC News, 16/05/2024.
• (Casciani,2024b) Casciani, Dominic. Israel-Gaza: What does ICJ ruling on Israel's Rafah offensive mean? • BBC News, 28/05/2024.
• Chacar, Henriette. Israel revises Hamas attack death toll to 'around 1,200' • Reuters, 10/11/2023.
• (Clayton, 2024a) Clayton, Freddie. Isolated Israel argues U.N. court ruling leaves door open to Rafah offensive • NBC News, 27/05/2024.
• Coghill, Arianna. As It Formally Accuses Israel of Genocide, South Africa Condemns Netanyahu's Amalek Reference • Mother Jones, 11/01/2024.
• Cohen, Mari. Can Genocide Studies Survive a Genocide in Gaza? • Jewish Currents, 19/12/2024.
• Condon, Grace ; Condon, Frankie. Genocide is Never Justifiable: Israel and Hamas in Gaza • Genocide Watch, 20/02/2024.
• Conley, Julia. 100+ Global Rights Groups Urge Support for South Africa's Genocide Case Against Israel at ICJ • Common Dreams, 03/01/2024.
• Cook, Jonathan. Israel kills the journalists. Western media kills the truth of genocide in Gaza • Middle East Eye, 25/10/2024.
• Cordall, Simon Speakman ; Pedrosa, Veronica. Not just the UNRWA report: Countless accounts of Israeli torture in Gaza • Al Jazeera, 13/03/2024.
• Corder, Mike. South Africa's genocide case against Israel sets up a high-stakes legal battle at the UN's top court • ABC News, 02/01/2024.
• Currie, Robert J.. The International Criminal Court: A Commentary on the Rome Statute. By William A. Schabas. Oxford: Oxford University Press, 2010. 1336 pages • Canadian Yearbook of International Law/Annuaire Canadien de Droit International 2011, #48, pp. 579–584.

D

• Davies, Harry ; McKernan, Bethan ; Abraham, Yuval ; Rapoport, Meron. Spying, hacking and intimidation: Israel's nine-year 'war' on the ICC exposed • The Guardian, 28/05/2024.
• De Vogli, Roberto ; Montomoli, Jonathan ; Abu-Sittah, Ghassan ; Pappé, Ilan. Break the selective silence on the genocide in Gaza • The Lancet, 406:10504, pp. 688–689.
• (Debre, 2023b) Debre, Isabel. Hospitals have special protection under the rules of war. Why are they in the crosshairs in Gaza? • Associated Press, 11/11/2023.
• Donoghue, Joan. Joan Donoghue – Former President of the International Court of Justice • BBC, 25/04/2024.
• Doucet, Lyse. • BBC News, 09/03/2024.
• Dumper, Michael ; Badran, Amneh. Routledge Handbook on Palestine 2024.

E

• Ebrahim, Nadeen. 'He got out of Gaza, but Gaza did not get out of him': Israeli soldiers returning from war struggle with trauma and suicide • CNN, 21/10/2024.
• Englert, Sai ; Bhattacharyya, Gargi. Capital's Genocide: A Conversation on Racial Capitalism, Settler Colonialism, and Possible Worlds after Gaza • Journal of Holy Land and Palestine Studies, 23:2, 01/10/2024, pp. 165–186.
• El Chamaa, Mohamad. Gazans mourn loss of their libraries: Cultural beacons and communal spaces • The Washington Post, 01/12/2023.

F

• Faddoul,Alix ; Shannon, Geordan ; Asghar, Khudejha ; Boukari, Yamina ; Smith, James ; Neilson, Amy. The health dimensions of violence in Palestine: a call to prevent genocide • The Lancet, 403:10421, pp. 25–26, 01/2024.
• Fassin, Didier. The Rhetoric of Denial: Contribution to an Archive of the Debate about Mass Violence in Gaza • , Journal of Genocide Research, Forum: Israel–Palestine: Atrocity Crimes and the Crisis of Holocaust and Genocide Studies, pp. 1–7, 05/02/2024.
• Fayyad, Huthifa. Nearly 1,000 Palestinian health workers killed by Israeli forces in Gaza named • Middle East Eye, 17/09/2024.
• Federman, Josef ; Adwan, Issam. Hamas militant group has started a war that 'Israel will win,' defense minister says • Associated Press, 07/10/2023.

