Douar (planedenn)

Eus Wikipedia
Mont da : merdeiñ, klask

Douar
Earth
An Douar gwelet eus Apollo 17
Doareennoù kelc'htro
Skin etre (1 ua) 149 597 887 km
Treuzkiz ar c'helc'htro 9,4×108 km, pe 6,283 ua
Ezkreizennegezh ar c'helc'htro 0,016 710 22
Prantad reveulziañ
siderel
365,256 96 devezh
Tizh kelc'htreiñ etre 29,783 km/s, pe
107 218,8 km/h
Stouadur ar c'helc'htro 0° (dre dermenadur)
Adplanedenn (loarenn) 1, al Loar
Doareennoù fizik
Treuzkiz keheder 12 756,28 km
Treuzkiz polel 12 713,55 km
Platadur er poloù 0,003 352 9
1÷298,242
Gorread 510 067 420km²
Volum 1,083 21Patrom:X1012 km³
Mas 5,973 6Patrom:X1024 kg
Mas volumek etre 5,515Patrom:X103 kg/m³
Gravitadur (led. 45°, uhl. 0) 9,78 m/s²
Prantad treiñ
(devezh siderel)
0,997 258 devezh, pe
23,934 19 h
Tizh treiñ
(er c'heheder)
1 674,38 km/h
Stouadur an ahel 23,45°
Albedo etre 0,367
Tizh frankizadur 11,186 km/s
Temperadur war ar gorre
nebeutañ etre muiañ
182 K 282 K 333 K
Doareennoù an atmosfer
Gwask atmosfer 101 325 Pa
Kediadur an atmosfer a-volum
Nitrogen N2 78,11 %
oksigen O2 20,953 %
Argon Ar  0,934 %
Dour H2O (aezhenn) varius : 0 da 7 %
dioksidenn garbon CO2 var. : 0,01 da 0,1 %

An Douar (anvet Terra e latin) eo an trede planedenn dostañ d’an Heol e sistem an Heol. Furmet e vije bet ar blanedenn 4.57 miliard a vloavezhioù ’zo.

Stumm ur sferenn a zo dezhi paneve m'eo ar pennahelioù (polioù Norzh ha Su) un tammig plaenoc'h eget ma'z int war ur sferenn wir pe ur voul. Graet e vez alies a-walc'h ar voul-douar eus ar blanedenn koulz evit he deskrivañ hag evit chom hep meskañ an douar, anezhañ ul lodenn eus pluskenn ar blanedenn hag ar blanedenn hec'h-unan.

Ar blanedenn douarek nemeti eo zo warni kementadoù bras a zour. Tro-war-dro dezhi ez eus un aergelc'h tev-tre graet gant oksigen ha nitrogen, ar re-se an aezhennoù pennañ.

Skeudennadur an Douar[kemmañ]

P'eo ar blanedenn Douar ur voul vras e komzer eus ar voul-douar. Anavezet e oa he stumm gant ar skiantour, matematikour ha steredoniour Eratostenes , un Egiptad gresianeger, en deus jedet tro ur c'helc'h Douar gant ur resisted digredus pa weler teknikoù a c'helle implijout.
Kollet eo bet an anaoudegezhioù-se ken e krede Europiz ar Grennamzer e oa plat an Douar, e troe an Heol en-dro dezhañ eus ar Reter d'ar C'hornôg, hag e tremene dindani diouzh an noz. Koulskoude e voe adkavet testennoù Erastotenes, met hemañ en doa bet rediet kinnig martezeadennoù kemplezh evit displegañ kelc'htro al Loar pa ne gave diaes lavaret e oa an Heol oc'h ober tro ar blanedenn hervez e gerzhed seblantus.

E penn ar 17vet kantved e savas un nebeud skiantourien evit prouiñ ne c'helle ket an Heol hag ar stered treiñ en dro d'an Douar avat hag ouzhpenn-se e kerzhe ar stered hag ar planedennoù en egor. Dizoloet e voe mont en-dro koskoriad an Heol gant Kopernik. Disklêriañ a reas e oa an Douar an trede planedenn tostañ d'he steredenn hag e teskrivas ar reizhiad heolel ma tro ar planedennoù en-dro d'an Heol.
Kadarnaat a reas labourioù Kopernik Galileo Galilei hag e tegasas implij ar matematikoù er steredoniezh evit jediñ kerzhed ar planedennoù.

Aozadur diabarzh an Douar[kemmañ]

Gwiskadoù douarouriezhel an Douar
Jordens inre-numbers.svg
Donder
( km )
Gwiskad Douester
( g/cm3 )
5 100 –
6 378
1. — Kalon 12,8 - 13,1
2 890 -
5 100
2. — Kalon-diavaez 9,9 - 12,2
35 - 2 890 3. — Mantell-izelañ 3,4 - 5,6
35 - 60 4. — Mantell-uhelañ 3,4 - 4,4
5. — Gorread Mohorovičić
0 - 35 6. — Krestenenn (etre 5 ha 200 km diouzh al lec'h) 2,2 - 2,9

Yezh[kemmañ]

  • Dre fent e lavarer an (tamm) douar patatez-mañ, pa gomzer eus ar bed.

Lennadurezh[kemmañ]

  • Koskoriad an Heol, Bruno Mauguin ha Bénédicte Saulier-Le Dréan (Egorenn ar skiantoù), treiñ gant an Ofis ar Brezhoneg, 2006, Éditions Apogée, ISBN 2-84398-249-9, pp. 20-25.
Koskoriad an Heol
Pianeti-NoPluto.png
Planedennoù: Merc'her - Gwener - Douar - Meurzh - Yaou - Sadorn - Ouran - Neizhan
Planedennoù korr: Keres - Ploudon & C'haron - Eris
Loarennoù pennañ: Loar - Phobos - Deimos - Io - Europa - Ganymede - Callisto - Titan - Titania - Triton
Traoù all: Heol - Gouriziad asteroidennoù - Stered-lostek - Gouriziad Kuiper - Koumoulennad Oort - Disk strewet
Gwelet ivez : Listennad adplanedennoù koskoriad an Heol