Geriadur Istor ha Douaroniezh

Eus Wikipedia
Mont da : merdeiñ, klask

Pajenn war ar stern, bet digoret d'ar 16 Mezheven 2015, da welout penaos he sevel. Kudenn ebet evit difaziañ pe lakaat en ur stumm sklaeroc'h. Mat ivez d'ar re hag a zo dedennet da gemer perzh.

Raklavar[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Berradurioù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • B.G. = Kezar : Brezel Gallia
  • DB : Domesday Book
  • gallg. = galleg
  • I.A = heñchadur Antonin
  • keltg. = keltieg
  • kembg. = kembraeg
  • lat. = latin
  • Mela = Pomponius Mela
  • M.M = Meven Mordiern : Ar gelted koz ...
  • N.D = Notitia Dignitatum
  • OE : Old English = saozneg koz
  • OKent : Old Kentish = kentieg koz
  • Plin. = Plinus.
  • Ptol. = Ptoleme(us)
  • Rav. = disanv Ravenna
  • RIB = The Roman Inscriptions of Britain, I, Inscriptions on Stone (Oxforf, 1965)
  • Tac. = Tacitus
  • T.P = Tabula Peutingaria

Anvioù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

A[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Aalardin den eus mojenn Arzhur. Marc'heg galloud hudel dezhañ. E adroas ur vronn nevez en aour da Winier, pa gollas homaén hec'h hini o skoazellañ Caradoc Briefbras. Dimeziñ a reas da Wingenor, nizez-vihan da Arzhur.
Aballava anv ur c'hreñvlec'h roman eus Moger Hadrian, e genou ar stêr Ituna / Eden : Burgh-by-Sands, Cumberland.

Mammenoù :

- Kib Rudge & hanaf Amiens : ABALLAVA

- RIB 883 : IN C(U)NEUM FRISIONUM ABALLAVENSIUM

- Ravenna 107,29 : AVALANA

- ND XL47 : Praefectus numeri Maurorum Aurelianorumn ABALLAVA

Gwrizienn : *aballa- : aval

E c'hallfe bezañ Avalon eus mojenn ar roue Arzhur.

Abarrez (Abbaretz; Abarèt) : kumun eus Breizh-Uhel, departamant Liger-Atlantel, arondisamant Kastell-Briant, kanton ***, war ar Paradel hag an Izag; 6176 ha.; 1600 annezad e 1990, *** e 2015. Eskopti kozh Naoned.
Abelleus marc'heg eus mojenn Arzhur, lazhet gant Tor.
Aberaeron lec'h eus Bro-Gembre, Dyfed : genou ar stêr Aeron.
Aberarth lec'h eus Bro-Gembre, Dyfed : genou ar stêr Arth.
Aber-cuch lec'h eus Bro-Gembre, Dyfed : genou ar stêr Cuch
Aberdaugleddau lec'h eus Bro-Gembre, Dyfed : genou ar stêrioù Cleddau (Cleddy Ddu, war ar reter; Cleddy Wen, war ar c'hornog)
Aber-ffrwd lec'h eus Bro-Gembre, Dyfed : genou ar stêr Ffrwd ( = Froudenn)
Abergele lec'h eus Bro-Gembre, Clwyd : genoù ar stêr Gele
Abergorlech lec'h eus Bro-Gembre, Dyfed : genou ar stêr Gorlech
Abergwaun lec'h eus Bro-Gembre, Dyfed : genou ar stêr Gwaun
Aber Gwendraeth lec'h eus Bro-Gembre, Dyfed : genou ar stêr Gwendraeth (= traezh wenn)
Abergwili lec'h eus Bro-Gembre, Dyfed : genou ar stêr Gwili
Aber-nant lec'h eus Bro-Gembre, Dyfed : genou ur froud
Aberteifi lec'h eus Bro-Gembre, Dyfed : genou ar stêr Teifi
Aberystwyth lec'h eus Bro-Gembre, Dyfed : genou ar stêr Ystwyth
Abissum anv ul lec'h, disanavezet, marteze e gevred Bro-Skos.
Ablamor den eus mojenn Arzhur. Ur marc'heg hag en devoa ur c'harv gwenn, bet lazhet gant Gawain ha Gaheriz. En respont, Ablamor a lazhas daou eus o c'hadgon. Un emgann a grogas etre Ablamor ha Gawain. Hemañ e oa war poent da lazhañ Ablamor pa'z e gwreg en em skoas etre o zaou, o vezhañ lazhet hi-unan gant Gawain. Euzhus ablamour da se, Gawain ne lazhas ket Ablamor.
Abona ar stêr Avon, Gloucestershire
Abona(e) diazezadur roman e Breizh-Veur, war ar stêr Abona / Avon : Sea Mills, Gloucestershire. (I.A 486-1 (Iter XIV) : ABONE; Ravenna, 106-22 : PUNCTUOBICE).
Abravannus gwelet evit bezhañ anv latin ur stêr eus mervent Bro-Skos. Deveradurezh war ar glask.
Abus (Abi Fluvii Ostia) : ar stêr Ouse, gant e genou en Humber, e Yorkshire.
Icone-riviere.jpg
Acheflour den eus mojenn Arzhur. Diwar Blanchefleur. Gwellout : Bleuñwen.
Actium Emgann-listri etre morlu Oktav hag hini Anton ha Kleopatra, an 2 Gwengolo 31 A.K, hag en eus gwelet trec'h Oktav.
Ad Ansam (I.A 480-3 (Iter IX); TP). diazezadur roman eus Higham, e Suffolk.
Adminios Mab Cunobelinos. Gwelout dindan Caligula
Ad Pontem (IA 477-6 (Iter VI). diazezadur roman eus East Stoke, Thorpe, Nottinghamshire.
Adron (Rav. 108-33). mont da Vedra
AEbudae Insulae mont da Ebudae Insulae.
Aelia Ariadne
Aelia Flacilla spagnolez, merc'h Antonius, prefed ar pretordi; gwreg gentañ Theodosius ar Yaouank; mamm Arcadius hag Honorius. Aet da Anaon e-kerzh diskar-amzer 386, goude bet kollet ganti ur verc'h, Pulcheria, neubet amzer a-raok. Arte tardoromana (costantinopoli), statuetta dell'imperatrice aelia flacilla o pulcheria, da cipro, 380-90 o 410-20.JPG
Aelia Paetina teirvet gwreg an impalaer Claudius; bet divorset.
Aelia Verina Tremissis-Aelia Verina-s4344.jpg
Aemilia Lepida gourverc'h an impalaer Oktav Aogust; kentañ danvez-gwreg Claudius (Glaoda In)
AEmodae (Mela III, 6, 54 : septem HAEMODAE contra Germaniam vectae; Plin. NH IV, 103 : VII ACMODAE) : sur-awalc'h enezioù Shetland, kemeret dre fazi evit Thule gant listri Agricola.
AEsica (Amiens patera : ESICA; Rav. 107-27 : ESICA; ND XL-42 : Tribinus cohortis primae Asturum, AESICA) : kreñvlec'h Great-Chesters, Northumberland, hag e c'hwarnizon a IIIt kantved a oa Cohors I Asturum (RIB 1738)
Agloval

Agloval de Galles

den eus mojenn Arzhur : breur Perseval Blason imaginaire d'Agloval de Galles.svg
Agravain den eus mojenn Arzhur : mab Lot, roue an inizi Orc'h Blason Agravain.svg
Agrippa
Agrippina nizez ha pempvet gwreg an impalaer Claudius (Glaoda In). He anv a zo chomet en hini Kêr-Gologn, en Alamgn : Colonia Agrippinensis. P1150135 Louvre Agrippine ancienne Ma3133 rwk.jpg
Akolon

Accolon of Gaul

den eus mojenn Arzhur. Karedig Morganez. Bet lazhet gant Arzhur.
Alabum (Ravenna 106-26 : ALABUM). kreñvlec'h roman Llanfair-ar-Bryn, Llandovery, Carmarthenshire.
Alauna anv keltiek meur a stêr eus Breizh-Veur :