G

• Gessen, Masha. The Limits of Accusing Israel of Genocide • The New Yorker, 07/02/2024.
• Goda, Norman ; Herf, Jeffrey. Why it's wrong to call Israel's war in Gaza a 'genocide' • The Washington Post, 03/06/2025.
• Goldberg, Amos. The Problematic Return of Intent • Journal of Genocide Research, Forum: Israel-Palestine: Atrocity Crimes and the Crisis of Holocaust and Genocide Studies, pp. 1–10, 15/10/2024.
• Goldenberg, Tia. Harsh Israeli rhetoric against Palestinians becomes central to South Africa's genocide case • Associated Press, 18/01/2024.
• Gómez-Ugarte, Ana C. ; Chen, Irena ; Acosta, Enrique ; Basellini, Ugofilippo ; Alburez-Gutierrez, Diego. Accounting for uncertainty in conflict mortality estimation: an application to the Gaza War in 2023-2024 • Population Health Metrics, 23:55, pp. 1–15, 13/10/2025.
• (Graham-Harrison, 2024a) Graham-Harrison, Emma. Gaza death toll set to pass 30,000, as Israel prepares assault on Rafah • The Guardian, 25/02/2024.
• (Graham-Harrison, 2024b) Graham-Harrison, Emma. Gaza publishes identities of 34,344 Palestinians killed in war with Israel • The Guardian, 17/09/2024.
• Grigor, Sabina-Andreea. The Narrow Definition of Genocide & Its Role in Investigating and Prosecuting Charges of Genocide in Romania • Problems of Post-Communism, 72:1, pp. 97–111.
• Grim, Ryan. WCNSF: The Most Haunting Acronym the World Has Produced • The Intercept, 02/03/2024.
• Gritten, David. • BBC News, 14/03/2025.
• Guillot, Michel ; Draidi, Mohammed ; Cetorelli, Valeria ; Monteiro Da Silva, José H. C. ; Lubbad, Ismail Life expectancy losses in the Gaza Strip during the period October, 2023, to September, 2024 • The Lancet, 405:10477, 02/2025, pp. 478–485.
• Gurmendi Dunkelberg, Alonso. How to Hide a Genocide: Modern/Colonial International Law and the Construction of Impunity • Journal of Genocide Research, Forum: Israel-Palestine: Atrocity Crimes and the Crisis of Holocaust and Genocide Studies, 22/01/2025, pp. 1–24.
• Gvaryahu, Avner. |The Myth of Israel's "Moral Army": The Failure of the IDF's Targeting Protocols Is Producing Massive Civilian Casualties • Foreign Affairs, 04/03/2024.

H

• Haidar, Dalia. 'Wounded child, no surviving family': The pain of Gaza's orphans • BBC News, 04/12/2023.
• Hanbali, Layth ; Kwong, Edwin Jit Leung ; Neilson, Amy ; Smith, James ; Hafez, Sali ; Khoury, Rasha. Israeli necropolitics and the pursuit of health justice in Palestine • BMJ Global Health, 9:2, p. e014942, 02/2024.
• (Haque, 2024a) Haque, Adil Ahmad. Halt: The International Court of Justice and the Rafah Offensive • Just Security, 24/05/2024.
• Harghandiwal, Beheshta. Impact of the humanitarian crisis in Gaza on children's health: Evidence and recommendations for mitigation • Global Public Health, 20:1, pennad 2495326, 22/04/2025.
• Horn, Allyson. Inside Gaza's overwhelmed hospital system, doctors have coined a new term for wounded children arriving alone • ABC News (Australia), 05/12/2023.

I

• (Independent International Commission of Inquiry, 2025) IICI. 'More than a human can bear': Israel's systematic use of sexual, reproductive and other forms of gender-based violence since 7/10/2023 • Independent International Commission of Inquiry on the Occupied Palestinian Territory, including East Jerusalem, and Israel, 12/03/2025.
• (ICJ-order-2024-01-26) ICJ. Order of 26 January 2024, Application of Convention on Prevention and Punishment of Crime of Genocide (S. Afr. v. Isr.), No. 192 • International Court of Justice, 26/01/2024.
• (International Federation for Human Rights, 2024) IFHR. One year of denouncing the genocide of Palestinians in Gaza • International Federation for Human Rights, 12/12/2024.
• (International State Crime Initiative, 2023) ISCI. International Expert Statement on Israeli State Crime • International State Crime Initiative, 2023.
• (IPC Report August, 2025) IPC. GAZA STRIP: Famine confirmed in Gaza Governorate, projected to expand 1 July – 30/09/2025 • Integrated Food Security Phase Classification, 22/08/2025.
• Iraqi, Amjad. Surveillance and interference: Israel's covert war on the ICC exposed • +972 Magazine, 28/05/2024.

