Brezelioù amerindian

Brezelioù Amerikan-Indian

heuliad brezelioù

Lec'h	Norzhamerika
Deiziad kregiñ	1609
Deiziad echuiñ	1924

 

 Eus Wikidata

Ar Brezelioù amerindian (saozneg: American Indian Wars) anvet ivez Brezel an harzoù amerikan (saozneg: American Frontier Wars) pe simplaet e Brezelioù indian (saozneg: Indian Wars), a oa bet un hollad stourmoù kaset e Norzhamerika e dibenn an XVIIIvet kantved hag en XIXvet kantved etre trevadennerien Europa da gentañ ha stadoù savet gante goude (Stadoù-Unanet Amerika dreist-holl, hag un tamm gant Stadoù Kengevreet Amerika ha Republik Texas) a-enep pobloù Amerindianed.

Istor

Ar brezelioù lies-se a zo bet meur a abeg dezho. An hini diazez e oa c'hoant an drevadennerien pe ar gouarnamantoù da aloubiñ douaroù pobloù amerindian. Ar galloudoù europat, harpet gant an trevadennoù lec'hel, o doa klasket sikour meuriadoù amerindian, pe evit stourm a-enep meuriadoù all, pe evit stourm a-enep trevadennerien europat all. Goude an Dispac'h amerikan, meur a stourm lec'hel a oa bet e stadoù pe rannvroioù, ha darn anezhe a oa awenet gant sinkan war perc'henniñ an douar-mañ-douar ha penaos o implij. Ul lodenn anezho a oa bet ivez kelc'hioù feulster gant digolloù.

Gant ma oa an drevadennerien amerikan oc'h en em ledañ e kornôg an Trizek trevadenn, ha goude-se Stadoù-Unanet Amerika goude 1780, stourmoù armet a greskas a-fed niver a dud engouestlet, padelezh, ha feulster etre an difraosterien hag ar meuriadoù amerindian. Ar gwashañ mare a oa bet e-kerzh ha goude brezel 1812, pa oa bet daou gengevread Amerindianed er Midwest ha Su ar Stadoù-Unanet o stourm a-enep ar Stadunaniz hag o koll. Sioulaet e oa bet ar stourmoù etre trevadennerien hag Amerindianed, ha klasket e oa bet marc'hata ha sinañ skrid-emglevioù etre ar gouarnamant kevredadel ha meuriadoù resis. En gwirionez, an disoc'h a oa tost ar memes hini bepred : rediet e oa an Ameridianed da werzhañ pe da reiñ douaroù d'ar Stadoù-Unanet. Ouzhpenn-se e oa ral ma vije doujet ouzh ar skridemglevioù, hag alies e vezent freuzet hep kelaouiñ an Amerindianed.

Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika

A bep tu e oa bet Amerindianed o stourm e-kerzh ar brezel-diabarzh. Ar muiañ niver a oa bet o stourm e tu ar C'hengevread dre ma oa bet prometet dezho ur Stad amerindian dieub kevredet. Stand Watie en doa tizhet ar renk a jeneral brigadenn er Su.

Darvoudoù

• Brezel Pontiac (1763-1766)
• Lazhadeg Sand Creek (1864)
• Brezel Red Cloud (1866-1868)
• Emgann Little Big Horn (1876)

Tud

Amerindianed

• Tecumseh
• Pontiac
• Cochise
• Red Cloud
• Crazy Horse
• Sitting Bull
• Geronimo

Trevadennerien ha Stadunaniz

• George Crook
• George Armstrong Custer
• Charles B. Gatewood

Filmoù ha stiradoù

• Soldier blue (1970)
• Dances with Wolves (1990)
• The last of the Mohicans (1992)
• Geronimo (1993)
• American Primeval (2025)

Levrlennadur

• (fr) THEVENIN René, COZE Paul, Moeurs et histoire des Indiens d'Amérique du Nord, Payot, 1928
• (fr) WILSON James, La terre pleurera, Une histoire de l'Amérique indienne, Albin Michel, 2002, 521 p., ISBN 2226134069
• (fr) VILLERBU Soazig, Nouvelle histoire de l'Ouest, Canada, États-Unis, Mexique, Passés/composés, 2023, 414 p. ISBN 9782379338083