- Allan Water, Bro-Skos,

- Ale Water, Bro-Skos,

- Aln, Bro-Saozh,

- Ellen, Bro-Saozh,

- Ayle Burn, Bro-Skos,

- Afon Alyn, Bro-Gembre,

- Alan : Bro-Gembre,

- Afon Alun : Bro-Gembre,

- Nant Alun (Rln Wall Reen) : Bro-Gembre,

- Allen (Camel) : Bro-Gervev-Veur,

- Alham, Bor-Saozh,

Icone-riviere.jpg
Alauna (1) (Ravenna 106-9 : ALAUNA SILVA; Ravenna 106-14 : ALAUNA, eilstumm : ALATINA). (I.A 480-3 (Iter IX); TP). Diazezadur roman disanavezet, sur-awalc'h e mervent Breizh-Veur.
Alauna (2) (Ravenna 106-39 : ALAUNA). Diazezadur roman, sur-awalc'h Alcester, Warwickshire, war ar stêr Alne.
Alauna (3) (I.A. 481-3 (Iter X) : Alone). Sur-awalc'h ar c'hastell roman Watercrook, Westmoreland.
Alauna (4) (Ravenna 107-4 : ALAUNA; ND-xl 53 : Tribunus cohortis tertiae Neruiorum, ALIONE). Kreñlec'h roman Maryport, Cumberland, er genoù ar stêr Ellen.
Alauna(5) (Ravenna 108-37 : ALAUNA). Stêr Aln, Northumberland, Bro-Saozh.(Ravenna 108-37
Alauna (6) (Ptol. II, 3, 7 : ALAUNA, ur polis ar (V)Otadini; Ravenna, 107-46 : ALAUNA). Roman kreñvlec'h Low Learchild, Northumberland.
Alauna (7) (Ptol. II, 3, 7 : ALAUNA, ur polis an D(u)mnonii; Ravenna : LITANA, eilstumm LICANA). Kreñvlec'h roman Ardoch, Perthshire, war ar stêr Allan Water.
Alauna (8) (Ravenna 106-59 : ALUNA, eilstumm ALICINCA). Disanavezet; sur-awalc'h nepell eus Manchester.
Alaunocelum (Ravenna, 107-34 : ALITACENON, eilstumm ALITHACENON). Disanavezet; sur-awalc'h war un veg-douar eus gevred Bro-Skos.
*Albiniano (Ravenna 106-24 : ALBINUMNO). Disanavezet; marteze e Monmouthshire pe Glamorgan / Morganog.
Albion Anv gwechall-goz Enezenn Breizh-Veur.n Anv kvet e : Pseudo-Aristoteles, Plin, Ptoleme, Pseudo-Agathermerus, Marsian, Avienus,Stefan eus Bizantion.
Allt-Tairffynnon lec'h eus Bro-Gembre, Clwyd : run pe koad e deir andon.
Alltwalis lec'h eus Bro-Gembre, Dyfed : tal ar run Wallis
Allt-y-coed lec'h eus Bro-Gembre, Dyfed : tal ar run ar c'hoad
Allt-yr-hebog lec'h eus Bro-Gembre, Dyfed : koad ar falc'hun
Alobergum (Ravenna 106-5 : ALOVERGIUM). Disanavezet; klasket war dro Devon pe Somerset.
Amroth lec'h eus Bro-Gembre, Dyfed : e-tall an duchenn
Anas (Ravenna 109-18 : ANAS). Disanavezet; soñjet e vez diwar un enezenn war aodoù kornog ar Vro-Skos, diwar Inis Ane, el Levr Lagin.
Anava (Ravenna 108-31 : ANAVA; CIL XI-5213 : CENSITORI BRITTONUM ANAVION(EN(SIUM)). Ar stêr Annan, e mervent Bro-Skos.
Ancalites (Kezar B.G V, 21, 1 : ANCALITES). Ur boblad keltiek e lec'h dizanavezet eus gevred Enez Vreizh.

Daou stumm da lenn an anv se a eneb an eil d'egile :

  • Meven Mordiern, Notennou diwar-benn ar Gelted Koz ..., p. 429 : "Eur boblad eus Breiz-Veur a oa hec'h ano Ankaletti "ar re laosk"
  • Rivet & Smith, The Place-Names of Roman Britain, p. 250 : " ... the name An-calites, with *an- intensive prefix ... For this tribal name a sense of 'very hard men, very tough men' seems appropiate ..."
Anderitum Kastell roman Pevensey, Sussex, war aodoù Mor-Breizh.

(ND XXVIII-10 : ANDERIDOS; eilstumm : ANDERITOS. Ravenna 106-33 : ANDERELIO)

An anv a zo diazezet war *ande = meur, bras + *rit-um = roud(our), tremen.

E c'hellfe merkañ un treuz etre daou du geunioù al lec'h, pe, gwelloc'h c'hoazh, an treuz etre Breizh-Veur ha Gallia (Saint-Valery-sur-Somme). Hasting, lec'h an emgann anavezet, a zo tost tre war zu reter eus Pevensey.

An anv Anderitum a zo chomet en Istor :

- Anglo-saxon Chronicle, bloaz 477 : Andredesleag; bloaz 491 : Andredesceaster;

- Life of St Wilfrid, war dro 700 : desertum Ondred;

- Anglo-saxon Chronicle, bloazioù 755, 893 : Andred; bloaz 1018 : Andredesweald;

- Domesday Book : Andret;

Outer wall Pevensey Castle - geograph.org.uk - 1410474.jpg
*Anicetis *Ravenna 10615 : ANICETIS. Disanavezet, mes sur-awalc'h e lec'h bennak e kreisteiz Breizh-Veur, etre Gloucester ha Badbury.
Aquae Sulis / Aquae Minerva Anvioù latin Bath, Somerset
Antioch
Antium Hiziv Anzio, e Bro-Latium / Lazzio, en Italia.

Kêr-benn ar Volsked, war ar mor Tyrrhenia, 50 kilometr er mervent Roma.

Koriolan e oa bet eno en harlu.

Ar gêr ae oa bet aloubet e 468 K. J.-K. gant Quintius Capitolinus.

Kaligula (31 Eost 12) ha Neron (15 Kerzu 37) e oant genidik eus Antium.

Daou templ anavezet : hini Aesculapius hag hini Fortuna.

Kavet e oa bet delwenn Apollon ar were.

Antivestaeum Promontorium
  • Ptoleme, II,3,2 : ANTIVESTAEUM SIVE BOLERIUM PROMONTARIUM
  • Ravenna 1061 : VEETEVIA
  • Ravenna 1063 : MESTEVIA

Land's End, Cornwall

Lands End, Cape Cornwall, Brisons - aerial photo.jpg
Anton Antonius.
Antonia ar Yaouank (36 k. J.-K. / 38 g J.-K.) Mamm Germanicus, Livilla, hag an impalaer Claudius (Gloada In)
Anzio gwechall : Antium.
Aogust titl bet roet ar 16 Genver 27 raok J.-K. da Gaius Julius Caesar Octavianus, impalaer kentañ an impalaeriezh Rom(a). An titl Aogust (AVG.) a zo bet douget gant holl an impalaerien war lec'h.
Aogust Caius Octavius Thurinus. Bet ganet e Rom an 23 Gwengolo 63 a. K. Mab da gCaius Octavius, senedour, hag Atia, merc'h Julia, c'hoar Jul Kezar.

Bet kemeret da advab gant Jul Kezar e miz Gwengolo 45 a.K. E anav neuze : Caius Julius Caesar Octavianus.

Dies imperii (deiz ar c'halloud) : 16 Genver 27 a.K. dindan anv : Imperatore Caesar Augustus

Aet da Anaon e Nola, e-kichen Pompei, an 19t Eost 14 g.K.

Auguste aureus de Rome C des M.jpg
aquilifer   en ul lejion roman, an anv se e oa roet d'an hini e zouge an erez (= erer), arouezenn an impalaeriezh The Standard-Bearer of the Tenth Legion.jpg
Areva stêr eus Bro-Spagn(cf M.M)
Arevaked Arevaci : poblad eus ar Spagn anavezet evelse diouz stêr Areva (cf M.M)
Atia Mamm an impalaer Oktav Aogust; merc'h Julia, c'hoar Jul Kezar.
Aulus Plautius jeneral roman diouzh familh an impalaer Klaod. Lakaet e penn an arme roman a-enep ar Gatuvellauned e 43 goude Krist.