J

• Jamal, Hebh. Israel-Palestine war: German police repress Palestine solidarity protests • Middle East Eye, 16/10/2023.
• Jamaluddine, Zeina ; Abukmail, Hanan ; Aly,Sarah ; Campbell, Oona M. R. ; Checchi, Francesco. Traumatic injury mortality in the Gaza Strip from Oct 7, 2023, to June 30, 2024: a capture–recapture analysis • The Lancet, 405:10477, 09/01/2025, pp. 469–477.
• (Jamshidi, 2024a) Jamshidi, Maryam. Genocide and Resistance in Palestine under Law's Shadow • Journal of Genocide Research, Forum: Gaza: International Humanitarian Law and Genocide, 06/05/2024, pp. 1–35.
• (Jamshidi, 2024b) Jamshidi, Maryam. Reflecting on Genocidal Intent in the ICJ Case • Opinio Juris, 02/08/2024.
• Jimoh, Abdullahi. Over 100 Global Organisations Rally for South Africa's Genocide Case Against Israel at ICJ • News Central TV, 04/01/2024.
• Johnson, Jake. 800+ Legal Scholars Say Israel/05/Be Perpetrating 'Crime of Genocide' in Gaza • Common Dreams, 18/10/2023.
• (Johnson, 2024a) Johnson, Jake. "Finish the problem": Trump's answer on Gaza shows he's "even worse" than Biden on Israel • Salon, 07/03/2024.
• (Johnson, 2024b) Johnson, Jake. Israeli Groups Slam Netanyahu Government for Flouting ICJ Ruling • Common Dreams, 11/03/2024.
• Jones, Owen. The brutality and inhumanity of Israel's assault on Gaza is no surprise. It's just what was promised • The Guardian, 13/01/2024.
• Jones, Sam ; Fidler, Matt. Who are the hostages taken by Hamas from southern Israel? • The Guardian, 18/10/2023.
• Joyce, Richard ; Martel, James ; Pahuja, Sundhya. International law and the challenge of populism • London Review of International Law, 13:2, 23/09/2025, pp. 129-134.

K

• Kane, Alex ; Cohen, Mari ; Shamir, Jonathan ; Scher, Isaac. The Hamas Attacks and Israeli Response: An Explainer • Jewish Currents, 10/10/2023.
• Kansara, Reha ; Nour, Ahmed. Israel-Gaza war: Counting the destruction of religious sites • BBC News, 30/01/2024.
• Kekatos, Mary ; Beaule, Victoria. Hospitals in Gaza say they are under attack and running out of fuel for ICU patients • ABC News, 10/11/2023.
• Kellman, Laurie. About 30 children were taken hostage by Hamas militants. Their families wait in agony • Associated Press, 27/10/2023.
• Khalidi, Rashid. It's Time to Confront Israel's Version of "From the River to the Sea" • The Nation, 22/11/2023.
• Khalidi, Rashid. 'A new abyss': Gaza and the hundred years' war on Palestine • The Guardian, 11/04/2024.
• Khan, Mishal S. ; Tinua, Alu Tacon. Israel–Palestine: dehumanisation and silencing • The Lancet, 403:10429, 02/03/2024, pp. 805–806.
• Khatib, Rasha ; McKee, Martin ; Yusuf, Salim. Counting the dead in Gaza: difficult but essential • The Lancet, 404:10449, 20/07/2024, pp. 237–238.
• Khouri, Rami G.. Watching the watchdogs: Media, law and Gaza genocide • Al Jazeera, 15/12/2023.
• Khwaja, Arif ; Bell, Iona ; Hadley, Daniell ; Price, Huw ; Turnbull, Clare.Gaza: a plea to reclaim our collective humanity • The Lancet, 402:10416, 25/11/2023, p. 1975].
• Klein, Shira. The Growing Rift between Holocaust Scholars over Israel/Palestine • Journal of Genocide Research, Forum: Israel-Palestine: Atrocity Crimes and the Crisis of Holocaust and Genocide Studies, 08/01/2025, pp. 1–21.
• Komnenic, Ana. Experts, advocates deeply divided on question of 'genocide' in Gaza • CBC News, 02/12/2023.
• Kottasová, Ivana ; Salman, Abeer ; Alkhaldi, Celine ; Bashir, Nada ; Khadder, Kareem. Gaza workers expelled from Israel accuse Israeli authorities of abuse, including beatings • WRAL-TV, 06/11/2023.
• (Kubovich, 2024a) Kubovich, Yaniv. Israel Created 'Kill Zones' in Gaza. Anyone Who Crosses Into Them Is Shot • Haaretz, 31/03/2024.
• (Kubovich, 2024b) Kubovich, Yaniv. עדויות: כך יורים חיילי צה"ל על כל מי שנכנס ל"שטחי ההשמדה" ברצועת עזה (« Testenioù : setu penaos e tenn soudarded Tsahal war gement den a zeu tre en "takadoù netraiñ" e Strizhenn Gaza » • Haaretz, 31/03/2024.
• Kulkarni, Pavan. It is clear that Israel is committing genocide in Gaza, UN-Panel concludes • Peoples Dispatch, 18/12/2023.

