Ezplanedenn

Eus Wikipedia
Mont da : merdeiñ, klask
An ezplanedenn HD 188753 Ab hag he zeir steredenn, gwelet diouzh ur adplanedenn c'houlakaet, hervez un arzour.

Un ezplanedenn, hag a c'heller envel ivez estrplanedenn pe eksoplanedenn, a zo ur blanedenn hag a dro en-dro d’ur steredenn all estreget an heol. Graet e vez ivez gant an droienn planedenn estrheolel. D'an 27 a viz du 2013 e oa bet dizoloet 1047 ezplanedenn (sellet ouzh Roll ar stered gant ezplanedennoù).[1]


Ar c’hentañ ezplanedennoù kavet[kemmañ]

Kerkent hag an XVIIvet kantved e tiwan ar soñj ez eus planedennoù e diavaez koskoriad an Heol, met e-doug an XIXvet kantved an hini e teuas an ezplanedennoù da vezañ danvez enklaskoù un nebeud skiantourien. Steredoniourien e-leizh a soñje dezhe e c'halle bout eus an hevelep planedennoù, met ne oa moaien teknek evezhierezh ebet da brouiñ e oa anezhe. Ne c'halled ket o c'hlask nag o kontañ, na goût hag eñ e oant damheñvel pe get ouzh ar planedennoù anavet e Koskoriad an Heol. Ar pellder, met ivez an diouer a skedusted eus ar c'horfoù egor-se, ken bihan e-kichen ar sterennoù a gelc'htroent en-dro dezhe, a rae ne c'halled ket o dizoleiñ. Ne oa nemet er bloavezhioù 1990 e oa dizoloet ar c'hentañ ezplanedennoù en un doare dieeun. D’ar 6 a viz Here 1995 e oa bet roet da c’houzout gant Michel Mayor ha Didier Queloz (eus Arsellva Geneva) e oa bet kavet, evit ar wech kentañ, ur blanedenn hag a oa o treiñ en-dro d’ur steredenn all, hag ar steredenn-se a oa 51 Pegasi e steredeg ar Marc'h Askellek pe Pegasos, war-dro 50 bloavezh-gouloù diouzhimp. 51 Pegasi b a vez graet eus an ezplanedenn-se (ha Bellerofon eo hec’h anv diofisiel). Abaoe an dizoloadenn gentañ e kaver ingal ezplanedennoù nevez, gant ur geidenn a zek bennak bep miz.

Abaoe 2008 e c'haller dizoleiñ ezplanedennoù en un doare eeun. Dizoloet e oa an darn vrasañ eus ar re all a-drugarez d'an efed Doppler-Fizeau. D'an 9 a viz kerzu 2011 e oa bet dizoloet 708 ezplanedenn. Hogos an holl a oa brasoc'h o zolzenn evit hini an Douar[2][1] (sellet ouzh Roll ar stered gant ezplanedennoù).

E deroù miz C'hwevrer 2011, An NASA a embanne dizoloadenn ouzhpenn 1200 danvez ezplanedenn gant ar sonterez Kepler[3].


Doareoù da zizoleiñ ezplanedennoù[kemmañ]

Extrasolar Planets 2004-08-31.svg

Dizoleiñ un ezplanedenn en un doare eeun n'eo ket un dra aes evit meur a abeg :

  • ur blanedenn ne brodu ket gouloù. Ne ra ken adkas an hini a resev eus he steredenn, ar pezh n'eo ket kalz.
  • an hed zo etre an Douar hag ar steredenn e kaoz zo kalz brasoc'h evit an hini zo etre an ezplanedenn hag he steredenn : Ret eo da varregezh diforc'hiñ ar benvegoù bezañ uhel-kenañ evit ma c'hallfemp spurmantiñ anezhi.

Betek nevez zo, an hentennoù nemete a laboure a oa hentennoù anvet « dieeun », rak ne zizoloent ket war-eeun ar fotonioù a zeue eus ar planedennoù. Meur a hentenn all zo da zizoleiñ un ezplanedenn, lod anezhe implijet hiziv an deiz, lod all a vo implijet en amzer da zont. Kavet e vez an darn vrasañ eus an ezplanedennoù diouzh arsellvaoù zo war an Douar.


An “ezdouar” kentañ[kemmañ]

An “ezdouar” (pe “eksodouar”) kentañ, da lavarout eo ar blanedenn dellurek kentañ, a zo bet dizoloet d'ar 26 a viz Genver 2006 gant ar Probing Lensing Anomalies NETwork (PLANET), renet Jean-Philippe Beaulieu. Anvet eo bet OGLE-2005-BLG-390Lb da c'hortoz. 22 000 bloavezh-gouloù eus an Douar emañ, hag he mas a zo pemp gwech e hini, hag an temperadur war he gorre a zo -220 °C (53K), ar pezh a laka da grediñ ez eus ur blanedenn solut anezhi.

Kepler 22-b[kemmañ]

Kepler-22b a zo bet kemennet he dizoloadenn dre an teleskop Kepler d'ar 5 a viz kerzu 2011 gant NASA. 2,38 ment an Douar eo ha kelc'htreiñ a ra da 0.85 UA he steredenn Kepler 22. Soñjal a reer e c'hellfe he zemperadur gorre bezañ tro da -11 °C met gant an atmosferenn a rankfe bezañ warni e c'hellfe bezañ un efed ti-gwer bras a-walc'h evit aotreiñ dour dourennek warni ar pezh a laka anezhi e zonenn-anneziñ he steredenn.

Gwelet ivez[kemmañ]

Notennoù[kemmañ]

  1. 1,0 1,1 Interactive Extra-solar Planets Catalog. The Extrasolar Planets Encyclopedia (2011). Kavet d'an 26 a viz Gouere 2011.
  2. (fr) Patrom:Lien web
  3. Lec'hienn an Nasa