An arme se a oa savet diwar :

- Legio II Augusta (Eil strollad an Impalaer), o tont eus Argentoratum / Strasbourg,

- Legio XIV Gemina (Parzekvet strollad 'adsavet'), o tont eus Mogontiacum / Mainz,

- Legio XX Valeria (Ugenvet strollad eus Valeria), o tont eus Novaesium / Neuss;

- Legio IX Hispania (Navet strollad Spagn), o tont eus Pannonia.

Aulus Plautius a zo eilet gant : Vespazian, Flavius Sabinus, Hosidius Geta.

Aulus Plautius a zo gouarnour roman kentañ e Breizh-Veur, e gêr-benn e Camulodunum, betek 47.

B[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Babel lec'h eus Bro-Gembre, Dyfed : diwar ar Bibl
Bae Abergwaun lec'h eus Bro-Gembre, Dyfed : bae genou ar stêr Gwaun
Bae Caerfyrddin lec'h eus Bro-Gembre, Dyfed : bae Kêr Varzhin
Bae Ceredigion lec'h eus Bro-Gembre, Dyfed : bae bro Ceredigion (Cardigan)
Bae Sant Ffraid lec'h eus Bro-Gembre, Dyfed : bae santez Berc'hed
Bae Trefdraeth lec'h eus Bro-Gembre, Dyfed : bae Trefdraeth (Tredraezh = an tref e-tal an draezh)
Bancffosfelen lec'h eus Bro-Gembre, Dyfed : glan ar c'hleuz melen
Bancmelyn lec'h eus Bro-Gembre, Dyfed : an duchenn melen
Banc Nant lec'h eus Bro-Gembre, Dyfed : glan an draonienn
Bancycapel lec'h eus Bro-Gembre, Dyfed : torgenn ar chapel
Bancyfilin lec'h eus Bro-Gembre, Dyfed : torgenn ar vilin
Banc-y-moelfre lec'h eus Bro-Gembre,Dyfed : tuchenn ar run moal
Bangor Is-coed lec'h eus Bro-Gembre, Clwyd : Bangor e-kichen ar c'hoad
Betws Gwerful Goch lec'h eus Bro-Gembre, Clwyd : prioldi Gwerful ar ruz
Betws-yn-Rhos lec'h eus Bro-Gembre, Clwyd : prioldi al lann
Bigbury big = meur; bury = burgh = kreñvlech. Oppidum keltiek bro-Gent bet dilezet evit Durovernum / Canterbury Bigbury Camp hillfort 03.JPG
Bleuñven den eus mojenn Arzhur. Diwar Blanchefleur. Er Perseval, e oa c'hoar Arzhur, ha mamm Perseval. Aet da vevañ gantañ ha gant Lufamour.
Bontnewydd lec'h eus Bro-Gembre, Clwyd : ar Bont Nevez
Bontuchel lec'h eus Bro-Gembre, Clwyd : ar Bont Uhel
Boudicca Boudicca-char.jpg Delwenn Boudicca. Pont Wesminster
Breizh Veur Pobloù kelt d'ar c'houlz ar Romaned.

Pajenn war ar stern

latin keltieg brezhoneg
Ancalites Ankalited
Atrebates Atrebated
Belgae Belged
Bibroci Bibroked
Brigantes Briganted
Caereni Kerened
Caledones Kaledoned
Cantiaci Kantiaked
Carnonacae Karnonaked
Cassi Kassed
Cenimagnes Kenigmaned
Coritani Koritaned
Catuvellauni Katuvellauned
Cornovii 1 Kornovied1
Cornovii 2 Kornovied2
Creones Kreoned
Decantae Dekanted
Deceangli Dekangled
Demetae Demeted
Damnonii Damnonied
Dobunni Dobunied
Dumnonii Dumnonied
Durotrigues Durotriged
Epidii Epidied
Iceni Ikened
Lugi Liged
Novantae Novanted
Ordovices Ordoviked
Parisii Parisied
Regnenses Regnened
Segontiaci  Segonsiaked
Selgovae Selgoved
Silures Silured
Smertae Smerted
Taezali Taezaled
Trinobantes / Trinovantes Trinobanted / Trinovanted
Vacomagi Vacomaged
Venicones Venokoned
Brutus unan eus ar veuntrerien Jul Kezar
Bryn Du lec'h eus Bro-Gembre, Clwyd : Bren du; Run Du; Krec'h Du; Torgenn Du ...
Bryneglwys lec'h eus Bro-Gembre, Clwyd : run an iliz
Brynffordd lec'h eus Bro-Gembre, Clwyd : run war ar roudour
Brynsaithmarchog lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : run ar seizh marc'heg
Bryn Trillyn lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : run an dri lenn
Bryn y maen lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : run ar vaen
Burgh-by-Sands Kêriadenn Bro Saoz, Cumberland, war ribl kreisteiz genoù ar stêr Eden / Ituna. Gwechall kreñvlec'h mur Hadrian Aballava / Aballaka.
Bwlch-gwyn lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : an trepas gwenn
Bylchau lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : an drepasioù

C[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Cadair Fronwen lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : kador (?) Bronwenn
Caius mab bihan da Oktav-Aogust. Aet da Anaon yaouank e 4 G.K
Caius Octavius senedour roman; tad Oktav Aogust, kentañ impalaer Roman. Aet da Anaon e 58 A.K
Caius Volusenus Quadratus tribun an arme roman, da biv Jul Kezar a c'houlennas da vont da zaolenniñ Enez-Vreizh raok kas e argad -55 J.K.
Caligula Caius Julius Caesar Germanicus. Lezanvet Caligula = botez vihan.

Bet ganet e Antium, an 31 Eost 12 goude K. Mab da Germanicus, ur jeneral brudet, ha da Agrippina, merc'h Agrippa ha Julia merc'h Aogust. Bet dimezet e 33 da Junia Claudilla, marvet en ur wilioudiñ e 36. Goude se, en eus forzhed meur a verc'hed : Ennia Naevia, gwreg Makron, penn ar bretorianed; Livia Orestilla, gwreg Pison; Lollia Paulina, gwreg ar c'honsul Memmius ... Caesonia, bet dimezet meur a wech.

Dies imperii : 16 Meurzh 37.

Aet sot-nay e miz Here 37, Caligula a zo bet lazhet gant ar bretorianed ar 24 Genver 41, da heul e gwreg Caesonia ha e merc'h.

-----------------

Adminios, aet da glask tabut gant e dad Cunobelinos, roue ar gC'hatuvellauned ha an tDrinobanted, e oa aet da glask sikour gant Kaligula, o brometiñ sujidigezh an tDrinobanted. An impalaer sot e savas un arme e Gesoriacum (Boulogne-sur-Mer), e lakas da dennañ gant taolerezed-mein etrezek ar mor, e zastumas kregin war an aod, hag e embannas e oa deut a-benn diouzh ar Mor.

Caligula - MET - 14.37.jpg
Camilia eus familh an diktatour Camillus; eil danvez-gwreg Claudius (Glaoda In); marvet an deiz e eured, oajet a 12 bloaz, 11 miz ha 7 deiz
Camulodunum anv latin Kergolun / Colchester
Cassius unan eus ar veuntrerien Jul Kezar
Cassivellaunos roue breizhad gGatuvellauned ha an dTrinovanted, e stourmas a-enep Jul Kezar en 54 A.K. Bet trec'het, goude bet kollet gantañ kreñvlec'h Kamulodunum, e c'houlennas ar peoc'h.
Castell y Rhodwydd lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : kastell war roudour pe war ar chaoser
Castell y Waun lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : kastell al Lann (Yeun)
Cefn-brith- lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : Kein (= run) "a bep seurt liv ... ?
Cefn-bychan lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : ar run bihan
Cefn Du lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : ar run du
Cefn-mawr lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : ar run meur
Cefn Treffynnon lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : run kêriadenn an andon
Cefn-y-bedd lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : run ar c'hev
Cerrig Coediog lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : koadoù roc'hellek
Cerrigydrudion lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : reier ar re trec'h
Cilcain lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : repoz brav meurbed
Claudia kentañ gwreg Oktav Aogust; merc'h Anton. An dimeziñ se n'eo ket bet kaset da benn. Bugel ebet
Claudia Octavia Merc'h Klaod ha Messalina. Roet da bried, oajet a 12 bloaz, da Neron, oajet a 16 bloaz, e 53. Argaset e 62 abalamour difrouezidigezh, tamalet avoultriezh ha diforc'h, Octavia a zo forbanet e Pandataria, ha lazhet war urzh Neron, an 19t mezheven.
Claudia Octavia.jpg
Poppea Brings the Head of Octavia to Nero by G.Muzzioli (1876).jpg Poppea a zegas da Neron penn Claudia Octavia.