L

• Laarhoven, Kasper van ; Peek, Eva ; Walters, Derk. {{nl} Zeven gerenommeerde wetenschappers vrijwel eensgezind: Israël pleegt in Gaza genocide • NRC, 14/05/2025.
• Lawless, Jill. Senior UK jurists have joined calls to stop arms sales to Israel. Other allies face similar pressure • Associated Press, 12/07/2024.
• Lederman, Shmuel. Gaza as a Laboratory 2.0 • Journal of Genocide Research, Forum: Israel-Palestine: Atrocity Crimes and the Crisis of Holocaust and Genocide Studies, 29/01/2024, pp. 1–6.
• Lederman, Shmuel. A Not So Textbook Case of Genocide • Journal of Genocide Research, Roundtable: Gaza and Genocide Studies, 19/09/2025, pp. 1–12.
• Levene, Mark. Gaza 2023: Words Matter, Lives Matter More • Journal of Genocide Research, Forum: Israel–Palestine: Atrocity Crimes and the Crisis of Holocaust and Genocide Studies, 21/01/2024, pp. 1–7.
• LeVine, Mark. Epilogue: The 116-Year War on Palestine • Journal of Genocide Research, Roundtable: Gaza and Genocide Studies, 18/09/2025, pp. 1–11.
• Levitz, Eric. The U.S. Is Giving Israel Permission for War Crimes • The Intelligencer, 13/10/2023.

M

• Maad, Assma. Why the Gaza Health Ministry's death count is considered reliable • Le Monde, 13/10/2024.
• Mackenzie, James ; Lubell, Maayan. Israel launches Gaza war's second phase with ground operation, Netanyahu says • Reuters, 29/10/2023.
• Mahomed, Safia. When sanctuaries of humanity turn into corridors of horror: The destruction of healthcare in Gaza • South African Journal of Bioethics and Law, 16:3, 20/12/2023, pp. 77–79.
• Maina, Mwangi. ICJ grants African Union permission to weigh in on Israel's obligations in occupied Palestinian territories • The Eastleigh Voice News, 21/02/2025.
• Marin, Siobhan ; West, Andrew. Why a biblical story is central to South Africa's ICJ case against Israel • ABC News (Australia), 30/01/2024.
• Marsh, Sarah. Germany accused of silencing pro-Palestinian voices at U.N. rights forum • Reuters, 09/11/2023.
• (Marsi & Mohamed, 2024b) Marsi, Federica ; Mohamed, Edna. Israel's main objective is 'collective punishment' • Al Jazeera, 14/03/2024.
• Marsi, Federica ; Siddiqui, Usaid. Israel's war on Gaza live: Dozens of casualties in Israeli attack on UN hub • Al Jazeera, 13/03/2024.
• Marsi, Federica ; Siddiqui, Usaid ; Motamedi, Maziar. ICJ orders Israel to stop preventing 'delivery of urgently needed' aid • Al Jazeera, 28/03/2024.
• Masarwa, Lubna ; Osman, Nadda. Palestinian workers from Gaza describe torture and abuse in Israeli detention • Middle East Eye, 03/11/2023.
• Massad, Joseph. How Israel's genocidal war against Palestinians is a colonial tradition • Middle East Eye, 18/12/2023.
• (Massad, 2025a) Massad, Joseph. Israel's genocide in Gaza is a war on demographics • Middle East Eye, 23/05/2025] |languageen |archive-url https://web.archive.org/web/20260228052005/https://www.middleeasteye.net/opinion/israels-genocide-gaza-war-demographics|accessdate 28/02/2026].
• (Massad, 2025b) Massad, Joseph. Israel's genocide is the terminal stage of a settler-colony in crisis • Middle East Eye, 30/07/2025.
• Massoud, Bassam ; Fick, Maggie. Gaza death toll: why counting the dead has become a daily struggle • Reuters, 23/12/2023.
• Matar, Haggai. Gaza's shock attack has terrified Israelis. It should also unveil the context • +972 Magazine, 07/10/2023.
• McDoom, Omar Shahabudin. Expert Commentary, the Israeli-Palestinian Conflict, and the Question of Genocide: Prosemitic Bias within a Scholarly Community? • Journal of Genocide Research, Forum: Israel–Palestine: Atrocity Crimes and the Crisis of Holocaust and Genocide Studies, 25/04/2024, pp. 1–9.
• McKernan, Bethan ; Michaelson, Ruth ; Graham-Harrison, Emma ; Kierszenbaum, Quique ; Balousha, Hazem ; Taha, Sufian ; Sherwood, Harriet ; Beaumont, Peter. Seven days of terror that shook the world and changed the Middle East • The Observer, 14/10/2023.
• MSF. MSF doctors killed in strike on Al-Awda hospital in northern Gaza • Médecins Sans Frontières, 21/11/2023.
• (Médecins Sans Frontières, 2024a) MSF. Gaza: MSF strongly condemns deadly Israeli attack on staff and family shelter • Médecins Sans Frontières, 22/02/2024.
• (Médecins Sans Frontières, 2024b) MSF. Gaza: MSF UK board member killed during Israeli offensive in Khan Younis| • Médecins Sans Frontières, 01/03/2024.
• (Médecins Sans Frontières, 2024c) MSF. Gaza: Life in a death trap • Médecins Sans Frontières, 12/2024.
• (Médecins Sans Frontières,2025] MSF. Gaza genocide • [Médecins Sans Frontières, 11/03/2026.
• Moallem, Minoo. Bombs with Lies: Media Representation of Genocide in Gaza • Feminist Studies, 49:2-3, 2023, pp. 542–543.
• Mohyeldin1, Ayman ;Hamdan, Basel. Why Amnesty International and other experts say Israel is committing genocide in Gaza • MSNBC, 10/12/2024.
• Moolla, M. S. ; Jacub, A.. Healthcare and genocide: BDS as an entry point to health justice • South African Journal of Bioethics and Law, 17:1, 23/04/2024, p. e1961.
• Moor, Ahmed. There are more child amputees in Gaza than anywhere else in the world. What can the future hold for them? • The Guardian, 27/03/2025.
• Moses, Jeremy. Gaza and the Political and Moral Failure of the Responsibility to Protect • Journal of Intervention and Statebuilding, 18:2, 14/03/2024, pp. 211–215.
• Moses, A. Dirk. Introduction: Gaza and the Problems of Genocide Studies • Journal of Genocide Research, Roundtable: Gaza and Genocide Studies, pp. 1–14.
• Moutafa, Laila Hussein. Opinion: When libraries like Gaza's are destroyed, what's lost is far more than books • Los Angeles Times, 12/12/2023.
• Murphy, Francois. Israel commits 'extermination' in Gaza by killing in schools, UN experts say • Reuters, 10/06/2025.
• Muthumani, Abirami. Safeguarding children through pediatric surgical care in war and humanitarian settings: a call to action for pediatric patients in Gaza • World Journal of Pediatric Surgery, 7:1, p. e000719.