Nero, gant G.Muzzioli (1876) ]]

Claudius impalaer roman, eus 25 Genver 41 da 13 Here 50.
Clausentum Anv latin Bitterne (e-kichen Portchester)
Clawddnewydd lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : kleuz nevez
Coedgolau lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : koad ar goulou
Coed-poeth lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : Koad tomm
Corwen lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : roc'h sakr
Craig-y-Forwyn lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : roc'h (ar merc'h yaouank ?)
Craig yr Ychen lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : krec'h an ejened
Cwm Pennant lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : saoenenn penn an andon

D[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Deal Kêr eus Bro-Gent, war ar strizh-mor, er reter Dover, e penn an devennoù. Dilestradeg morlu Jul Kezar ar 25 Eost -55 J.K. Un delwenn a zo bet savet ar 25 Eost 1946 gant ar C'huzul -Kêr.

Etimologiezh : Addelam DB; Dela 1158 ff. P, Dale 1275 RH. OE dael, OKent del 'valley'

Skeudenn : Gwenola Even (12 bloaz e 1982), e-kichen delwenn bet savet gant Kuzul-Kêr Deal ar 25 Eost 1946, evit an 2000t deiz-ha-bloaz an dilestradeg -55.

Plaque-commemorative.png
Derwenn lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : an dervenn
Diserth lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : ???
Dover Kêr ha porzh Bro-Saozh, e Bro-Gent, war ar strizh-mor. (Keltg : Dubron; Lat : Dubris); e genoù ar stêr Dour; 26 km e gevred Kêrgent, 106 km e gevred Kêr-Londrez.

E 55 raok J.-K., ar morlu Jul Kezar e zegouezas dirak Dover, o tont diouzh Portus-Itius, e Gallia, war dro 9 eur diouzh ar beure / mintin, hep gallout dilestrañ. Ret a oa bet dezhi gortoz tuginadur ar mare evit gallout dilestrañ pelloc'h, war zu ar reter, war traezhennoù Deal, en tu all d'an devennoù.

Degouezhet dindan urzh ar Romaned, Dubris a oa ar porzh meur etre Bro-C'hallia hag Enez-Vreizh. Daou tour-tan a zo bet savet enni, evit respont d'an hini Gesoriacum / Bononia (Boulogne-sur-Mer). Unan a zo bepred en e sav.

D'ar c'houlz ar Grenn-amzer, Dover e oa unan eus ar "Cinq-Ports".

The Pharos lighthouse (geograph 2771814).jpg
Drusus mab Tiber hag e wreg gentañ Vipsiana; bet ganet e ***; bet ampoezonet war urzh Sejean e 23 G.K.
Drusus Decimus Nero mab Tiber Claudius Nero ha Livia; bet ganet ar 14 Genver 38 k. J.-K. Tad an impalaer Claudius (> Glaoda In). Marvet goude bet diskaret diwar marc'h, er boavez 9 goude J.-K.
Dubnovellaunos roue an dTrinobanted, bet trec'het gant Taskiovannos, roue ar gKatuvellauned, war dro 10 A.K.
Dubris anv latin Dover / Douvres
Durnovaria an latin Dorchester
Durovernum anv latin Kergent / Canterbury

E[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

EdenIcone-riviere.jpg (lat. : Ituna) : anv ur stêr eus Breizh-Veur, tremenn e Carlisle.

F[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Fenisia Peurzistrujet eo meur a lec'hioù Fenisia ha Palestina er bloavezh 363 gant un heuliad krennoù-douar ha barroù-reverzi, ha da heul chanter evit adsevel templ Jeruzalem.
Foel Frech lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : run (?)
Foel goch lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : run ruz
Foel Wen lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : run gwenn
Ffridd Fawr lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : run e beurvañ veur
Ffridd y Foel lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : ru e beurvañ
Ffynnongroyw lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : mammenn sklaer

G[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Galaad unan eus marc'heien ar vojenn Arzhur
Galasia Galatia. bet aloubet e 25 A.K gant Oktav.
Garn Fawr lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : karn meur
Garth lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : kloz
Gellïoedd lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : kevioù
Germanicus niz da Oktav Aogust; mab da Drusus ha da Antonia; kemeret evit advab gant Tiber e 4 G.K; en eus kaset brezelioù ha trec'het diwar ar Jermaned eus 14 da 16 G.K; bet dimezet da Agrippina; ur bugel : Caligula. Germanicus a zo aet da Anaon, bet ampoezonet, e Antioch, e 19 G.K.
Gesoriacum porzh-mor eus Bro-Gallia, war mor Breizh. E genoù ar stêr Liane, war zu ar mor. Morlu Jul Kezar a gemeras ar mor war-dro kreiz noz 25 Eost raok J.K. evit tagañ Breizh-Veur.

Gesoriacum a zo bet lonket gant ar mor er bloaz 294. Ur gêr nevez, Bonnonia, a zo bet savet uheloc'h war an tu all ar genou.

*Ges- = beg, kab.

Glan-y-don lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : tal ar mor
Glanyrafon lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : bord ar stêr
Glasfryn lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : an dossen / run glaz
Glyndyfrdwy lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : saonenn ar stêr Dyfrdwy
Gorsedd lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd  : tron; kador-veur; kador-roue
Gorsedd Brân lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : kador-veur Brân (eus Mabinogion)
Graeanrhyd lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : ar roudour grouanek, meinek
Graig lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : roc'h
Graigfechan lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : roc'h bihan
Great-Chesters Northumberland : gwelout AEsica.
Groesffordd lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : kroazhent
Gwernymynydd lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd  : gwern ar menez
Gwynfryn lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : run gwenn

H[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Hen Graig lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : hen roc'h / ar roc'h gozh
Henllan lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : iliz gozh
Higham kêr eus Bro-Saoz, e Suffolk. Bet gwechall diazezadenn roman Ad Ansam.

I[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Isca Dumnoniorum anv latin Kêresg / Exeter.
Is-y-coed lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : (e) traoñ ar c'hoad
Ituna hirie Eden, stêr eus Bro-Saoz;

J[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Jeruzalem Peurzistrujet eo meur a lec'hioù Fenisia ha Palestina er bloavezh 363 gant un heuliad krennoù-douar ha barroù-reverzi, ha da heul chanter evit adsevel templ Jeruzalem.
Jude Judea. bet aloubet e 25 A.K gant Oktav, goude Actium
Julia c'hoar Jul Kezar; mamm Atia; mamm-gozh an impalaer Oktav-Aogust
Julia merc'h an impalaer Oktav-Aogust hag e eil gwreg Scribonia. Bet roet da gentañ da (v)Marcellus, mab e c'hoar Oktavia ha Mark-Anton. Roet goude marv Marcellus da Agrippa, oajet a 41 bloaz.

K[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Kaligula gwelout : Caligula
Karadeg Caratacos-vitrail.jpg Gwerenn-livet eus Ti-Kêr Colchester.]]Caratacos / Caratacus :
Katuvellauned
Kent / Bro-Gent kontelezh eus Bro-Saoz, e korn gevred, etre ar stêr Tamesa war e hanternoz, mor an Hanternoz war e reter, Strizh-mor Breizh war e c'hreisteiz, ha kontelezh Surrey war e c'hornog. Kêr-benn, Kêrgaint / Canterbury; porzh meur : Dover (Dour, Dubris).
Kezar (Jul Kezar)
Kezar titl an eil-impalaerien roman.
Kommios Galian eus Belgia, savet roue Atrebated an douar-bras gant Jul Kezar e 57 A.K, ha kaset gantañ da brezeg gant Atrebated an Enez-Vreizh. Sellet evel un trubarzh, eo bet paket gant ar re-mañ. Hag e-se, ne chome nemet un dra gant Kezar : ober brezel, ar pezh en eus graet daou vloaz war lec'h, e 55 A.K., amzer d'ezhañ kempenn ur strollad-listri.
Kunobelinos roue ar gKatuvellauned han an dTrinobanted, en Enez-Vreizh. Hêr Taskiovanos. Keñverioù mat en devoa gant ar Romaned staliet e Galia. Anavezet "Britannorum Rex" gant ar Romaned.