N

• Narea, Nicole. Is Israel committing genocide? Reexamining the question, a year later. • Vox, 25/10/2024.
• Narea, Nicole  ; Samuel, Sigal.How to think through allegations of genocide in Gaza • Vox, 13/11/2023.
• Nashed, Mat. How RSF is adopting Israel's 'template for genocide' in Sudan • Al Jazeera, 05/05/2025.
• Nebehay, Stephanie. U.N. experts say Israel's blockade of Gaza illegal • Reuters, 13/09/2011.
• Netanyahu, Benjamin. Letter from PM Netanyahu to Our Soldiers and Commanders in the Swords of Iron War • Gouarnamant Israel, 03/11/2023.
• Neuman, Scott ; Baba, Anas ; Wood, Daniel. In Gaza, months of war have left Palestinians with barely the necessities to survive • NPR, 01/06/2024 .
• Nichols, Michelle. Palestinian UN envoy accuses Israel of 'genocidal' campaign against Gaza • Reuters, 11/10/2023.
• (Nichols, 2025a) Nichols, Michelle. UN humanitarian chief slams aid plan for Gaza proposed by Israel, backed by US • Reuters, 14/05/2025.
• Nijim, Mohammed. Gazacide: Palestinians From Refugeehood to Ontological Obliteration • Critical Sociology, 51:7–8, 08/10/2024, pennad 08969205241286530].
• Novic, Elisa. The Concept of Cultural Genocide: An International Law Perspective. Oxford : Oxford University Press, 2016 (ISBN 978-0-19-878716-7).

O

• O'Brien, Melanie. Is Genocide Happening in Gaza? • Opinio Juris, 04/08/2025.
• (OHCHR, 2024c) OHCHR. States and companies must end arms transfers to Israel immediately or risk responsibility for human rights violations: UN experts • Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights, 20/06/2024.
• (OHCHR, 2024d) OHCHR. A/79/363: Report of the Special Committee to Investigate Israeli Practices Affecting the Human Rights of the Palestinian People and Other Arabs of the Occupied Territories • Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights, 20/09/2024.
• Ohlin, Jens David. The UN Genocide Convention. Oxford : Oxford University Press, 2009 – Attempt to Commit Genocide : pp. 193–206 (ISBN 978-0-19-957021-8).
• O'Reilly, Gem. In Gaza, wounded children with no surviving family • BBC News, 17/10/2023.
• (Oxfam, 2024) Oxfam. Oxfam sues the Danish state to stop arms exports to Israel • Oxfam, 12/03/2024.

P

• Perry, Tom ; McDowall, Angus. Timeline of conflict between Israel and Palestinians in Gaza • Reuters, 07/10/2023.
• Perugini, Nicola ; Gordon, Neve. A Legal Justification for Genocide • Jewish Currents, 17/07/2024.
• Picheta, Rob ; Khadder, Kareem ; Rebane, Teele ; Zabadne, Zohair. Gaza hospital 'surrounded by tanks' as other healthcare facilities say they've been damaged by Israeli strikes • CNN, 10/11/2023.
• Porras, Simón Rodríguez. Aimé Césaire reminds us why Western powers accept the genocide committed in Gaza • The New Arab, 25/10/2023.
• Prothero, Mitchell. Israeli Intelligence Has Deemed Hamas-Run Health Ministry's Death Toll Figures Generally Accurate • Vice News, 25/01/2024.
• ("Public Statement: Scholars Warn", 2023) Public Statement. Public Statement: Scholars Warn of Potential Genocide in Gaza • Third World Approaches to International Law Review, 20/10/2023.