Adalek en devoa selloù war zu Bro-Gent, e amezeien an Atrebated, diskennidi Kommios a gemeras aon dioutañ.

Tri vab e vez anavezhet : Adminios, Karatacos, Togodumnos.

War dro tregont vloaz a zo bet Kunobelinos roue. Aet eo da Anaon war dro 40-41 G.K.

E anv a zo bet kemeret gant Shakespeare evit e drama : Cymbeline (1605). Late Iron Age gold coin, AD 20-43 (FindID 384311).jpg E brezhoneg a-vremañ, e anv e vije Konvelen.

L[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Land's End, Cornwall
  • Ptoleme, II,3,2 : ANTIVESTAEUM SIVE BOLERIUM PROMONTARIUM
  • Ravenna 1061 : VEETEVIA
  • Ravenna 1063 : MESTEVIA
Lepidus
Lindinis Anv latin Ilchester
Livia Drusilla Bet ganet an 30 Genver 58 A.K.; Teirvet gwreg an impalaer Oktav-Aogust. Raok se, he oa bet eureujet da (d)Tiberius Claudius Nero, hag he devoa daou bugel digantañ : Tiber, ha Drusus. Bet skrapet gant Oktav-Aogust, n'he oa nemet 20 bloaz, hag eureujet ar 17 Genver 38 A.K. Ur bugel bet ganet raok an termen a zo bet, met marvet nepell goude. Livia Drusilla a zo aet da Anaon e 29 G.K. Portrait of Livia from Aeminium (Coimbra, Portugal), circa 30 AD, Machado de Castro National Museum, Coimbra, Portugal (12990788884).jpg
Llanbedr Dyffyn Cwlyd lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : iliz sant Pêr e traonienn ar stêr Cwlyd.
Llanddulas lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd  : iliz e-kichen ar stêr Dulas
Llandovery, Carmarthenshire kreñvlec'h roman Alabum (Ravenna 106-26 : ALABUM)
Llanfair-ar-Bryn lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : iliz santez Mari ar run
Llanfair Dyffryn Cwlyd lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : iliz santez Mari e-kichen ar stêr Cwlyd
Llanfairpwllgwengillgogerichwyrndrobwll-Llandisiliogogogoch
Llanfair railway station sign banner.jpg
Llanfynydd lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : iliz ar menez
Llangwm lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : iliz en draonienn
Llannerch-y-môr lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : frankizenn e-kichenn ar mor
Llansanffraid Glynceiriog lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd  : iliz santez Berc'hed en draonienn ar stêr Ceiriog
Llan San Sior lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : iliz sant Jorj
Llanynys lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : iliz an enezenn
Llanypwll lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : ilz ar poull.
Llwyn-mawr lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : kev meur
Llysbedydd lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : lez ar vadeziant
Llysfaen lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : lez ar maen
Londinium anv latin Kêr-Londrez.
Lucius mab bihan da Oktav-Aogust. Aet da Anaon yaouank e 2 G.K

M[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Maes-glas lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : maez / park glaz
Maiden Castle
Mandubrakios priñs yaouank an dTrinobanted, bet diskaret ha skarzhet gant Cassivellaunos, roue ar gKatuvellauned. Aet da c'houl sikour gant Jul Kezar evit adkemer e leve.
Mark-Aorel
Melin-y-wig lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : milin ar c'hoad
Merzhin
Messalina pedervet gwreg an impalaer Claudius (Glaoda In); mamm Octavia; ne oa ket nemet ur gast spontus; bet lazhet war urzh Tiber.
Mochdre lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : kêriadenn ar moc'h
Moelfre lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : run moal
Moelfre-isaf lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : run moal izelañ
Moelfre-uchaf lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : run moal uhellañ
Moel Garegog lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : run moal klegereg
Moel Geraint lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : run moal an den anavezet Geraint
Moel Llyn lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : run moal(a-us) al lenn
Moel Llys-y-coed lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : run moal lez ar c'hoad
Moel Morfudd lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : run moal an den anavezet Morfudd
Moel Plas-yw lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : run moal maner ar c'hoad-ivin
Moel Tywysog lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : run moal ar priñs
Moel y Gaer lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : run moal ar c'hastell
Moel yr Henfaes lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : run moal ar vaezhioù / parkoù kozh
Montroulez
Mor Breizh
Morfa Caer lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : aodoù ar c'hastell
Moridunum
Mur Hadrian
Mynydd-isa lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : menez izellañ
Mynydd Maesyryhen lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : menez maezioù / parkoù an ejened
Mynydd Rhyd-ddu lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : menez ar roudour du
Mynydd Tarw lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : menez an tarv

N[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Nantglyn lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : froud an draonienn
Nennius de Civitatibus Brittanniae : Kêrioù Breizh

Haec sunt nomina omnium civitatum quae sunt in tota Brittannia, quarum numerus est XXVIII.

Nennius Kembraeg Brezhoneg Saozneg Latin
1 Cair Guorthigirn Vortigern's Fortress
2 Cair Guinntguic Kêrwent Winchester Venta Belgarum
3 Cair Mincip Verulamium ?
4 Cair Ligualid Carlisle Luguvallium
5 Cair Meguaid Lindisfarne
6 Cair Colun Kêrgolen Colchester ? Camulodunum ?
7 Cair Ebrauc Kêrevrog York Eburacum
8 Cair Custoeint Constantine's Fortress
9 Cair Caratauc Kêrgaradeg Caradoc's Fortress
10 Cair Grauth Cambridge
11 Cair Maunguid Manchester ? Manucium ?
12 Cair Lundem London Londinium
13 Cair Ceint Kêrgent Canterbury Durovernum
14 Cair Guiragon Canterbury ? Duruvernum ?
15 Cair Peris Llanberis ?
16 Cair Daun Kêrz°n Doncaster Danum
17 Cair Legion Y Gaer Chester Deva
18 Cair Guricon Wroxeter Viroconium
19 Cair Segaint Caernarfon Caernarvon Seguntium
20 Cair Legion Guar Usic Kêrleon Caerleon
21 Cair Guent Kêrwent Caerwent
22 Cair Brithon Dumbarton
23 Cair Lerion Leicester ? Ratae Coritanorum ?
24 Cair Draithou Draithou Fortress
25 Cair Pensa vel Coyt Penselwood Fortress
26 Cair Urnarc Urnac Fortress
27 Cair Celemion Celimion Fortress
28 Cair Luit Coyt Caer Lwytgoed Wall-by-Lichfield Letocetum
Nemetostatio North Tawnton, Devon
Newcastle-upon-Tyne kêr eus Bro-Saoz, en Northumberland, war ar stêr Tyne. Da gentañ Pons Aelii / Pons Aelius, kreñvlec'h roman kentañ Moger Hadrian, war ar stêr Tinea.
Notitia Dignitatum da lavarout : Roll an Uhelgargoù. Bet savet etre 395 ha 455 hervez Leon Fleuriot.

O[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Oernant lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : ar froudenn yen
Onna Anv latin Nusling, etre Portchester ha Winchester, e-kichen Clausentum
Oppidum kreñlec'h keltiek
Ouse (Abus = Abi Fluvii Ostia): ur stêr hag a ya da aberiñ en Humber, war aod Mor an Hanternoz, e Yorkshire, e biz Bro-Saoz.
Icone-riviere.jpg

P[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Palestina Peurzistrujet eo meur a lec'hioù Fenisia ha Palestina er bloavezh 363 gant un heuliad krennoù-douar ha barroù-reverzi, ha da heul chanter evit adsevel templ Jeruzalem.
Pandy lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : ar milin-gomm
Pandy'r Capel lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : milin-gomm ar chapel
Pandytudur lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : milin-gomm ar re Tudur
Penmaen-rhos lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : penn ar maen war ar roz
Pentre lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : kêriadenn; villaj
Pentre-bac'h lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : kêriadenn vihan
Pentrecelyn lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : kêriadenn ar stêr Celyn (kelenn)
Pentre-dwr lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : kêriadenn an dour
Pentrefoelas lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : kêriadenn war ar run moal ha glaz
Pentre-isaf lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : Kêriadenn izellañ
Pentre'r felin lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : kêriadenn ar milin
Pen-y-cae lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : beg ar park
Pen-y-cefn lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : beg ar c'hein
Pen-y-ffordd lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : penn an hent
Penymynydd lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : penn ar menez
Pen yr Eryr lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : beg / penn an erer
Pen yr Orsedd lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : beg / penn ar gador
Plas Llwyd lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : ar C'hastell Louet
Plautia Urgulanilla kentañ gwreg Claudius (Glaoda In), goude marv Camilla; divorset abalamour riboderezh, ha sonj muntr war e benn.
Pons Aelius Newcastle upon Tyne / Kastell Nevez an Din(ea), Northumberland :

Kreñvlec'h gentañ Mur Hadrian, war ar stêr Tinea, war zu ar reter. A gemer e anv diouzh anv-bihan an impalaer Publius Aelius Hadrianus.