Q

• (Quigley, 2024a) Quigleyn John B.. Legal Standard for Genocide Intent: An Uphill Climb for Israel in Gaza Suit • European Journal of International Law, 14/03/2024.
• (Quigley, 2024b) Quigley, John. The Lancet and Genocide By "Slow Death" in Gaza • Arab Center Washington DC, 03/07/2024.
• Qutami, Loubna ; Moallem, Minoo. A Feminist Practice of Bearing Witness to Genocide • Feminist Studies, 49:2, 2023, pp. 531–533.

R

• Repo, Jemima. Genocide and the destruction of the means of social reproduction in Gaza • European Journal of Politics and Gender, 8:2, 25/11/2024, pp. 492–499.
• Rifai, Sulaiman Lebbe. The Genocide in Gaza and the Contempt of International Law: Some Reflections • Social Science Research Network, 21/02/2024.
• Roelf, Wendell ; Sterling, Toby. South Africa files genocide case against Israel at World Court • Reuters, 29/12/2023.
• Romo, Vanessa. Doctors are among the many dead in Gaza. These are their stories • NPR, 16/11/2023.

S

• Saber, Indlieb Farazi. A 'cultural genocide': Which of Gaza's heritage sites have been destroyed? • Al Jazeera, 14/01/2024.
• (Salam, 2023a) Salam, Yasmine. Gaza Strip explained: Who controls it and what to know • NBC News, 09/10/2023.
• Salzenstein, Léopold. Behind the numbers: Gaza's unprecedented aid worker death toll • The New Humanitarian, 21/03/2024.
• Samudzi, Zoé. "We are Fighting Nazis": Genocidal Fashionings of Gaza(ns) After 7 October • Journal of Genocide Research, Forum: Israel–Palestine: Atrocity Crimes and the Crisis of Holocaust and Genocide Studies, 18/01/2024, pp. 1–9.
• Sankar, Anjana. Many of Gaza's Medical Workers Have Been Detained or Killed • The New York Times, 02/08/2024.
• Saric, Ivana. Nearly 70% of verified deaths in Gaza are women and children, UN report finds • Axios, 08/11/2024.
• Sathar, M. A.. [ The war on Gaza. A test of our humanity • South African Journal of Bioethics and Law, 16:3, 20/12/2023, pp. 82–83].
• Sawafta1, Ali; Fick, Maggie. How many Palestinians have died in Gaza? Death toll explained • Reuters, 07/12/2023.
• Scahill, Jeremy ; Grim, Ryan. Leaked NYT Gaza memo tells journalists to avoid words "genocide", "ethnic cleansing", and "occupied territory" • The Intercept, 15/04/2024.
• Schaer, Catherin. German police crack down on pro-Palestine rallies, raising alarm • Al Jazeera, 10/11/2023.
• Schenker, Hillel. The Catastrophe of October 7. Why Did It Happen? • The Nation, 12/10/2023.
• Schmitz, Rob. South Africa outlines genocide case against Israel at International Court of Justice • NPR, 11/01/2024.
• Schwarz, Franziska. (de) "Düsterer Meilenstein": UN benennt Zahl der täglichen Toten im Gazastreifen ("Ur bonn trist : ABU a embann an niver pemdeziek a varvioù e Strizhenn Gaza") • Frankfurter Rundschau, 16/08/2024.
• Segal, Raz. Statement of Scholars in Holocaust and Genocide Studies on Mass Violence in Israel and Palestine since 7 October • Contending Modernities, 09/12/2023.
• Segal, Raz. Settler Antisemitism, Israeli Mass Violence, and the Crisis of Holocaust and Genocide Studies • Journal of Palestine Studies, 53:2, 02/04/2024, pp. 50–73.
• Segal, Raz. Israeli Settler Colonial Genocide• The Journal of Imperial and Commonwealth History, 53, 24/02/25, pp. 182–191.
• Segal, Raz ; Daniele, Luigi. Gaza as Twilight of Israel Exceptionalism: Holocaust and Genocide Studies from Unprecedented Crisis to Unprecedented Change • Journal of Genocide Research, Forum: Israel–Palestine: Atrocity Crimes and the Crisis of Holocaust and Genocide Studies, 05/03/2024, pp. 1–10.
• (Semerdjian, 2024a) Semerdjian, Elyse. A World Without Civilians • Journal of Genocide Research, Forum: Israel–Palestine: Atrocity Crimes and the Crisis of Holocaust and Genocide Studies, 24/01/2024, pp. 1–6.
• (Semerdjian, 2024b) Semerdjian, Elyse. Gazafication and Genocide by Attrition in Artsakh/Nagorno Karabakh and the Occupied Palestinian Territories • Journal of Genocide Research, Forum: Artsakh/Nagorno Karabakh: Famine, Memory, Security, and the Question of Genocide, 17/07/2024 pp. 1–22.