Hervez Notitia Dignitatum, XL34, e oa staliet aze : Tribunus cohortis primae Cornoviorum / tribun kentañ strollad Kornovied

Pontfadog lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : Pont Madeg
Poppea Sabina Mestrez Neron adalek 58. Eil gwreg Neron goude e oa bet lazhet Octovia, e 62. Marvet abalamour un taol troad gant Neron en he c'hov, ha he oa dougerez, e-kerzh hañv 65.
Female portrait Louvre Ma1269.jpg
Portus Adurni Anv latin Portchester
Portus Itius porzh-mor en hanternoz Galia; ac'hane ec'h eas Julius Caesar da dagañ Enez Vreizh e 55 ha 54 a-raok J.-K. Hervez an istorourien e vefe Gesoriacum / Boulogne-sur-Mer.
Posthumus breur Lucius ha Caius. Mab bihan Oktav-Aogust. Bet ganet e 12 A.K. Skarzhet abalamour e oa skañv e benn, ha lazhet (war urzh piv ? Aogust, pe Tiber ? ne ouzer ket !)
Pwll-glas lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : poull glas

Q[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

R[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Regulbium Reculver. lec'h eus Bro-Gent, war vor an Hantronoz. Gwechall Regulbium, ur c'hastell roman war an aod.

(ND XXVIII-8 : REGULBI. ND XXVIII-18 : Tribunus cohortis primae Baetasiorum REGULBIO)Diwar *ro- = meur, + *gulbio = beg.

Ar c'hastell roman Reculver.

Ar Betasi / Betasii / Bethasii a oa ur boblad eus Bro-Velgia (Plin.; Tac.)

Site of Roman Fort at Reculver and disused church - geograph.org.uk - 335776.jpg
Skizze Rebulgium.jpg
Rhiwlas lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : Krec'h glas
Rhosllannerchrugog lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : Frankizenn al lanneg
Rhosrobin lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : Lanneg ar richodell
Rhuddlan lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : an Iliz ruz
Rhydlydan lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : ar roudour ledan
Rhyd-y-foel lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : roudour ar run
Rhyd-y-Meudwy lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : roudour al lean
Rutupiae Kreñvlec'h roman meur eus Bro-Gent (Richborough). Bet aozet evit Legio II Augusta / Eil strollad an Impalaer. Un delwenn-enor bras Domisian e oa bet savet e 84-85 en e c'hreis evit diskouez, eus an tu all d'ar strizh-mor, ha Rom / Roma e oa mestr er Britannia.

Rutupiae / Rutubi Portus e chomas karter jeneral Legio II Augusta betek 418.