• Shamim, Sarah. Which countries back South Africa's genocide case against Israel at ICJ? • Al Jazeera, 11/01/2024.
• Sharma, Gouri. 'Complete censorship': Germany's Palestinian diaspora fights crackdown • Al Jazeera, 26/10/2023.
• Shatali, Ala ; Rashid, Fatima ; Lubbad, Ilham ; Potterton, Joanne ; Geilen, Bart ; Ali, Sanah ; Sidhanee, Abu. Meeting the rehabilitation needs of children with debilitating injuries and disability in Gaza • Eastern Mediterranean Health Journal, 31:4, 2025, pp. 219–225.
• Shaw, Martin. Inescapably Genocidal • Journal of Genocide Research, Forum: Israel–Palestine: Atrocity Crimes and the Crisis of Holocaust and Genocide Studies, 03/01/2024, pp. 1–5.
• (Shaw, 2025a) Shaw, Martin. Gaza and the Structure of Genocide in Palestine • The Journal of Imperial and Commonwealth History, 53:2, 04/03/2025, pp. 416–422.
• (Shaw, 2025b) Shaw, Martin. The Genocide that Changed the World • Journal of Genocide Research, Roundtable: Gaza and Genocide Studies, 19/09/2025, pp. 1–15.
• Sherwani, Maryam ; Stewart, Richard ; Samad, Lubna. The Disproportionate Surgical Burden Borne by Children in Regions of Armed Conflict • World Journal of Surgery, 49:7, 10/03/2025, pp. 1840–1845.
• Sherwood, Harriet. Hamas says 250 people held hostage in Gaza • The Guardian, 17/10/2023.
• Shpigel, Noa. 'We're Destroying Gaza': Netanyahu, Smotrich Rush to Soothe Right's Fears Over Aid Renewal • Haaretz, 19/05/2025.
• Sirleaf, Matiangai V. S.. Palestine as a Litmus Test for Transitional Justice • The International Journal of Transitional Justice, 18:1, 24/05/2024, pp. 162–188.
• Smith, Mitch ; McCarthy, Lauren ; Londoño, Ernesto ; Jordan, Miriam. Palestinian Americans, Dismayed by Violence, Say Historical Context Is Being Overlooked • The New York Times, 12/10/2023.
• Soni, S.. Gaza and international law: The global obligation to protect life and health • South African Journal of Bioethics and Law, 16:3, 2023, pp. 80–81.
• Sorek, Tamir. Mainstreaming a Genocidal Imagination in Israeli Society: Settler-Colonialism, Settler Anxiety, and Biblical Cues • Journal of Genocide Research, Forum: Israel-Palestine: Atrocity Crimes and the Crisis of Holocaust and Genocide Studies, 06/02/2025, pp. 1–24.
• Speri, Alice. Defining genocide: how a rift over Gaza sparked a crisis among scholars • The Guardian, 20/12/2024.
• Stacey, Diego. Pedro Arrojo, UN Special Rapporteur: 'The Gaza war is heading towards genocide' • El País, 04/11/2023.
• Stack, Liam ; Shbair, Bilal. With Schools in Ruins, Education in Gaza Will Be Hobbled for Years • The New York Times, 04/11/2023.
• Stamatopoulou-Robbins, Sophia. The Human Toll: Indirect Deaths from War in Gaza and the West Bank, October 7, 2023 Forward • Watson Institute for International and Public Affairs, Brown University, 07/10/2024.
• (Stanton, 2025b) Stanton, Gregory. The Double Genocide in Gaza • Genocide Watch, 17/09/2025.
• Sultany, Nimer. A Threshold Crossed: On Genocidal Intent and the Duty to Prevent Genocide in Palestine • Journal of Genocide Research, Forum: Gaza: International Humanitarian Law and Genocide, 09/05/2024, pp. 1–26.
• Swart, Mia. South Africa v Israel: South Africa's case at the International Court of Justice • The Round Table: The Commonwealth Journal of International Affairs and Policy Studies, 114:5, 05/08/2025, pp. 687–689.

T

• Tanielian, Melanie S.. The Silent Slow Killer of Famine: Humanitarian Management and Permanent Security • Journal of Genocide Research, Forum: Israel–Palestine: Atrocity Crimes and the Crisis of Holocaust and Genocide Studies, 05/02/2024, pp. 1–9.
• Tantesh, Malak A. ; Graham-Harrison, Emma. Gaza rubble likely to conceal untold horrors to swell 40,000 death toll • The Guardian, 15/08/2024.
• Taub, Amanda. What the I.C.J. Ruling Actually Means for Israel's Offensive in Rafah • The New York Times, 30/05/2024.
• Tharoor, Ishaan. Leading genocide scholars see a genocide happening in Gaza • The Washington Post, 30/07/2025.
• Thomas, Merlyn. Israel Gaza: What Gaza's death toll says about the war • BBC News, 21/12/2023.