Richborough castle.jpg
Impalaereien Rom / Roma
Deiz ar C'halloud

Dies Imperii

Deiz ar marv Anv, raok bezhañ anavezet impalaer Anv impalaer
16.01.-27 18.08.14 Caius Julius Caesar Octavianus IMP. CAESAR AVG.
19.08.14 16.03.37 Tiberius Iulius Caesar TI. CAESAR AVG.
16.03.37 24.01.41 Caius Iulius Caesar Germanicus C. CAESAR AVG. GERMANICUS
25.01.41 13.10.54 Tiberius Claudius Nero Drusus Germanicus TI. CLAVDIVUS CAESAR AVG. GERMANICVS
13.10.54 11.06.68 Nero Claudius Caesar Drusus Germanicus NERO CLAVDIVS CAESAR AVGVSTUS GERMANICVS
11.06.68 15.01.69 Servius Sulpicius Galba IMP. SER. SVLPICIVS GALBA CAESAR AVG.
15.01.69 16.04.69 Marcus Salvius Otho IMP. M. OTHO CAESAR AVG.
02.01.69 20.12.69 Aulus Vitellius IMP. A. VITELLIVS CAESAR
01.07.69 24.06.79 Titus Flauius Vespasianus IMP. CAESAR VESPASIANUS AVG.
23.06.79 13.09.81 Titus Flavius Vespasianus IMP. TITVS VESPASIANVS CAESAR AUG.
14.09.81 18.09.96 Titus Flavius Domitianus IMP. DOMITIANUS CAESAR AVG.
16/18.09.96 25.01.98 Marcus Cocceius Nerva IMP. NERVA CAESAR AVG.
25.01.98 09.08.117 Marcus Ulpius Traianus IMP. CAESAR NERVA TRAIANUS AVG.
11.08.117 10.07.138 Publius Aelius Hadrianus IMP. CAESAR TRAIANVS HADRIANVS AVG.
10.07.138 07.03.161 Titus Aelius Hadrianus Antoninus Pius IMP. CAESAR T. AELIVS HADRIANVS ANTONINVS AVG. PIVS
07.03.161 17.03.180 Marcus Aelius Aurelius Verus Caesar IMP. CAESAR M. AURELIVS VERVS AVG.
07.03.161 ?.02.169 Lucius Aelius Aurelius Commodus IMP. CAESAR L. AVRELIVS VERVS AVG.
01.01.177 31.12.192 Lucius Aelius Aurelius Commodus Antonius Pius L. ou M. AELIVS AVRELIVS COMMODVS ANTONINVS AVG.
01.01.193 28.03.193 Publis Helvius Pertinax IMP. CAESAR P. HELVIUS PERTINAX AVG.
28.03.193 01.06.193 Marcus Didius Julianus IMP. CAESAR M. DIDIUS SEVERUS IVLIANVS AVG.
??.01.196 17/19.02.197 Decimus Clodius Septimius Albinus IMP. CAESAR D. CLODIVS SEPTIMIUS ALBINVS AVG.
09.04.193 04.02 211 Lucius Septimius Severus IMP. CAESAR L. SEPTIMIUS PERTINAX AVG.
12.10 ? 198 08.04.217 Septimius Bassianus > Marcus Aurelius Antoninus M. AVRELIVS ANTONINVS pe SEVERVS ANTONINVS AVG.
e 209 27.02.212 Lucius Septimius Geta IMP. CAESAR P. SEPTIMIVS SEVERVS GETA AVG.
11.04.217 ??.07.218 Marcus Opellius Macrinus IMP. CAESAR M. OPELLIVS SEVERVS MACRINVS AVG.
15.05.218 06/07 ? 218 Marcus Opellius Diadumenianus M. APELLIVS ANTONINVS DIADVMENIANVS CAES.
15-16.05.218 13.03.222 Varius Avitus Bassianus M. AVRELIVS ANTONINVS ELAGABAL
13.03.222 18.03.235 Gessius Bassianus Alexianus CAESAR M. AVRELIUS SEVERVS ALEXANDER AVG.
18.03.235 24.06(07?).238 Caius Lulius Verus Maximinus IMP. CAESAR C. IVLIVS VERVS MAXIMINVS AVG.
22.03.238 ? 04/07.238 Marcus Antonius Gordianus Sempronianus Romanus Africanus IMP. CAESAR.M. ANTONIVS GORDIANVS SEMPRONIANVS ROMANVS AFRICANVS SENIOR AVG.
22.03.238 12.04.238 Marcus Antonius Gordianus IMP. CAESAR.M. ANTONIVS GORDIANVS SEMPRONIANVS AFRICANVS IVNIOR AVG.
22.04.238 22/23 ? 07.238 Decimus Caelius Calvinus Balbinus IMP. CAESAR D. CAELIVS CALVINVS BALBINVS AVG.
22.04.238 22/23 ? 07.238 Marcus Clodius Pupienus Maximus IMP. CAESAR M. CLODIVS PVPIENVS AVG.
22/23 ? 07.238 25. 02/03 ? 244 Marcus Antonius Gordianus IMP. CAESAR M. ANTONIVS GORDIANVS AVG.
25. 02/03 ? 244 fin 08.249 Marcus Julius Philippus IMP. CAESAR M. IVLIVS PHILIPPVS AVG.
? 05.247 fin 08.249 Marcus Julius Severus Philippus IMP. CAESAR M. IVULIVS PHILIPPVS AVG.
29.08.249 ?? 08.251 Caius Messius Quintus Decius IMP. CAESAR C. MESSIVS QUINTVS DECIVS TRAIANVS AVG.
? 05.251 ?? 07/08.251 Quintus Herennius Etrscus Messius Decius IMP. CAESAR Q. HERENNIVS ETRVSCVS MESSIVS DECIVS AUVG.
15.08.251 ?? 10.251 Caius Valens Hostilanus Messius Quintus IMP. CAESAR C. VALENS HOSTILIANVS MESSIVS QUINTVS AVG.
15.08.251 ?? 08.253 Caius Vibius Trebonianus Gallus IMP. CAESAR C. VIBIVS TREBONIANVS GALLUS AVG.
?? 10.251 ?? 08.253 Caius Vibius Afinius Gallus Vendumnianus Volusianus IMP. CAESAR C. VIBIVS AFINIUS GALLUS VELDVMIANVS VOLVSIANVS AVG.
24.07.253 22.10.253 Marcus AEmiliis AEmilianus IMP. CAESAR M. AEMILIVS AEMILIANVS AVG.
22.10.253 ? 260 Publius Licinius Valerianus IMP. CAESAR P. LICINIVS VELERIANVS AVG.
22.10.253 22.03.268 Publius Licinius Egnatius Gallienus IMP. CAESAR P. LICINIVS VALERIANVS EGNATIVS GALLIANVS AVG.
? 258 ? 267 IMP. CAESAR M. CASSIANVS LATINIVS POSTVMVS
? 259 07/08.260 ? Publius Licinius Cornelius Saloninus Valerianus ?
? fin 257 ? fin 03 268 Aureolus ? M. ACILIVS AVREOLVS
? 260 ? 260 Macrianus ? IMP. CAES FVL. MACRIANVS AVG.
22.03.268 06.09.269 Marcus Aurelius Valerius Claudius IMP. CAESAR M. AVRELIUS CLAVDIVS AVG.
06.09.269 23.11.269 Marcus Aurelius Claudius Quintillius IMP. CAESAR M. AVRELIUS CLAVDIUS QVINTILLIVS AVG.
03.11.269 23.03.275 Lucius Domitius Aurelianus IMP. CAESAR DOMITIVS AVRELANVS AVG.
25.09.275 07.06.276 Marcus Claudius Tacitus IMP. CAESAR M. CLVDIVS TACITVS AVG.
07.06.276 05.09.276 Marcus Annius Florianus IMP. CAESAR M. ANNIVS FLORIANVS AVG.
fin 06.276 ?? 09.282 Marcus Aurelius Probus IMP. CAESAR M. AVRELIVS PROBVS AVG.
?? 09.282 ?? 07.283 Marcus Aurelius Carus IMP. CAESAR M. AVRELIVS CARUS AVG.
12.282 / 01.283 ? ?? 07.285 Marcus Aurelius Carinus IMP. CAESAR M. AURELIVS CARINVS AVG.
18 ? 05.283 ?? 11.284 Marcus Aurelius Numerianus IMP. CAESAR AVRELIVS NVMERIVS NVMERIANVS AVG.
20.11.284 01.05.305 Diocles IMP. CAESAR CAIVS AVRELIVS VALERIVS DIOCLETIANVS AVG.
01.04.286 01.05.305 Marcus Aurelius Valerius Maximianus IMP. CAESAR MARCVS AVRELIVS VALERIVS MAXIMIANVS AVG.
01.05.305 25.07.306 Caius Flavius Julius Constantius IMP. CAESAR MARCUS FLAVIVS VALERIVS CONSTANTIVS AVG.
01.05.305 05.05.311 Armentarius IMP. CAESAR CAIVS GALERIVS VALERIVS MAXIMIANVS AVG.
25.07.306 ?? nevez amzer 307 Flavius Valerius Severus IMP. CAESAR FLAVIUS VALERIVS SEVERVS AVG.
28.10.306 28.10.312 Marcus Aurelius Valerius Maxentius IMP. CAESAR MARCVS AVRELIVS MAXENTIVS AVG.
11/31.12.308 ?? 03.325 Flavius Licianus Licinus IMP. CAESAR VALERIVS LICINIANVS LICINIVS AVG.
?? 309 ?? 08.313 Caius Galerius Valerius Maximinus IMP. CAESAR GALERIVS VALERIVS MAXIMINVS (DAIA) AVG.
goude 08.10.316 ?? 11.316 Aurelius Valerius Valens ?
?? 324 ?? 03.325 Marcus Martinianus SEXTUS MARCIVS MARTINIANVS
25.07.306 22.05.337 Flavius Valerius Constantinus IMP. CAESAR C. FLAVIVS VALERIVS CONSTANTINVS AVG.
09.09.337 ? 03-04.340 Flavius Claudius Constantinus IMP. CAESAR FLAVIVS CLAVDIVS CONSTANTINVS IUNIOR AVG.
09.09.337 27.02.350 Flavius Julius Constans IMP. CAESAR FLAVIVS IVLIVS CONSTANS AVG.
09.09.337 03.11.361 Flavius Julius Constantius IMP. CAESAR FLAVIVS IVLIVS CONSTANTIVS AUG.
18.01.350 10/11.08.353 Flavius Magnus Magnentius IMP. CAESAR FLAVIVS MAGNVS MAGNENTIVS AVG.
01.03.350 25.12.350 Vetranio ? VETRANIO
3.06.350 30.06.350 Flavius Julius Popilius Nepotianus Constantinus FL. POPILIVS NEPOTIANVS
? 02.360 26/27.06.363 Flavius Claudius Julianus IMP. CAESAR FLAVIVS CLAVDIVS IVLIANVS AVG.
27.06.363 16/17.02.364 Flavius Claudius Jovianus IMP. CAESAR FLAVIVS IOVIANVS AVG.
26.02.364 17.11.375 Flavius Valentinianus IMP. CAESAR FLAVIVS VALENTINIANVS AYG.
28.03.364 09.08.378 Flavius Valens IMP. CAESAR FLAVIVS VALENS AVG.
28.09.365 01.08.366 Procopius ? PROCOPIVS
24.08.367 25.08.383 Flavius Gratianus IMP. CAESAR FLAVIVS GRATIANVS AVG.
22.11.375 15.05.392 Flavius Valentinianus IMP. CAESAR FLAVIVS VALENTINIANVS IUNIOR AUG.
19.01.379 17.01.395 Flavius Theodosius IMP. CAESAR FLAVIVS THEODOSIVS AVG.
19.01.383

(Reter)

01.05.408 Flavius Pius Felix Arcadius ?
? 06. 383

31.08.384

(Kornog)

28.08.388 Magnus Clemens Maximus IMP. CAESAR MAGNVS MAXIMVS AUG.
? 387

(Kornog)

fin 388 Flavius Victor IMP. CAESAR FLAVIVS VICTOR AVG.
22.08.392

(Kornog)

06.09.394 Eugenius IMP. CAESAR FLAVIVS EVGENIVS AVG.
10.01.393

(Kornog)

15.08.423 Flavius Honorius
10.01.402

(Reter)

28.07.450 Flavius Theodosius FLAVIVS THEODOSIVS
10/11.11.409

(Kornog)

05/06/416 Priscus Attalus PRICVS ATTALUS
08.02.421

(Kornog)

02.09.421 Flavius Constantius FLAVIUS CONSTANTIVS
? 12.423

(Kornog)

? 05.425 Johannes IOHANNES
25.08.450

(Reter)

26.01.457 Flavius Valerius Marcianus FLAVIVS MARCIANVS
23.10.425

(Kornog)

16.03.455 Placidius Valentianus FLAVIUS PLACIDIVS VALENTIANVS
17.03.455

(Kornog)