U

• Üngör, Uğur Ümit. Screaming, Silence, and Mass Violence in Israel/Palestine • Journal of Genocide Research, Forum: Israel–Palestine: Atrocity Crimes and the Crisis of Holocaust and Genocide Studies, 26/01/2024, pp. 1–9.
• (UNHCR, 2024) UNHCR. International human rights clinic, Boston University School of Law ; International human rights clinic, Cornell Law School ; Centre for human rights, University of Pretoria ; Lowenstein human rights project, Yale Law School. Genocide in Gaza: Analysis of international law and its application to Israel's military actions since October 7, 2023 • University Network for Human Rights, 15/05/2024.
• (United Nations, 2014) United Nations. Legal definition of genocide • United Nations, 2014.
• (United Nations in Palestine, 2024]) United Nations. 10,000 people feared buried under the rubble in Gaza • United Nations in Palestine, 03/05/2024.
• (UN Commission of Inquiry report, 2025) United Nations Independent International Commission of Inquiry on the Occupied Palestinian Territory and Israel. Legal analysis of the conduct of Israel in Gaza pursuant to the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide • OHCHR, 16/09/2025.

V

• Verdeja, Ernesto. The Gaza Genocide in Five Crises • Journal of Genocide Research, Forum: Israel-Palestine: Atrocity Crimes and the Crisis of Holocaust and Genocide Studies, 20/01/2025, pp. 1–23.
• Vinograd, Cassandra ; Kershner, Isabel. Hamas Took Scores of Hostages From Israel. Here's What We Know About Them. • The New York Times, 19/10/2023.

W

• Wezeman, Pieter D. ; Djokic, Katarina ; George, Mathew ; Hussain, Zain ; Wezeman, Siemon T.. Trends in International Arms Transfers, 2023 • Stockholm International Peace Research Institute, 03/2024.
• (Wintour, 2024a) Wintour, Patrick. How a single comma is allowing Israel to question ICJ Rafah ruling • The Guardian, 29/05/2024.

Z

• Zakaria, Fareed. On GPS: The charges against Israel • CNN, 26/05/2024.
• Zeteo, Team ; Hasan, Mehdi. "You Have Been Warned": Republican Senators Threaten the ICC Prosecutor over Possible Israel Arrest Warrants • zeteo, 06/05/2024.

Levrlennadur

• (fr) Achcar, Gilbert. Gaza, un génocide annoncé – Un tournant dans l'histoire mondiale. Paris : SNEDIT La Dispute, 2025 (ISBN 978-2-84303-345-2).
• (en) Bishara, Azmi. Denying Genocide through Terminological Hairsplitting • Arab Center for Research & Policy Studies, 20/03/2025.
• (fr) Boniface, Pascal. Permis de tuer – Gaza : génocide, négationnisme et hasbara. Arles : Actes Sud, 2025 (ISBN 978-2-330-20433-4).
• (fr) Bontemps, Véronique ; Latte Abdallah, Stéphanie (skridaozerezed). Gaza, une guerre coloniale. Paris : Max Milo, 2025 (ISBN 978-2-315-02437-7).
• (fr) Daher, Joseph. Gaza – Un génocide en cours. Paris : Syllepse, 2025 (ISBN 979-10-399-0280-9).
• (en) Davutoglu, Ahmet & Falk, Riched (skridaozerien). Acting to End Genocide in Gaza – Voices of Conscience and Concern. Atlanta : Clarity Press, 2024 (ISBN 978-1-963892-02-4).
• (fr) Kepel, Gilles. Holocaustes. Israël, Gaza et la guerre contre l’Occident. Paris : Plon, 2024 (ISBN 978-2-259-31962-1).
• (fr) Levallois, Agnès (skridaozerez). Le livre noir de Gaza. Paris : Seuil, 2024 (ISBN 978-2-02-157180-6).
• (fr) Laribi, Meriem. Ci-gît l'humanité – Gaza, le génocide et les médias. Paris : Éditions Critiques, 2025 (ISBN 978-2-487232-04-4).
• (en) Shlaim, Avi. Genocide in Gaza: Israel, Hamas, and the Long War on Palestine. Belfast : Irish Pages Press, 2024 (ISBN 978-1-7390902-2-7).
• (en) Weizman, Eyal. "All they will find is sand: Eyal Weizman on the demolition of Gaza" • The London Review of Books, 48:7, 23/04/2026, pp. 23–26.

Liammoù diavaez

• (en) UN panel discussion: 2023 War on Gaza: The Responsibility to Prevent Genocide • United Nations Web TV, 12/12/2023.