31.05.455 Flavius Anicius Petronius Maximus PETRONIVS MAXIMVS
09.07.455

(Kornog)

18.10.456 Marcus Maecilius Falvius Eparchius Avitus FLAVIVS EPARCHVS AVIVS
07.02.457

(Reter)

18.01.474 Flavius Valerius Leo FLAVIVS LEO
01.04.457

(Kornog)

07.08.461 Julius Valerius Maiorrianus FLAVIUS IVLIVS VALERIVS MAIORIANVS
19.11.461

(Kornog)

14.11.465 Libius Severus LIBIVS SEVERVS
12.04.467

(Kornog)

11.07.472 Procopius Anthemius ANTHEMIVS
23.03/04?.472

(Kornog)

19.08.472 Anicius Olybrius OLYBRIVS
17.11.473

(Reter)

10.11.474 Leo (II). anv dizanavezhet
05.03.473

(Kornog)

?? 474 Flavius Glycerius GLYCERIVS
09.02.474

(Reter)

09.04.491 Tarasicodissa FLAVIVS ZENO
24.06.474

(Kornog)

28.08.475 Flavius Julius Nepos IVLIVS NEPOS
29.10.475

(Kornog)

04.09.476 Romulus Augustus ROMVLVS AVGVSTUS
Romulus Augustus, lezanavezet Augustulus, a zo bet diskaret gant Odoakr ar 04 Gwengolo 476. Hemañ a gasas da Gêrgustentin arouezioù an impalaeriezh roman ar C'hornog. Istorourien a lavar hag evito impalaeriezh roman ar C'hornog ne oa ken dioutañ nemet gant marv Julius Nepos, bet drouklazhet an 9 Mae 480.

S[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Scribonia Eil grwreg an impalaer Oktav Aogust. Merc'h Sextus Pompeius. Ur verc'h diwar an eureud se : Julia.
Sea Mills kêr eus Breizh-Veur, Gloucestershire. El latin : Abona.
Sejean Mignon ha kuzulier Tiber. Prefed ar pretordi. Eureujet da Julia, merc'h vihan Tiber. Sejean e oa en sell da ziskar Tiber, met Antonia, c'hoar-gaer Tiber, he deus dispaket daoulagad an impalaer. Sejean a zo bet krouget e 31 G.K.
Sirmium Sirmich, pe Mitrovitz(a). Kêrbenn Pannonia ha war lec'h Pannonia II, war ar stêr Sava. Aorelian, Probus, Grasian e oant ginidik eus Sirmium. Klaod II ha Mark-Aorel a zo marv aze.
Sorviodunum Anv latin Old Sarum
Statilia Messalina Teirvet gwreg Neron, e 66.
Messalina Capitoline Museum.jpg
Sycharth lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : Garzh sec'h

T[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Tai-bach lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : tiez bihan
Talwrn lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : lec'h meinek
Tan-y-fron lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : e-tal ar run
Tanypistill lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : e-tal ar vammenn
Taskiovanos eus lignez Kassivellaunos; roue ar gKatuvellauned. O tremen dreist divizoù savet gant Jul Kezar, adaloubiñ a ra bro an dTrinobanted hag adkemer a ra Kamulodunum goude bet trec'het diwar Dubnovellaunos, roue ar bobl se, war dro 10 A.K.
Teutberg Koajoù meur Jermani, e-lec'h eo bet pilet ha drailhet penn da benn ar jeneral roman Varus gant ar Jermaned en 9 G.K. Al lec'h se a zo bet dizoloet e ****.
Tiber Tiberius Claudius Nero. Mab Tiberius Claudius Nero ha Livia Drusilla; bet ganet e Rom ar 16t a viz Du 42 A.K. Bet eureujet div wech : 1. Vipsania, merc'h Agrippa, 2. Julia, merc'h Oktav Aogust. Kemeret evit advab gant Oktav e 4 G.K. Dies imperii : 19 Eost 14 G.K., oajet a 56 bloaz. Tiber a vije bet drouklazhet war urzh Kaligula ar 16 Meurzh 37 G.K.
P1110641 Römisch-Germanisches museum Köln empereur Tibère rwk.JPG
Traeth Gwyn lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : Traezh (g)Wenn
Trefalun lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : kêriadenn (an den anavezet) Alun
Trefechan lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : kêriadenn vihan
Trefnant lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : kêriadenn e-kichen ar froudenn
Trinobanted pobl eus reter Enez-Vreizh, e gêrbenn Kamulodunum (Colchester). Bet aloubet gant o amezeien ar gKatuvellauned.
Treffynnon lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : kêriadenn e-kichen ar vammen
Ty-nant lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : an ti e-kichenn ar froudenn
Tyn-y-pwll lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : an ti bihan e-kichenn ar poull

U[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

V[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Varus jeneral roman, d'ar c'houlz Oktav Aogust. Bet pilet ha drailhet penn da benn gant ar Jermaned er c'hoajoù Teutberg, en 9 G.K
Vectis Insula Anv latin Isle of Wight
Venta Belgarum Anv latin Winchester. Cairwent e kembraeg
Verlucio Anv latin Sandy Lane, Somerset.
Vindocladia anv latin Badbury

W[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Water of Luce stêr eus mervent Bro-Skos, marteze diwar an anv latin Abravannus.
Icone-riviere.jpg

Y[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Y Cwm lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : an draonienn
Y Fron lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : e-tal a run
Y Fron Deg lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : a run gaer
Y Groes lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : ar groaz
Y Maerdy lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : ti ar mevel
Y Parlwr Du lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : ar gomzva du
Y Waun lec'h eus Bro-Gembre, Cwlyd : ar Yeun

Levrioù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • M.N. Bouillet : Dictionnaire Universel d'Histoire et de Géographie. Librairie Hachette et Cie. Paris. 1863
  • Otrou Perrot, kure Sant-Nouga : Bue ar Zent. Ar Gwaziou, Montroulez. 1912
  • Meven Mordiern hag Abherve : Notennou diwar-benn ar Geltek Koz; O istor hag o Sevennadur. Skridoù Breizh. Brest. 1944.
  • William Rees : An historical atlas of Wales, from Early to Modern times. Faber & Faber. London. 1951 - 1972
  • Syr Ifor Williams : Enwau Lleoedd. Hugh Rvans a'i Feibion, Gwasg y Brython, Lerpwl, 1945-1969
  • Ordnance Survey : Hadrian's Wall. Two inches to one mile. 1964. 2nd edition.
  • Albert Dauzat, Gaston Deslandes, Charles Rostaing : Dictionnaire étymologique des noms de rivières et de montagnes en France. Edition Klinksieck. Paris. 1978.
  • E.M. Davies : Welsh Place Names. Their Meaning Explained. Celtic Educational Ltd. 1978 - 1979
  • A.L.F. Rivet and Colin Smith : The Place-Names of Roman Britain. B.T Batsford Ltd. London. 1979-1982
  • Nennius : Historia Brittonum. Lakaet e saozneg gant John Morris, Phillimore & Co. Ltd. 1980.
  • Eilert Ekwall : The Concise Oxford Dictionary of English Place-names. Fourth Edition. Clarendon Press. 1980.
  • Leon Fleuriot : Les origines de la Bretagne. Payot. Paris. 1982
  • Jean Macdonald : Caesar's expeditions. 55-54 B.C. in Roman Britain. 55 BC - AD 409. Historical Times Inc. Harrisburg
  • G. N. Garmonsway : The Anglo-Saxon Chronicle. Everyman's Library. London and Melbourne. 1984.
  • André Blanc : L'Homme emprisonne le Temps. Les calendriers. Belles Lettres. Paris. 1986
  • Rita Williams : Geiriadur Bach Llydaweg-Cymraeg / Geiriadur Cymraeg-Llydaweg / Geriadur Kembraeg-Brezhoneg. Aberystwyth. Canolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd. 1990
  • Ronan Coghlan : The Illustrated Encyclopaedia of Arthurian Legend. Element Books Ltd. 1993
  • François Zosso & Christian Zingg : Les empereurs romains. 27 av. J.-C. - 476 ap. J.-C. Editions Errance. Paris. 1994
  • Flohic Editions : Le patrimoine des communes de la Loire-Atlantique. 1999.
  • J.-L. Ramel & A.J. Raude : Roll komunioù Departamant Lier-Breizh. Marzoe-Heveziken. 2003